Πόσοι ήταν οι νεκροί του κατοχικού λιμού;

Πόσοι ήταν οι νεκροί του κατοχικού λιμού τον φοβερό χειμώνα 1941-1942;
Ή:
Γιατί ένα φρικτό ιστορικό συμβάν πρέπει να περιβάλλεται απαραιτήτως από μια άλω υπερβολών, μυθοπλασιών, ψευδών ή αβάσιμων ισχυρισμών; Γιατί όποιος επιχειρεί να το τοποθετήση στις πραγματικές του ιστορικές διαστάσεις κατηγορείται ως ανθέλλην ή κάτι τέτοιο;

Στην σχετική συζήτηση αναφέρονται διάφοροι φανταστικοί αριθμοί, όπως κατεξοχήν ο αριθμός 500.000. Γενικά όμως, θεωρείται ότι ο αριθμός των νεκρών ήταν της τάξης των εκατοντάδων χιλιάδων.

Ας ξεκινήσουμε με μερικές γενικές διαισθητικές σκέψεις. Οι άνθρωποι, σαν ατελή όντα που είναι, είναι εξαιρετικά κακοί στον υπολογισμό μεγάλων αριθμών. Έχοντας εξελιχθή βιολογικά μέσα σε μικρές σχετικές αγέλες, τους είναι σχεδόν αδύνατον να υπολογίσουν ένα μεγάλο αριθμό ατόμων. Όταν μάλιστα καλούνται να υπολογίσουν την συχνότητα σπάνιων ή φρικτών περιστατικών, περιστατικών δηλαδή που εντυπώνονται στην μνήμη και ασκούν επίδραση, σχεδόν πάντοτε υπερεκτιμούν τον αριθμό ή την πιθανότητα επέλευσής τους. Ακόμη, αν κληθούν να υπολογίσουν ένα αριθμό και έχουν συμφέρον (ηθικό, πολιτικό, συναισθηματικό ή παρόμοιο) ο αριθμός αυτός να είναι μεγάλος, τότε, ναι, θα είναι σημαντικά μεγαλύτερος από τον πραγματικό.

Διαφωνεί άραγε κανείς με αυτές τις προκείμενες; Ελπίζω πως όχι. Ωστόσο, ελάχιστοι φαίνεται να τις εφαρμόζουν. Στον δημοφιλή χώρο της ιστορικής πτωματολογίας μάλιστα, συστηματικά υπερεκτιμούμε τους νεκρούς που μας συμφέρουν: πόσους Πόντιους έσφαξαν οι Τούρκοι, πόσους Γερμανούς σκότωσε η Αντίσταση, πόσους αμάχους δολοφόνησαν οι Ναζί, πόσους νεκρούς είχε ο κατοχικός λιμός. Πρόκειται για συμπτώματα των ίδιων ανθρωπίνων στρεβλώσεων, στρεβλώσεων που είναι απολύτως κατανοητές σε ανθρώπινο επίπεδο. Αλλά όχι σε ιστορικό.

Μιας και έπιασα στο στόμα μου τους ιστορικούς λοιπόν, ας δούμε τι λέει ένας σύγχρονος προβεβλημένος ιστορικός:

Ο Μαρκ Μαζάουερ στο γνωστό έργο του Στην Ελλάδα του Χίτλερ αφιερώνει τις σελ. 49-78, ένα ολόκληρο κεφάλαιο, στην περιγραφή του λιμού. Αναπόφευκτα, προβαίνει και σε εκτιμήσεις των νεκρών που προκλήθηκαν από αυτόν, αμέσως ή εμμέσως. Έτσι, στην σελ. 67 απορρίπτει τον προπαγανδιστικό αριθμό των 500.000 νεκρών, που είχε αναφέρει το BBC ως υπερβολικό (αν και λέει ότι “για την περίοδο της Κατοχής συνολικά όμως, ο τελικός φόρος σε θανάτους από την πείνα μπορεί να μην υπολείπεται πολύ από αυτό το νούμερο”!), αναφέρει όμως ευνοϊκά την εκτίμηση του Ερυθρού Σταυρού για 250.000 νεκρούς μέσα στην διετή περίοδο 1941-1943. Ωστόσο, στην αμέσως προηγούμενη σελ. 66, ο Μαζάουερ αναφέρει επί λέξει “ο λιμός πιθανόν να προκάλεσε εκεί [στην περιοχή Αθήνας-Πειραιά] περισσότερους από 40.000 θανάτους μέσα στο δωδεκάμηνο που ξεκίνησε μετά τον Οκτώβριο [1941], επιπροσθέτως στους αρκετούς χιλιάδες θανάτους που είχαν σημειωθεί τους μήνες πριν από τον Οκτώβριο [ήτοι, από τις 27 Απριλίου 1941 και εξής]”. Πώς η μία εκτίμηση, αυτή των περίπου 50.000 νεκρών το 1941-1942, συμβιβάζεται με την άλλη, αυτή των 250.000 νεκρών το 1941-1943 και των όχι πολύ λιγώτερων από 500.000 για το 1941-1944, το γνωρίζει ο ίδιος ο Μαζάουερ.

Από την άλλη μεριά, ο Χάγκεν Φλάισερ στο Στέμμα και Σβάστικα, τόμος Α΄, σελ. 194 επ., βλέπει τα πράγματα διαφορετικά. Εκεί τονίζει ότι “στην διάρκεια της Κατοχής οι υπερβολικοί αριθμοί οφείλονταν είτε σε ευπιστία είτε σε ευνόητους προπαγανδιστικούς λόγους. Αλλά για τις μεταγενέστερες ανακρίβειες οι δικαιολογίες δεν είναι τόσο εύκολες”. Σημειώνει ιδίως ότι “με εξαίρεση ορισμένα νησιά, στην υπόλοιπη χώρα η πείνα σπάνια έλαβε ενδημικές διαστάσεις… Αλλά και σε αυτήν την πρωτεύουσα, το 1943 το ποσοστό των νεκρών στους χίλιους κατοίκους έπεσε κάτω από το προπολεμικό”. Και καταλήγει μετά όλες αυτές τις παρατηρήσεις στο εφεκτικό συμπέρασμα “ενδεχομένως τα θύματα της πείνας να μην υπερέβησαν τα 100.000”.

Ας συνεχίσουμε το μέτρημα τώρα. Ο κατοχικός λιμός χτύπησε ιδίως την Περιφέρεια Πρωτευούσης, ήτοι Αθήνα και Πειραιά και τα πέριξ, και αυτό είναι λογικό: τα μεγάλα οικιστικά συγκροτήματα πάντοτε είναι ελλειπτικά σε παραγωγή τροφίμων, ήτοι εξαρτώνται από τις εισαγωγές από την επαρχία ή το εξωτερικό.

Το 1940 είχε όμως διενεργηθή γενική απογραφή από το μεταξικό καθεστώς, της οποίας τα αποτελέσματα είναι διαθέσιμα δικτυακώς. Από εκεί, και συγκεκριμένα από τις σελ. 62-79 του σεσαρωμένου αρχείου μαθαίνουμε ότι ο πληθυσμός του Νομού Αττικοβοιωτίας ήταν περί τα 1,4 εκ., εκ των οποίων ο πληθυσμός της Περιφέρειας Πρωτευούσης ανερχόταν σε 1,1 εκ. (σελ. 62). Αντιλαμβανόμαστε ότι οι νεκροί απετέλεσαν ένα ποσοστό αυτού ακριβώς του πληθυσμού περίπου, του οποίου η μεταβολή από το 1940 δεν μπορεί να υπήρξε δραματική: στην αύξησή του από κάποιες χιλιάδες παλαιμάχων του μετώπου που είχαν ξεμείνει στην Αθήνα και λιμοκτονούσαν χωρίς φίλους και δικούς πρέπει να αντιπαρατεθή η μείωσή του από την φυγή προς την επαρχία ή στο εξωτερικό πολλών άλλων για συνέχιση του αγώνα, διατροφική ασφάλεια κττ.

Αν λοιπόν οι νεκροί ήταν ας πούμε 250.000, αυτό σημαίνει ότι χονδρικά 1/4 κατοίκους του Λεκανοπεδίου πέθανε εξαιτίας του. Ένας στους τέσσερις.

Ας κάτσουμε να σκεφτούμε τώρα.

Κατά την διάρκεια του λιμού, υπήρχε και λειτουργούσε η κρατική μηχανή, στελεχωμένη με Έλληνες και όχι Γερμανούς, όπου μάλιστα υπήρχε ειδικός Υπουργός Επισιτισμού, που ήταν τότε ο ίδιος ο κατοχικός Πρωθυπουργός Τσολάκογλου. Προφανώς, αυτός ο γραφειοκρατικός μηχανισμός είχε πάμπολλες υλικές αδυναμίες, ωστόσο μού φαίνεται παρακινδυνευμένος ο ισχυρισμός ότι οι νεκροί θα ήταν περισσότεροι χωρίς τον μηχανισμό αυτό παρά με αυτόν. Αν μή τι άλλο, κάπως, στο μέτρο του τότε δυνατού, η συγκεκριμένη γραφειοκρατία θα μείωσε κάποιες από τις συνέπειες του φαινομένου.

Ο δικός μας κατοχικός λιμός δεν ήταν, φευ, ο μοναδικός στην ιστορία. Παρόμοιοι λιμοί έπληξαν και άλλες χώρες και άλλες κοινωνίες στην σύγχρονη εποχή. Οι ιστορικοί τούς έχουν μελετήσει, στο μέτρο του εφικτού, και έχουν εξαχθή τα αναλογούντα συμπεράσματα. Δεν είναι παράλογο να σκεφτούμε ότι ο δικός μας λιμός, ένας λιμός που δεν υπήρξε σκόπιμος (σε αντίθεση με άλλους…), δεν μπορεί να υπήρξε πιο θανατηφόρος. Αντιθέτως, δεν έχουμε κάποιον λόγο αν υποθέσουμε ότι τα δικά μας ποσοστά θνησιμότητας ήταν πολύ διαφορετικά.

Ας κάνουμε λοιπόν λίγη συγκριτική πτωματολογία.

Οι ίδιοι οι Γερμανοί υπήρξαν μεταξύ 1914-1919 θύματα ενός σκόπιμου λιμού, που προκλήθηκε από τον συμμαχικό αποκλεισμό και είχε ως περαιτέρω αποτέλεσμα να καμφθή η θέλησή τους για πόλεμο, να σπάση το εσωτερικό μέτωπο και να χάσουν τον Μεγάλο Ευρωπαϊκό Πόλεμο (τον οποίον είχαν ήδη κερδίσει στην Ανατολή!). Όλα αυτά τα συγκλονιστικά πολιτικά γεγονότα προξενήθηκαν από τους εκατοντάδες χιλιάδες νεκρούς του εσωτερικού που ανάγονται αμέσως ή εμμέσως στον αποκλεισμό. Ο αριθμός τους αποτελεί αντικείμενο αμφισβήτησης, αλλά φαίνεται ότι κυμαίνεται μεταξύ 400.000 και 600.000. Αν αναλογιστούμε ότι ο προπολεμικός πληθυσμός του Ράιχ ήταν περί τα 65 εκ., συνάγεται ότι 5 χρόνια ασφυκτικού αποκλεισμού υπό πολεμικές συνθήκες σε μια χώρα που δεν ήταν αυτάρκης διατροφικά προκάλεσαν απώλειες το πολύ 1/100.

Αντίστροφα τώρα, τον χειμώνα 1944-1945 οι Γερμανοί επέβαλαν αποκλεισμό της Ολλανδίας, με συνέπεια εκτεταμένο λιμό. Ο λιμός αυτός έδωσε το όνομά Hongerwinter σε αυτούς τους μήνες της ολλανδικής ιστορίας και είναι ο λόγος για τον οποίο μέχρι σήμερα πολλοί Ολλανδοί αντιπαθούν τους Γερμανούς. Ωστόσο, αυτός ο καταστρεπτικός λιμός, που σημάδεψε μια ολόκληρη γενιά Ολλανδών κατά τρόπο συγκρίσιμο με τον δικό μας λιμό, που ήταν αποτέλεσμα σκόπιμων πολιτικών επιλογών και όχι ατυχών συμπτώσεων, αυτός ο λιμός λοιπόν είχε περί τα 20.000 άτυχα θύματα. Είκοσι χιλιάδες περίπου, όχι διακόσιες χιλιάδες. Επειδή δεν έπληξε όλη την χώρα, αλλά μόνο τις επαρχίες που δεν είχαν ακόμα απελευθερώσει οι Σύμμαχοι, είναι πιο δύσκολο να υπολογίσουμε το ποσοστό θνησιμότητας. Σε κάθε περίπτωση πάντως, ο παρονομαστής του κλάσματος είναι κάποια εκατομμύρια (π.χ. 5 εκ. Ο πληθυσμός όλης της Ολλανδίας το 1940 ήταν σχεδόν 9 εκ.), πράγμα που δίνει οπωσδήποτε ποσοστό κάτω του 1/100.

Ο πιο διάσημος ίσως λιμός του 20ού αιώνα (αν και όχι ο πιο πολύνεκρος…) υπήρξε ο ουκρανικός λιμός του 1932-1933. Ο λιμός αυτός υπήρξε επίσης αποτέλεσμα συνειδητής πολιτικής των σοβιετικών αρχών (και ανικανότητας βέβαια), οι οποίες εργαλειοποίησαν την πείνα για να καθυποτάξουν τους Ουκρανούς χωρικούς και να δολοφονήσουν όσους θεωρούσαν αντιδραστικούς. Ο λιμός αυτός, όπου τεκμηριώθηκαν πάμπολλα περιστατικά νεκροφαγίας, όπου οι Σοβιετικοί διενεργούσαν κατασχέσεις του σπόρου της επόμενης σοδειάς, όπου οι χωρικοί έφαγαν κάθε τετράποδο και δίποδο οικόσιτο ζώο που έβρισκαν, είχε μερικά εκατομμύρια θύματα σε μια χώρα μερικών δεκάδων εκατομμυρίων ανθρώπων. Αυτό μάς δίνει ένα ποσοστό θνησιμότητας της τάξης του 1/8 ή του 1/10, ας μην μπούμε τώρα σε περισσότερες δυσάρεστες πτωματολογικές λεπτομέρειες, γιατί οι ακριβείς αριθμοί αμφισβητούνται σφόδρα ελλείψει αρχείων. Για κάποιον ανεξήγητο λόγο όμως, το ποσοστό θνησιμότητας του αττικού λιμού φέρεται να είναι της τάξης του 1/3 ή του 1/4, τουλάχιστον δύο φορές μεγαλύτερο δηλαδή από του ουκρανικού λιμού. Κάτι δεν κολλάει εδώ.

Κοντολογίς, είναι δύσκολο να σας πω με ακρίβεια πόσοι ήταν οι νεκροί του κατοχικού λιμού. Μπορώ όμως σχετικά εύκολα να σας πω πόσοι δεν ήταν. Λίγος κοινός νους, ελάχιστο ψάξιμο και μερικά δράμια ειλικρίνεια χρειάζεται.

Αξιολογηστε και διαδωστε

 

απαραδεκτοπολυ κακοκακοσχετικα κακομετριοσχετικα καλοκαλοπολυ καλοεξαιρετικοεπικο (No Ratings Yet)
Loading...

 

9 Responses to “Πόσοι ήταν οι νεκροί του κατοχικού λιμού;”


  • ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΓΙΑΓΚΟΣ

    Χωρις να εχω ιδιαιτερο λογο να διαφωνησω με τον σκεπτικισμο σου, μου δημιουργηθηκαν ομως μερικες αποριες.
    Τι εννοεις “ατυχων συμπτωσεων” σχετικα με τα αιτια του κατοχικου λιμου; Νομιζω οτι δεν αμφισβητηθηκε απο κανεναν οτι η αιτια του λιμου ηταν η γερμανικη κατοχη και ο παραλληλος αγγλικος αποκλεισμος που δεν επετρεπε την εισαγωγη τροφιμων δια θαλασσης. Δεν υπαρχει καμμια “ατυχης συμπτωση”.
    Η μονη συμπτωση ειναι οτι οι “συμμαχοι” μας ειχαν αποκλεισει προκαλωντας λιμο και στον ΑΠΠ και ισως θα μπορουσε να αναφερθει και σαν συμπτωση η εξ ισου αδιαφορη αντιμετωπιση του θανατου Ελληνων και απο τους εχθρους.
    Μια αλλη απορια μου ειναι γιατι επελεξες αυτο το θεμα; Σου φανηκε οτι οι ελληνες κανουν πολυ φασαρια για το τιποτε;
    Γιατι εγω δεν ακουσα ποτε καμμια φασαρια να κανουμε. Αντιθετα μετα τον πολεμο, υποδεχτηκαμε τους αγγλους δημιους μας σαν ευεργετες και χαρισαμε στους γερμανους κατακτητες μας το κατοχικο δανειο που ηταν η αιτια της κατοχικης πεινας.
    Να αλλη μια συμπτωση. Οποιος σκοτωνει ελληνες, αντιπετωπιζεται σαν φιλος απο τους ελληνες πολιτικους, ακομα κι αν πριν τους σκοτωσει ηταν εχθρος.
    Με μεγαλο ενδιαφερον θα διαβαζα (αν εχεις ασχοληθει), μια αναλογη αναλυση για το “ολοκαυτωμα” τον εβραιων, (εκτος κι αν εχεις προβληματα με το αντιρατσιστικο). Γιατι οι εβραιοι εκαναν πραγματικα πολυ φασαρια. Οχι μονο εγδυσαν τους γερμανους με συνταξεις στα (ζωντανα παντως) θυματα τους, οχι μονο ακομη με ολα τα μεσα προβαλλουν και διατηρουν την μνημη των εξη εκατομμυριων (περιμενω την αποψη σου) θυματων,αλλα υποχρεωσαν και ολη την ευρωπη και την αμερικη να εχουν νομους που να απαγορευουν στην περιπτωση τους αυτο που εσυ κανεις οικιοθελως για την πατριδα σου.

    Ποιοτητα σχολιου: Thumb up 0 Thumb down 0

  • Ενδιαφερον Θαναση. Η αληθεια ειναι οτι και εγω εναν αριθμο κοντα στις 400 χιλιαδες ειχα υποψη μου, και οντως δεν βγαζει νοημα.

    Ποιοτητα σχολιου: Thumb up 0 Thumb down 0

  • Ja, doch, Herr Anagnostopoulos

    Οι Γερμανοι ηταν ευγενικοι ιπποτες, οι αριθμοι φουσκωσαν για να παρουμε αποζημιωσεις, ακομα και τα στοιχεια του Ερυθρου Σταυρου ηταν αναξιοπιστα.

    Δεν αξιζει καν τον κοπο να κατσω να ανασκευασω ενα τετοιο κειμενο. Τα παιδια της Κατοχης ηταν ασπρομαλληδες εξηνταρηδες οταν εγω ημουν παιδι. Πληροφορησε απο πρωτο χερι τη δικη μας γενια για το τι συνεβη τοτε, και εμεις θα περασουμε τη γνωση αυτη στην επομενη, οποτε η φθηνη προπαγανδα με προφανεστατη πολιτικη σκοπιμοτητα οχι μονο δεν πειθει κανεναν, αλλα και εκθετει αυτους που την διαδιδουν.

    Ποιοτητα σχολιου: Thumb up 0 Thumb down 0

    • Τώρα που μου το θύμισες, ο Σνύδερ στην Μαύρη Γη (κεφ. 9) τούς εκτιμά σε περί τους 40.000 νεκρούς. Και αυτός μέσα στην συνωμοσία.

      Ποιοτητα σχολιου: Thumb up 0 Thumb down 0

      • A, μαλλιστα
        Το βιβλιο Black Earth μιλαει για ένα μαλλον ασχετο θεμα, το διωγμο και την εξοντωση των Εβραιων στο Β ΠΠ. Ο Guardian στη βιβλιοκριτικη του μαλλον ψιλοκοροϊδευει τον «εγκριτο» Snyder, που συνδεει το διωγμο των Εβραιων με την……οικολογικη καταστροφη του πλανητη και την κλιματικη αλλαγη (!!!!)

        https://www.theguardian.com/books/2015/sep/10/black-earth-holocaust-as-history-timothy-snyder-review

        Tωρα, πώς η μαρτυρια αυτου του απιθανου τυπου εχει μεγαλυτερο βαρος από τις αναφορες του Ερυθρου Σταυρου, εκεινης της εποχης, αυτό μονο εσυ μπορεις να μας το εξηγησεις.

        Αλλα καλο θα ηταν να μας παραθεσεις τις πρωτογενεις πηγες που επικαλειται ο εν λογω «εγκριτος» συγγραφεας, και το πώς καταληγει στον ανωτερω αριθμο.

        Επειδη σχεδον οι μισοι νεκροι της Κατοχης προηλθαν από τον Λιμο, ολο αυτό δεν είναι παρα μια άλλη μια εμμεση εξαιρετικα πονηρη προσπαθεια να αμφισβητηθει η Καταστροφη που προκληθηκε στη Χωρα από τους Γερμανους στο Β ΠΠ.

        Οι Γερμανοι ηταν ευγενικοι ιπποτες, ενώ οι μπαγαποντηδες Ελληνες τα φουσκωσαν για να τσεπωσουν αποζημιωσεις.

        Αυτή είναι η θεση σου, και καλο θα είναι να την υποστηριξεις ευθεως, αν εχεις τα κοτσια……

        Ποιοτητα σχολιου: Thumb up 0 Thumb down 0

  • Ο Ρίχτερ υπολογίζει τους νεκρούς από πείνα του 1941-1942 σε περί τους 91.000, που αναλύονται σε 35.000 σε Αθήνα-Πειραιά (αριθμός ευρύτερα αποδεικτός, που προκύπτει από τις στατιστικές θανάτων), και άλλους 56.000 περίπου νεκρούς σε 127 αστικά κέντρα. Στους αριθμούς αυτούς καταλήγει με πολύ απλή μέθοδο, ήτοι συγκρίνοντας τους νεκρούς του 1940-1941 με τους αντίστοιχους, μήνα προς μήνα, του 1941-1942.

    Ποιοτητα σχολιου: Thumb up 0 Thumb down 0

    • πολύ απλή μέθοδος και μαθηματικά λάθος όπως ίσως μπορεί να εξηγήσει ο SG

      Ποιοτητα σχολιου: Thumb up 0 Thumb down 0

    • Α, ο Ριχτερ, μαλλιστα. Τα εχουμε πει για τον ανεκδιηγητο Γερμανο.

      Τουλαχιστον ειναι λιγοτερο καραγκιοζης απο εκεινον που εμπλεκε την εξοντωση των Εβραιων με την…..κλιματικη αλλαγη.

      Επισης βλεπω οτι καναμε λιγη προοδο. Απο τους 40.000 για ολη την Κατοχη, πηγαμε στους 90.000 μονο για το χειμωνα 1941-42. Κατι ειναι και αυτο.

      Ποιοτητα σχολιου: Thumb up 0 Thumb down 0

Leave a Reply