Author Archive for Αθ. Αναγνωστόπουλος

Αμνωρού αριστεία

Λύκος ετοιμάζεται να φάη πρόβατο. Αν τον αποτρέψω από οίκτο προς το πρόβατο (ενέργεια στην οποία δεν υποχρεούμαι), τον αδικώ;

Dramatis personae:
Αμνός
Λύκος
Αμνωρός
Λυκωρός

Αμνός (βοσκοβελάζων ανέμελα):
Αχ, δεν είναι υπέροχα που ζούμε σε ένα δάσος δικαίου, όπου και το πιο μικρό και ανυπεράσπιστο αρνάκι μπορεί να βόσκη με απόλυτη ασφάλεια της ζωής, της ελευθερίας και της περιουσίας του;

Λύκος (γυμνώνων απειλητικά και τρίζων τα δόντια του):
Η φύση με έκανε ζώο αισθαντικό μεν, πλην όμως αρπακτικό και σαρκοφάγο. Σε λυπούμαι, φίλε Αμνέ, αλλά η φύσις με καλεί! Γίνε θύμα της πρωτεϊνικής μου όρεξης!

Continue reading ‘Αμνωρού αριστεία’

Προς στομαχοκεφάλους επιστολή

Μου λένε συχνά ότι είμαι οξύς και απότομος με τις αντίθετες απόψεις, όταν γράφω ας πούμε:

Μας κακίζουν πολύ κρεοφάγοι επειδή, λένε, παριστάνουμε την χορτοφαγική επιλογή ως ηθικά ανώτερη. Αφού είναι. Τι να κάνουμε δηλαδή;

Τι να κάνω κι εγώ;

Αλλά για να σας δείξω λοιπόν πόσο ανεκτικός είμαι με τους φίλους μας τους παμφάγους, έκατσα και έγραψα την κάτωθι ανοιχτή επιστολή:

Continue reading ‘Προς στομαχοκεφάλους επιστολή’

Περί εγκωμιασμού κακουργήματος σύντομος ερμηνεία

Το άρ. 185 ΠΚ προβλέπει τα εξής:

Όποιος εγκωμιάζει δημόσια και με οποιονδήποτε τρόπο έγκλημα που διαπράχθηκε και έτσι εκθέτει σε κίνδυνο τη δημόσια τάξη τιμωρείται με φυλάκιση μέχρι τριών ετών.

Την διάταξη αυτή θεωρεί αναγκαία ο Λίβος, Ο αξιόποινος εγκωμιασμός κακουργήματος, ΠοινΧρ ΜΖ/723-733. Εγώ πάλι την θεωρώ εξοβελιστέα.

Το άρ. 185 ΠΚ προστατεύει γενικά την δημόσια τάξη, ενώ ειδικώτερα και σύμφωνα με μια παλαιά ήδη άποψη προστατεύει την κοινή πεποίθηση περί της υποχρεωτικότητας των νόμων (ΑιτΕκθΣχΠΚ 1933, σελ. 304).

Ωστόσο, η διατήρηση του άρ. 185 ΠΚ στην ελληνική έννομη τάξη δεν υπαγορεύεται πλέον από κάποια αξιόλογη σκοπιμότητα, αλλ’ αντιθέτως, η ύπαρξή του δημιουργεί αξιολογικές αντινομίες με μεταγενέστερες αντιλήψεις του ποινικού νομοθέτη, όπως είναι το ανέγκλητο της απλής συνέργειας σε εγκληματική οργάνωση υπό την μορφή της ψυχικής συνδρομής, εφόσον δεν επιδιώκεται οικονομικό ή άλλο υλικό όφελος (άρ. 187 παρ. 4 in fine ΠΚ). Ερωτάται συνεπώς: πώς είναι δυνατόν ο ίδιος ποινικός νομοθέτης που σέβεται τόσο την ελευθερία της έκφρασης και μάλιστα της ενεργού και δραστήριας πολιτικής και ιδεολογικής δέσμευσης, ώστε να θεωρή ανέγκλητη την πράξη όσων παρέχουν απλή ψυχική συνδρομή σε συγκρότηση ή συμμετοχή σε εγκληματική οργάνωση, να εγκαλή τους ίδιους ανθρώπους για εγκωμιασμό των κακουργημάτων που τυχόν διαπράττει η εγκληματική οργάνωση; Πέραν τούτου, την “κοινή πεποίθηση περί της υποχρεωτικότητας των νόμων” προσβάλλει και στον “ψυχολογικό αναπροσανατολισμό των προσδοκιών των πολιτών” (Λίβος, ΠοινΧρ ΜΖ/726) συντελεί πολύ περισσότερο από την εξύμνηση, τον εγκωμιασμό κ.λπ. του κακουργήματος η ίδια η τέλεση της κακουργηματικής πράξης, θα ήταν όμως παράδοξη η εισαγωγή ενός ειδικού εγκλήματος που θα συντροφεύη την τέλεση κάθε κακουργήματος και θα επιβουλεύεται δήθεν την δημόσια τάξη. Συμπερασματικώς και παρά την σοβαρή ερμηνευτική προσπάθεια του Λίβου, η διατήρηση του άρ. 185 ΠΚ απηχεί παρωχημένες αντιλήψεις σχετικά με την σχέση του πολίτη με τους νόμους και ως εκ τούτου πρέπει να καταργηθή.

Περαιτέρω, η φράση “εκθέτει σε κίνδυνο” αναφέρεται σε προκληθέντα υπαρκτό κίνδυνο της δημοσίας τάξεως και συνεπώς πρόκειται έγκλημα αποτελέσματος και μάλιστα έγκλημα συγκεκριμένης διακινδύνευσης. Κατά συνέπεια, το αποτέλεσμα του κινδύνου της δημοσίας τάξεως πρέπει να καταλογίζεται αντικειμενικά στην πράξη του εγκωμιασμού, προκειμένου να στοιχειοθετηθή το έγκλημα αντικειμενικώς. Άνευ κινδύνου που παρήχθη για την δημόσια τάξη εξαιτίας του εγκωμιασμού έγκλημα δεν υπάρχει.

Ως “εγκωμιασμός” τώρα θεωρείται “πάσα ενέργεια διά της οποίας εξαίρεται διαπραχθέν κακούργημα και ο δράστης αυτού” (ΓνωμΕισΑΠ 2/1984 (Α. Βερνάρδος) ΠοινΧρ ΛΔ/328). Ο Άρειος Πάγος έχει δογματίσει ειδικότερα ότι “Εγκωμιασμό εγκλήματος που διαπράχθηκε συνιστά και μόνη η προβολή δημόσια του δράστη του εγκλήματος, όταν γίνεται με πρόθεση να εξυμνηθεί ο δράστης και με γνώση ότι τέτοια ενέργεια εκθέτει σε κίνδυνο τη δημόσια τάξη, δηλαδή την ειρηνική και ήρεμη συνύπαρξη των πολιτών υπό την κυριαρχία του κράτους δικαίου” (ΑΠ 11/1987). Ο εγκωμιασμός αναφέρεται αποκλειστικά στο διαπραχθέν κακούργημα, πράγμα που σημαίνει ότι η άσκηση κριτικής, οσοδήποτε έντονης, στον κυρωτικό κανόνα δικαίου ή η αμφισβήτηση του κύρους ή της σκοπιμότητας του πρωτεύοντος κανόνα δεν ισοδυναμεί άνευ ετέρου και με εγκωμιασμό τυχόν διαπραχθέντος κακουργήματος. Γενικότερα, δεν συνιστά εγκωμιασμό υπό την έννοια του νόμου η νομική υπεράσπιση της πράξης (προβολή λόγων άρσεως του αδίκου κ.τ.τ.), ακόμη και όταν γίνεται από την σκοπιά ενός εκ πεποιθήσεως εγκληματία. Επιπλέον, καταρχάς δεν συνιστά εγκωμιασμό η απλή αναδημοσίευση ή αναπαραγωγή του εγκωμιασμού τρίτων προσώπων, ιδίως στο πλαίσιο άσκησης του δημοσιογραφικού επαγγέλματος.

Σωστά λοιπόν κρίθηκε ότι δεν ετέλεσαν το έγκλημα οι κατηγορούμενοι, οι οποίοι ως εκδότης, διευθυντής και αρθρογράφος καθημερινής εφημερίδας δημοσίευσαν τις απόψεις που υποστήριζαν πριν και κατά την διάρκεια της επταετίας πρόσωπα της δημόσιας ζωής, που αργότερα κατά την άποψη των κατηγορουμένων μετέβαλαν πολιτική στάση (ΤριμΕφΑθ 397/1982 (απόφ.) ΠοινΧρ ΛΓ/321, με εισαγγελική πρόταση Α. Φάκου). Ομοίως δεν ετέλεσε το έγκλημα ο κατηγορούμενος, ο οποίος είπε δημόσια την φράση “ο Μπ. ήταν κλέφτης και γι’ αυτό του γάμησαν τη μάνα που τον πέταγε”, διότι είχε ως σκοπό την επανάληψη των όσα είχαν λεχθεί από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης σχετικά με τα αίτια και τους δράστες του εγκλήματος (ΣυμβΠλημΚαρδ 16/1990 Υπεράσπιση 1991, 915, με εισαγγελική πρόταση Ι. Μανίκα).

Επίσης, δεν αρκεί για την στοιχειοθέτηση του εγκλήματος ούτε η προσπάθεια δικαιολόγησης ούτε η προβολή ελαφρυντικών ούτε η ευμενής κριτική, αλλά ούτε και η απλή ευνοϊκή τοποθέτηση ή η έκφραση συμπάθειας ή και χαράς (“είναι πολύ ευχάριστο το γεγονός ότι…”), ενώ κατά τον Μπουρόπουλο, σελ. 150, «Έπαινος απλούς ή επιδοκιμασία κακουργήματος, μη τελουμένου, αλλ’ αφηρημένως και κατά θεωρίαν εξεταζομένου, δεν εμπίπτει εις την έννοιαν της αξιοποίνου υπεραπολογίας») ή “η έκφρασις συμπαθείας ή η προφορά λόγων παρηγορητικών προς τον δράστην κακουργήματος κατά την διάρκειαν της δίκης ή μετά την έκδοσιν της καταδικαστικής δι’ αυτόν αποφάσεως ούτε το χειροκρότημα κατά την απαγγελίαν αθωωτικής αποφάσεως” (Μανωλεδάκης, Προστασία, σελ. 105).

Έτσι π.χ. ορθώς κρίθηκε ότι δεν τέλεσαν το έγκλημα οι κατηγορούμενοι, οι οποίοι, ως καλεσμένοι τηλεοπτικής εκπομπής, προέβησαν σε ευμενή κριτική των εγκληματικών πράξεων που έλαβαν χώρα από νεαρά άτομα στον χώρο του Πολυτεχνείου στις 17.11.1995, χωρίς όμως να επιδιώξουν να προβάλουν ως άξιες τιμής τις πράξεις αυτές (ΤριμΠλημΑθ 34767/1996 (απόφ.) ΠοινΧρ ΜΖ/690). Πολύ περισσότερο, ο εγκωμιασμός ως έξαρση απαιτεί προσωπικό πάθος του δράστη, πλήρη ταύτιση και απουσία κάθε επιφύλαξης, κριτικής ή αποστασιοποίησης, ενέργεια που “τείνει εις το να παραστήση τον εγκληματίαν άξιον θαυμασμού και αίνων” (ΑιτΕκθΣχΠΚ 1933, σελ. 305). Ορθώς ο Μανωλεδάκης, Επιβουλή, β΄ έκδοση, σελ. 77, απαιτεί “εξύμνηση, εξύψωση, ηρωοποίηση πράξης και δράστη”. Για την αποδοχή εγκωμιασμού επιβάλλεται η συνολική αξιολόγηση της συμπεριφοράς του δράστη (λέξεις, φράσεις, επιτονισμός, στάση σώματος, χειρονομίες, αποδέκτης του μηνύματος, τόπος και χρόνος, συμφραζόμενα, λοιπές περιστάσεις κ.λπ.) και δεν επιτρέπεται η απομόνωση μιας φράσης, αλλά “το κοινωνικό νόημα που έχει η όλη του συμπεριφορά ως επικοινωνιακό ενέργημα” (Λίβος, ΠοινΧρ ΜΖ/732).

Ειδικώς, σε σχέση με την άρθρωση πολιτικού λόγου, κατά την ερμηνεία και εφαρμογή της διατάξεως πρέπει να ληφθεί υπόψιν η ιδιάζουσα ενισχυμένη προστασία της πολιτικής έκφρασης, σύμφωνα και με την νομολογία του ΕΔΔΑ. Σχετικώς, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο έχει διατυπώσει την ορθή άποψη ότι “Η προώθηση της ελεύθερης πολιτικής διαβούλευσης είναι θεμελιώδες χαρακτηριστικό της δημοκρατικής κοινωνίας. Το Δικαστήριο προσνέμει υψηλότατη σημασία στην ελευθερία έκφρασης στο πλαίσιο της πολιτικής διαβούλευσης και θεωρεί ότι απαιτούνται εξαιρετικά ισχυροί λόγοι για να δικαιολογηθούν περιορισμοί στον πολιτικό λόγο. Αν επιτραπούν ευρείς περιορισμοί στον πολιτικό λόγο σε επιμέρους περιπτώσεις, θα θιγή αναμφίβολα γενικά ο σεβασμός προς την ελευθερία της έκφρασης στο υπό συζήτηση κράτος” (βλ. παρ. 83 της απόφασης Feldek κατά Σλοβακίας – 2001, αριθμ. προσφ. 29032/1995). Ειδικά στην προεκλογική περίοδο, η προστασία αυτή τυγχάνει ακόμη πιο αυξημένη: “Οι ελεύθερες εκλογές και η ελευθερία της έκφρασης, ειδικά η ελευθερία της πολιτικής διαβούλευσης, συναποτελούν τον θεμέλιο λίθο κάθε δημοκρατικού συστήματος. Τα δύο δικαιώματα συσχετίζονται και με την λειτουργία τους ενδυναμώνουν το ένα το άλλο… Για τον λόγο αυτό, είναι ιδιαιτέρως σημαντικό να επιτρέπεται η ελεύθερη κυκλοφορία απόψεων και πληροφορίας κάθε είδους κατά την προεκλογική περίοδο” (βλ. παρ. 42 της απόφασης Bowman κατά Ηνωμένου Βασιλείου – 1998, αριθμ. προσφ. 24839/1994).

Κατά τα λοιπά, ο εγκωμιασμός μπορεί να γίνει με οποιονδήποτε τρόπο, “οίον εν σοβαρά πολιτική συζητήσει, εν έργοις ιστορικοίς, ποιητικοίς, επιστημονικοίς” (ΑιτΕκθΣχΠΚ 1933, σελ. 305). Ο εγκωμιασμός μπορεί κατά μία άποψη να συνάγεται και από πράξεις του δράστη, όπως παροχή αμοιβής ή καταλύματος στον δράστη του κακουργήματος, υπόσχεση γάμου κ.τ.τ. Φαίνεται πάντως υπερβολική η παλαιότερη άποψη του Μανωλεδάκη, Προστασία, σελ. 105, ότι “η ανάρτησις της φωτογραφίας, εις μέγα μέγεθος, του δράστου κακουργήματος εις προθήκην καταστήματος ή φωτογραφείου, ευρισκομένου εν κεντρική οδώ” αρκεί για την πλήρωση της αντικειμενικής υπόστασης του εγκλήματος. Ορθότερο είναι να γίνει δεκτό ότι, σε αντίθεση με το άρ. 140 γερμΠΚ, όπου υπάρχουν δύο υπαλλαγές τέλεσης, της ανταμοιβής (belohnen) και της επιδοκιμασίας (billigen), η χρήση του ρήματος “εγκωμιάζω” στον ΠΚ παραπέμπει μόνο σε επικοινωνιακά ενεργήματα, σε λόγους ή πράξεις δηλαδή που έχουν κατά κύριο λόγο επικοινωνιακό σκοπό.

Δίχως αμφιβολία είναι δυσχερέστατη η οροθέτηση της τυποποιούμενης εγκληματικής συμπεριφοράς από την νόμιμη άσκηση του συνταγματικού δικαιώματος της ελεύθερης έκφρασης, το οποίο κατοχυρώνεται στο άρ. 14 παρ. 1 Συντ. Η επιφύλαξη νόμου που περιέχεται στην διάταξη αυτή δεν μπορεί να φθάνη μέχρι του σημείου της αναίρεσης του δικαιώματος της ελεύθερης έκφρασης, πρέπει δηλαδή να διαφυλάσσεται πάντοτε ο πυρήνας του δικαιώματος ελεύθερος από κρατική παρέμβαση, και μάλιστα ποινική. Στην προκειμένη περίπτωση λοιπόν, η σύμφωνη με το Σύνταγμα ανάγνωση του άρ. 185 ΠΚ επιβάλλει την συστηματική και τελεολογική συρρίκνωση του πεδίου εφαρμογής του , προκειμένου να διασωθή η συμφωνία του με το Σύνταγμα, δηλαδή η ελευθερία έκφρασης ακόμη και (καλύτερα: ιδίως) εκείνου που συμφωνεί με ένα διαπραχθέν κακούργημα. Δικαιοπολιτικά πάντως περισσότερο ενδεδειγμένη φαίνεται η κατάργηση του άρ. 185 ΠΚ, διότι, καίτοι είναι πολύ περιωρισμένης πρακτικής χρησιμότητας, αποτελώντας έτσι περισσότερο δείγμα συμβολικής νομοθεσίας, δημιουργεί αδικαιολόγητη ένταση στην άσκηση της ελευθερίας της έκφρασης και εγκυμονεί κινδύνους κατάχρησής του εναντίον πολιτικών αντιπάλων.

Χαρακτηριστική εν προκειμένω του πνεύματος μιας άλλης εποχής είναι η ακόλουθη περικοπή από την ΑιτΕκθΣχΠΚ 1933: “… ο τρόπος ούτος της ενεργείας είναι εξόχως επικίνδυνος διά την έννομον τάξιν και καταλληλότατος εις επηρεασμόν όλων των εξημμένων και των ημιμαθών, εκ των οποίων βρίθουσι πάντα τα στρώματα των νεωτέρων κοινωνιών. Και εφ’ όσον μεν διά του εγκωμιασμού επιζητείται η πρόκλησις ή διερέθισις ετέρων προς απομίμησιν του εγκληματίου και αποδεικνύεται η πρόθεσις αύτη, θα ήτο αρκετή η διάταξις του άρθρου 152 του Σχεδίου. Η απόδειξις όμως της τοιαύτης προθέσεως σπανίως θέλει επιτύχει, ιδίως εναντίον των πεπειραμένων δημεγερτών, οι οποίοι συνήθως θέλουσιν αρκεσθή εις τον εγκωμιασμόν, χωρίς να παράσχωσιν αποδείξεις περί των περαιτέρω προθέσεών των, ελπίζοντες και βασίμως ότι η ούτω περιωρισμένη ενέργειά των θέλει αφ’ εαυτής επιφέρει το κατά βάθος σκοπούμενον. Το αντιθέτως προτεινόμενον, ότι δηλ. η ενέργεια αύτη πρέπει να μείνη ατιμώρητος ως ελευθέρα έκφρασις γνώμης, δεν δύναται να γίνη δεκτόν, διότι και αυτήν την έκφρασιν γνώμης δύναται ο νόμος να περιορίση και να τιμωρήση, όταν αύτη αντιτίθεται εις τους σκοπούς του και εις τας διατάξεις του”.

Πάντως, το Τμήμα Διηυρυμένης Σύνθεσης του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου έκρινε στην υπόθεση Ζανά κατά Τουρκίας τον Νοέμβριο του 1997 (αριθμ. προσφ. 18954/1991) ότι δεν παραβίασε το άρ. 10 ΕΣΔΑ περί ελευθερίας της έκφρασης η καταδίκη σε ποινή φυλάκισης ενός έτους του αιτούντος μεταξύ άλλων και για εγκωμιασμό κακουργήματος (άρ. 312 τουρκΠΚ). Ο αιτών Μεχντί Ζανά, φυλακισμένος Κούρδος πολιτικός που υποστήριζε την ανεξαρτησία των Κούρδων με ειρηνικά μέσα, είχε δηλώσει σε συνέντευξή του τα εξής: “Υποστηρίζω το εθνικοαπελευθερωτικό κίνημα του PKK, από την άλλη μεριά δεν τάσσομαι υπέρ σφαγών. Ο καθένας μπορεί να κάνει λάθη και το ΡΚΚ σκοτώνει γυναίκες και παιδιά κατά λάθος” (“PKK’nın ulusal kurtuluş hareketini destekliyorum. Katliamlardan yana değiliz, yanlış şeyler her yerde olur. Kadın ve çocukları yanlışlıkla öldürüyorlar”).

Χαρακτηριστικό αφενός μεν του υπερβολικού εύρους της διάταξης, αφετέρου της περιοριστικής της ερμηνείας και εφαρμογής στην πράξη υπήρξε το βούλευμα ΣυμβΠλημμΧαλκ 345/1984 Δίκαιο και Πολιτική 8/1984, 462, με εισαγγελική πρόταση Ε. Ζαχαρή και παρατηρήσεις Λ. Μαργαρίτη. Στην περίπτωση εκείνη ο κατηγορούμενος επικόλλησε δώδεκα αφίσες σε στύλους της ΔΕΗ την επομένη της επετείου του πραξικοπήματος του 1967, με την οποία καλούσε τους συμπολίτες του να παρευρεθούν σε δημόσια πολιτική συγκέντρωση του προέδρου της νομαρχιακής επιτροπής της ΕΠΕΝ, κόμματος φίλα προσκειμένου στο καθεστώς της 21ης Απριλίου. Το κείμενο της πρόσκλησης χαρακτήριζε ως “αναμορφωτή” τον εγκάθειρκτο δικτάτορα Γεώργιο Παπαδόπουλο, βάσιζε δε τον χαρακτηρισμό αυτό σε σειρά ισχυρισμών (“έκανε την Χαλκιδική αγνώριστη”, “σ’ έδωσε ψωμί και χόρτασες”, “σ’ έδωσε δουλειά και δούλεψες”, “σ’ έκανε δρόμους και δημόσια έργα”, “σ’ έκανε νοικοκύρη”, “είχες δραχμές με αξία στις τσέπες σου και ησυχία στο χωριό σου”). Το Συμβούλιο ορθώς απήλλαξε τον κατηγορούμενο, δεδομένου ότι κανένας κίνδυνος της δημοσίας τάξεως δεν προκλήθηκε (“όλοι οι κάτοικοι αντιμετώπισαν αδιάφορα το περιστατικό, το οποίο θεώρησαν ασήμαντο, και δεν ερεθίστηκε κανένας… οι νομοταγείς κάτοικοι του χωριού αντιμετώπισαν με αδιαφορία το περιεχόμενο του παραπάνω εντύπου”). Παρόμοια περίπτωση, αλλά με διαφορετική αντιμετώπιση είχε κρίνει το ΣυμβΠλημΤριπ 41/1981 ΠοινΧρ ΛΑ/500, με εισαγγελική πρόταση Α. Στεργιόπουλου και παρατηρήσεις Ά. Ψ.[αρούδα]-Μπεν.[άκη], όπου κρίθηκε ότι η ρίψη προκηρύξεων με την φωτογραφία καταδίκου για εσχάτη προδοσία πληροί την αντικειμενική υπόσταση του εγκλήματος. Ειδικότερα, παραπέμφθηκε ο κατηγορούμενος, ο οποίος έριξε έντυπες προκηρύξεις με την φωτογραφία του Γεώργιου Παπαδόπουλου και τις λέξεις ΕΘΝΙΚΗ ΕΝΟΤΗΣ. Τελευταίο στην σειρά των υποθέσεων που κρίθηκαν σε σχέση με την απριλιανή δικτατορία υπήρξε το βούλευμα του ΣυμβΠλημΚοζ 87/1984 Αρμενόπουλος ΛΗ΄ [1984], 818, με εισαγγελική πρόταση Π. Ραπτόπουλου, με το οποίο κρίθηκε ορθώς ότι δεν ετέλεσαν το έγκλημα οι κατηγορούμενοι γεωργοί, οι οποίοι αναπαρήγαγαν σε μεγάλη ένταση στο κασσεττόφωνο ενός γεωργικού ελκυστήρα ομιλία του εγκάθειρκτου καταδικασθέντος για εσχάτη προδοσία πρώην δικτάτορα. Διαπιστώνεται συνεπώς ότι η βασική νομολογιακή λειτουργία του άρ. 185 ΠΚ έχει υπάρξει η δίωξη των οπαδών της απριλιανής δικτατορίας, πράγμα που δεν ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις ενός σύγχρονου δικαιοκρατούμενου κράτους.

Επιπλέον, το αρχικό και επικρατούν κείμενο της διάταξης αναφερόταν σαφώς σε “διαπραχθέν κακούργημα” και όχι σε “έγκλημα”. Η λέξη “έγκλημα” αντικατέστησε ανεπίτρεπτα και καθ’ υπέρβασιν εξουσιοδοτήσεως το αρχικό κείμενο κατά την μεταφορά του Ποινικού Κώδικα στην δημοτική. Η δημοσίευση του νέου κειμένου με το π.δ. 283/1985 δεν επηρεάζει το ισχύον δίκαιο, δεδομένου ότι έργο της επιτροπής μεταγλώττισης του άρ. 36 παρ. 1 Ν. 1406/1983 ήταν η απλή μεταφορά του κειμένου και όχι η μεταβολή του. Κατά συνέπεια, αξιόποινος είναι ο εγκωμιασμός de lege lata μόνο των κακουργημάτων και όχι των πλημμελημάτων ή των πταισμάτων

Επίσης, η αναφορά σε “διαπραχθέν” κακούργημα σημαίνει ότι δεν απαγορεύεται ο εγκωμιασμός ορισμένου είδους κακουργημάτων (π.χ. «Εύγε σε όσους καλλιεργούν ινδική κάνναβη!»), η γενικόλογη αναφορά υπέρ της τέλεσης ορισμένου είδους κακουργημάτων («Τιμή και δόξα στις ληστείες τραπεζών!») ή, πολύ περισσότερο, η άσκηση κριτικής στο ισχύον δίκαιο, αλλά συγκεκριμένου διαπραχθέντος κακουργήματος. Εξάλλου, η διάταξη δεν καλύπτει και διαπραχθησόμενα κακουργήματα (Μανωλεδάκης, Προστασία, σελ. 106 = Επιβουλή, β΄ έκδοση, σελ. 80).

Με τον εγκωμιασμό του κακουργήματος δεν εξομοιώνεται αδιακρίτως ο εγκωμιασμός του δράστη του (μάλλον αντίθετη η κρατούσα άποψη) και, άρα, δεν αρκεί για την τέλεση του εγκλήματος, εκτός αν ο εγκωμιασμός του δράστη αναφέρεται και στο διαπραχθέν κακούργημα (“Να αγιάσει το χέρι του!” επί ανθρωποκτονίας εκ προθέσεως). Πληρούν συνεπώς το συζητούμενο στοιχείο φράσεις όπως “Καλά του έκανε” (contra Μανωλεδάκης, Επιβουλή, β΄ έκδοση, σελ. 78, ΣυμβΠλημΚαρδ 20/1990 Υπεράσπιση 1991, 916, με εισαγγελική πρόταση Ε. Μότσιου και παρατηρήσεις Σ. Παύλου για την φράση “σκασίλα μας, καλά του έκαναν”), «sic semper tyrannis» για το θύμα ανθρωποκτονίας με πολιτικά κίνητρα ή “ο Θεός θα τον καλέση κοντά του στον Παράδεισο” για δράστη κακουργήματος με θρησκευτικά κίνητρα, ενδεχομένως ακόμη και χειροκρότημα και επευφημίες κατά την προσαγωγή κατηγορουμένου στον Ανακριτή ή στο Δικαστήριο, αν δεν έχουν απλώς το νόημα της ψυχικής συμπαράστασης στον κατηγορούμενο, αλλά της ανεπιφύλακτης επιδοκιμασίας της πράξης για την οποία κατηγορείται. Δεν το πληρούν όμως φράσεις όπως “Ήθελε και τα ‘παθε, πήγαινε γυρεύοντας” για το θύμα βιασμού, “έκανε το χρέος του” για τον δράστη οικογενειακής αντεκδίκησης ή “ο Θεός θα τον συγχωρήση”.

Αυτά τα ολίγα και τω Θεώ η δόξα. :-)

Να είσαι παιδί στην Αγγλία

Σε μια πρόσφατη επίσκεψή μου στην Αγγλία, είχα την ευκαιρία να παρακολουθήσω εκ του σύνεγγυς τα έθιμα των ιθαγενών ως προς το μείζον ζήτημα της προστασίας των ανηλίκων, της σχολικότητας, της γονικής μέριμνας και των παρομοίων. Σας εκθέτω εδώ τις ανθρωπολογικές και κοινωνιολογικές μου παρατηρήσεις από την έρευνα πεδίου επί σκοπώ προβληματισμού:

1. Οι μαθητές φέρουσι στολήν, ήτοι ποδιάν αι θήλειαι και πανταλόνι τα άγουρα.

Σε όλες τις τάξεις της σχολικής εκπαίδευσης, από την τρυφερή ηλικία των 5, και σε όλα τα σχολεία, δημόσια και ιδιωτικά, οι ανήλικοι εμφανίζονται πειθαρχημένα ομοιόμορφοι. Με τον τρόπο αυτό, διευκολύνονται οι γονείς, τα παιδιά είναι ευπρεπή, τονώνεται το αίσθημα του ανήκειν στην σχολική μονάδα και δεν διακρίνονται διά γυμνού οφθαλμού οι οικονομικές αποκλίσεις των γονέων τους. Ή έτσι ισχυρίζονται τέλος πάντων οι υποστηρικτές του μέτρου, που δεν είναι ευάριθμοι, αλλά πολυάριθμοι. Δεν θέλω να επιμείνω σε αυτό το έθιμο, που ομολογουμένως μού προκάλεσε κάποια θυμηδία, υπενθυμίζω μόνο ότι παρ’ ημίν ψηφίζουν πλέον οι 17χρονοι. Κομμάτι παράξενο σαν κοινωνία να αποφασίζης ότι κάποιος μπορεί να ψηφίση, αλλά όχι να διαλέξη μεταξύ φουσταμπλούζας και τζιν.

Continue reading ‘Να είσαι παιδί στην Αγγλία’

Το διαζύγιο ως συνεχιζόμενη σχέση

Δημοσιεύθηκε στην Ελευθερία του Τύπου της 14ης Μαΐου 2017.

Το διαζύγιο Ευρωπαϊκής Ένωσης και Ηνωμένου Βασιλείου αποδεικνύεται αργή και δύσκολη υπόθεση, ίσως πιο δύσκολη από όσο υπέθεταν αρχικά πολλοί παρατηρητές. Από την μια πλευρά, έχουμε μια Ευρωπαϊκή Ένωση που δίνει την εντύπωση ότι η βρετανική απόφαση εξόδου τής προκάλεσε όχι πανικό ή έστω φόβο, αλλά μάλλον ανακούφιση. Κάτι σαν ένα βάρος που έφυγε από πάνω μας μετά από τόσες δεκαετίες, ένας ανοιχτός λογαριασμός που επιτέλους κλείνει και μας βοηθεί να συνεχίσουμε τον δρόμο μας απερίσπαστοι. Από την άλλη πλευρά, η βρετανική ηγεσία, όπως ενσαρκώνεται στο πρόσωπο της Θηρεσίας Μαΐου, επιλέγει την οδό του αυστηρού χωρισμού, πράγμα που δίνει την εντύπωση ότι δεν συνεκτιμά επαρκώς την σημαντική μειοψηφία της ψήφου υπέρ της παραμονής, μιας ψήφου που επεκράτησε, ως γνωστόν, στην εντόπια άρχουσα τάξη του χρήματος και του πνεύματος. Ενώ λοιπόν υπήρχαν αρχικά οι προϋποθέσεις για ένα φιλικό διαζύγιο, αναφύεται πλέον ο κίνδυνος κατά την διάρκεια των μακρών, επίπονων και πολύπλοκων διαπραγματεύσεων εξόδου να προκύψει ένα άλλο διαζύγιο, του τύπου “(πολύ) μακριά και (ελάχιστα) αγαπημένοι”. Και αυτή θα είναι η σχετικά καλή εξέλιξη.

Οι προθέσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής είναι πλέον αρκούντως σαφείς: δεν υπάρχει καμία χαριστική διάθεση προς το Ηνωμένο Βασίλειο (και γιατί άλλωστε θα έπρεπε να επιδειχθή εύνοια προς ένα τρίτο κράτος;), οι ανειλημμένες υποχρεώσεις θα εκπληρωθούν στο ακέραιο και το κακό παράδειγμα της Βρετανίας θα στιγματιστή δεόντως ενώπιον της ευρωπαϊκής κοινής γνώμης: οι πράξεις έχουν συνέπειες και όποιος δεν θέλει την ΕΕ, ας μην περιμένη τίποτε άλλο παρά το ίδιο νόμισμα εκ μέρους των Βρυξελλών. Δεν μπορεί κανείς να αρνηθή εύκολα ότι πρόκειται για αυστηρή μεν, αλλά ακριβοδίκαιη προσέγγιση. Continue reading ‘Το διαζύγιο ως συνεχιζόμενη σχέση’

Έκτρωση και ιατρική ελευθερία συνείδησης

Σύμφωνα με το άρ. 31 του Κώδικα Ιατρικής Δεοντολογίας (Ν. 2418/2005):

Ο ιατρός μπορεί να επικαλεσθεί τους κανόνες και τις αρχές της ηθικής συνείδησής του και να αρνηθεί να εφαρμόσει ή να συμπράξει στη διαδικασία τεχνητής διακοπής της κύησης, εκτός εάν υπάρχει αναπότρεπτος κίνδυνος για τη ζωή της εγκύου ή κίνδυνος σοβαρής και διαρκούς βλάβης της υγείας της. Στην περίπτωση αυτή, απαιτείται σύμφωνη και αιτιολογημένη γνώμη του κατά περίπτωση αρμόδιου ιατρού.

Η διάταξη αυτή, που καθιερώνει νόμιμο δικαίωμα αρνήσεως του ιατρού να συμπράξη σε έκτρωση, είναι απολύτως ορθή. Εναρμονίζεται πλήρως με την ελευθερία συνείδησης του ιατρού, ενδεχομένως με την θρησκευτική του ελευθερία και εμμέσως με την ελευθερία εργασίας του. Πρέπει να έχουμε εδώ απόλυτη επίγνωση των εναλλακτικών: είτε αναγνωρίζεται στον ιατρό το δικαίωμα αρνήσεως είτε τού επιβάλλεται με τον χωροφύλακα η διενέργεια της έκτρωσης. Ο νόμος ορθώς επιλύει το δίλημμα υπέρ των ατομικών δικαιωμάτων του ιατρού, ο οποίος στο κάτω κάτω αυτό είχε ορκιστή:

Ὁμοίως δὲ οὐδὲ γυναικὶ πεσσὸν φθόριον δώσω.

Continue reading ‘Έκτρωση και ιατρική ελευθερία συνείδησης’

Υπάρχει μεταναστευτική οροφή;

Έχω γράψει μερικά άρθρα σχετικά με το μεταναστευτικό ζήτημα, όπως το Περί μεταναστεύσεως, το Υπέρ των Αλβανών και το Περί πωλήσεως των αδειών διαμονής, αλλά βέβαια το θέμα δεν εξαντλείται. Σήμερα θέλω να θίξω ένα πολύ ειδικό και μάλλον αποσιωπώμενο ζήτημα: πόσους μετανάστες χωρά/αντέχει/σηκώνει η χώρα υποδοχής; Έχει καν νόημα ένα τέτοιο ερώτημα;

Continue reading ‘Υπάρχει μεταναστευτική οροφή;’

Μικρή εμπειρική έρευνα περί της λεπτής τέχνης του νομοθετείν, μέρος Ι

Λέγαμε στο προηγούμενο επεισόδιο για τις πολυμερείς διεθνείς συμβάσεις που έχει κυρώσει διά νόμου η Ελλάς μεταξύ 1990-2016. Κάποιες από αυτές τις πολυμερείς συμβάσεις βέβαια διάγουν βίον μεθόριο, καθώς από την μια μεριά ολοένα και πιο συχνά διαπραγματευόμενος και συμβαλλόμενος είναι η όλη Ευρωπαϊκή Ένωση. Με τις διεθνείς αυτές συμβάσεις η ΕΕ πραγματώνει την εξωτερική της πολιτική, διαπραγματευόμενη και συμβαλλόμενη ως κοινή συμπολιτεία έναντι τρίτων κρατών ή τρίτων ομάδων κρατών. Προνομιακοί τομείς αυτής της κοινής εξωτερικής πολιτικής είναι ασφαλώς το εμπόριο, αλλά όχι μόνο. Δι’ αυτών, η ΕΕ διαχέει την ήπια ισχύ της στο εγγύς εξωτερικό της, προωθώντας την πολιτική καλής γειτονίας που πρεσβεύει. Στην πραγματικότητα, προσδένει την μία χώρα μετά την άλλη στο άρμα της (ή τουλάχιστον αυτό έκανε στις δεκαετίες 1990 και 2000), καθώς ανταλλάσσει προγράμματα χρηματοδότησης με συγκεκριμένες μεταρρυθμίσεις. Και έτσι αυξάνει την επιρροή της στον διεθνές πεδίο. Νομίζω ότι είναι προφανής η ωφέλεια της Ελλάδας από την συμμετοχή σε μια τέτοια εξωτερική πολιτική.

Μεταξύ αυτών των συμβάσεων περιλαμβάνονται ασφαλώς και οι συμβάσεις εκείνες που θα τις χαρακτήριζα εσωτερικές ευρωπαϊκές, δεδομένου ότι είτε επέχουν θέση συνταγματικών συνθηκών, όπως π.χ. η Συνθήκη του Άμστερνταμ (Ν. 2691/1999), είτε αποτελούν τις συνθήκες προσχώρησης νέων μελών στο ευρωπαϊκό Κοινό, όπως είναι η Συνθήκη για την Πέμπτη Διεύρυνση της ΕΕ (Ν. 3236/2004)

Ιδού μερικές ακόμα ευρωπαϊκές πολυμερείς διεθνείς συμβάσεις:

Continue reading ‘Μικρή εμπειρική έρευνα περί της λεπτής τέχνης του νομοθετείν, μέρος Ι’

Μικρή εμπειρική έρευνα περί της λεπτής τέχνης του νομοθετείν, μέρος Θ

Συνεχίζω και σε αυτήν την ανάρτηση την παρουσίαση των διεθνών συμβάσεων που συνήψε η χώρα μας τα έτη 1990-2016. Στο προηγούμενο επεισόδιο σχολιάσαμε τις διμερείς συμβάσεις, οπότε τώρα περνάμε στο επόμενο στάδιο.

Ελάχιστα καλύτερα από πλευράς βαρεμάρας είναι τα πράγματα με τις πολυμερείς συμβάσεις, συνήθως στο πλαίσιο του ΟΗΕ ή κάποιου από τους θυγατρικούς οργανισμούς του, π.χ. Γιούνισεφ (αλλά και άλλων, του Συμβουλίου της Ευρώπης ή του ΝΑΤΟ π.χ.). Ενίοτε παρουσιάζονται ωστόσο και εδώ συμβάσεις με κάποιο πραγματικό διακύβευμα και ευρύτερη νομική σημασία, με πολιτικές προεκτάσεις ή ηθικό προβληματισμό, όπως το Καταστατικό του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου (Ν. 3003/2002), το Πρωτόκολλο του Κιότου (Ν. 3017/2002), η Σύμβαση κατά της φαρμακοδιέγερσης (Ν. 3516/2006) ή η Σύμβαση του Συμβουλίου της Ευρώπης για θέματα αστικού δικαίου περί διαφθοράς (Ν. 2957/2001).

Μερικά (πολλά) παραδείγματα για να πάρετε μια μυρωδιά:

Continue reading ‘Μικρή εμπειρική έρευνα περί της λεπτής τέχνης του νομοθετείν, μέρος Θ’

Γάμος και αντίγαμος

Γάμος είναι σύμβαση του Οικογενειακού Δικαίου, cοnjunctiο maris et feminae et cοnsοrtium οmnis vitae, diνini et humani juris cοmmunicatio, που έλεγε ο παππούς Μοδεστίνος. Εκτός όμως από την προσφιλή μας συγκλήρωσιν, εσχάτως στο νομικό οικοσύστημα μάς προέκυψε και ένα αποπαίδι του γάμου: το σύμφωνο συμβίωσης, άλλως αντίγαμος.

Αλλά γιατί αντίγαμος; Πρώτον, επειδή επέχει θέση γάμου, pro matrimonio habetur, απλώς ντρέπονται να τον πουν γάμο. Αλλά και επί της ουσίας, δεύτερον, ο καινοφανής θεσμός αντιστρατεύεται ευθέως τον θεσμό του γάμου.

Σύμφωνα λοιπόν με το άρ. 1 Ν. 4356/2015:

Η συμφωνία δύο ενήλικων προσώπων, ανεξάρτητα από το φύλο τους, με την οποία ρυθμίζουν τη συμβίωσή τους (σύμφωνο συμβίωσης) καταρτίζεται αυτοπροσώπως με συμβολαιογραφικό έγγραφο. Η ισχύς της συμφωνίας αρχίζει από την κατάθεση αντιγράφου του συμβολαιογραφικού εγγράφου στο ληξίαρχο του τόπου κατοικίας τους, το οποίο καταχωρίζεται σε ειδικό βιβλίο του Ληξιαρχείου.

Το άρ. 5 ορίζει επιπλέον τα εξής:

1. Στις προσωπικές σχέσεις των μερών του συμφώνου μεταξύ τους εφαρμόζονται αναλόγως οι διατάξεις για τις σχέσεις των συζύγων από το γάμο, εφόσον δεν υπάρχει διαφορετική ειδική ρύθμιση στον παρόντα ή άλλο νόμο.

2. Στις μη προσωπικές σχέσεις των μερών μεταξύ τους εφαρμόζονται αναλόγως οι διατάξεις για τις σχέσεις των συζύγων από το γάμο, εκτός αν τα μέρη τις ρυθμίσουν διαφορετικά κατά τη σύναψη του συμφώνου με βάση τις αρχές της ισότητας και της αλληλεγγύης. Τα μέρη δεν μπορούν να παραιτηθούν από την αξίωση συμμετοχής στα αποκτήματα πριν από τη γέννησή της.

Το άρ. 7 παρ. 3 προσθέτει ότι:

3. Για τη διατροφή μετά τη λύση του συμφώνου εφαρμόζονται αναλόγως οι διατάξεις για τη διατροφή μετά το διαζύγιο, εκτός αν τα μέρη παραιτηθούν από το σχετικό δικαίωμα κατά την κατάρτιση του συμφώνου.

Επίσης, το άρ. 8 συνεχίζει με την πρόβλεψη ότι:

Ως προς το κληρονομικό δικαίωμα των μερών του συμφώνου εφαρμόζονται αναλόγως οι διατάξεις του Αστικού Κώδικα που αφορούν τους συζύγους. Κατά την κατάρτιση του Συμφώνου το κάθε μέρος μπορεί να παραιτηθεί από το δικαίωμά του στη νόμιμη μοίρα.

Και τέλος την εξομοίωση γάμου και αντιγάμου ολοκληρώνει το άρ. 12:

Άλλες διατάξεις νόμων που αφορούν αξιώσεις των συζύγων μεταξύ τους, καθώς και αξιώσεις, παροχές και προνόμια έναντι τρίτων ή έναντι του Δημοσίου εφαρμόζονται αναλόγως και στα μέρη του συμφώνου, εφόσον δεν υπάρχει διαφορετική ειδική ρύθμιση στον παρόντα ή άλλο νόμο. Με προεδρικό διάταγμα που εκδίδεται μετά από πρόταση του Υπουργού Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και Κοινωνικής Αλληλεγγύης εντός έξι μηνών από την έναρξη ισχύος του παρόντος νόμου, μπορεί να προσαρμόζονται, όπου αυτό απαιτείται, οι κείμενες διατάξεις του εργατικού δικαίου και του δικαίου κοινωνικής ασφάλισης, στις απαιτήσεις του παρόντος άρθρου.

Continue reading ‘Γάμος και αντίγαμος’

Υπέρ της ελευθερίας ανθρώπινης αναπαραγωγικής κλωνοποίησης

Σύμφωνα με το άρ. 26 Ν. 3305/2005:

Όποιος κατά παράβαση των άρ. 1455 ΑΚ και 2 παρ. 3 του παρόντος προβαίνει σε αναπαραγωγική κλωνοποίηση…, τιμωρείται με ποινή κάθειρξης μέχρι δεκαπέντε (15) ετών.

Η διάταξη αυτή τιμωρεί σε βαθμό κακουργήματος της αναπαραγωγική κλωνοποίηση, ανάγοντάς την μάλιστα σε κακούργημα βαρύτερο της συμμετοχής σε εγκληματική οργάνωση, της σωματεμπορίας και της κλοπής.

Διαφωνώ. Η αναπαραγωγική κλωνοποίηση, μακράν του να αποτελή κατ’ ουσίαν έγκλημα, βλαπτικό κάποιου εννόμου αγαθού, συνιστά, ακόμη και ηθικά, μια πράξη που με κανένα τρόπο δεν είναι επίμεμπτη.

Και ιδού γιατί:

Η κλωνοποίηση διακρίνεται συνήθως σε αναπαραγωγική και σε θεραπευτική. Η πρώτη έχει ως σκοπό την δημιουργία ενός νέου ανθρώπου, ενώ η δεύτερη την δημιουργία απλώς ενός σώματος (από το οποίο εν συνεχεία θα μπορέσουν να αφαιρεθούν όσα όργανα κριθούν χρήσιμα για μεταμόσχευση) ή απλώς κάποιων οργάνων μόνο.

Η τεχνική της κλωνοποίησης είναι κοινή και στις δυο περιπτώσεις και είναι πολύ απλή στην σύλληψή της: από ένα σωματικό κύτταρο του κλωνοποιούμενου δότη αφαιρείται ο πυρήνας, που περιέχει τον γονότυπό του. Ο πυρήνας αυτός εν συνεχεία εισάγεται σε ένα ωοκύτταρο, ήτοι σε ένα απύρηνο ωάριο. Εδώ το απύρηνο ωάριο λειτουργεί ουσιαστικά μόνο ως όχημα του μελλοντικού εμβρύου, το οποίο προγραμματίζεται αποκλειστικά από τον πυρήνα. Το νέο κύτταρο συντήκεται με την βοήθεια ηλεκτρικού ερεθισμού και εν συνεχεία ο ζυγώτης εμφυτεύεται σε κάποια κυοφόρο μητέρα. Το έμβρυο που θα γεννηθή θα αντλή το γενετικό του υλικό μόνο από τον δότη του πυρήνα του (είτε άνδρα είτε γυναίκα). Ο κλώνος έχει ένα μόνο βιολογικό γονέα.

[Παρένθεση: επειδή το μιτοχονδριακό DNA του κυτταροπλάσματος μεταβιβάζεται μητρογραμμικά μέσω των μιτοχονδρίων του ωαρίου και όχι μέσω του πυρήνα του (υπενθυμίζω ότι τα μεν δεν αφαιρούνται, ο δε αφαιρείται), ο κλώνος δεν ταυτίζεται 100% με τον κλωνοποιούμενο.]

Continue reading ‘Υπέρ της ελευθερίας ανθρώπινης αναπαραγωγικής κλωνοποίησης’

Υπέρ της χορτοφαγίας ΙΙΙ: ενστάσεις και διευκρινίσεις

Γράφοντας και διαβάζοντας περί χορτοφαγίας συναντώ συχνά τους ίδιους κοινούς τόπους ενστάσεων, αντιρρήσεων, κατηγοριών, αλλά και παρεξηγήσεων εκ μέρους των φίλων στομαχοκέφαλων. Οπότε θα αφιερώσω ένα άρθρο για να συζητήσω λίγο μερικές από αυτές. Πράγμα που έχουμε ξαναπεί γενικά, απλώς τα μαζεύω λίγο εδώ.

1. Η κρεοφαγία ανήκει στην ανθρώπινη φύση.

Ω, πόσες και πόσες ατελείωτες φορές δεν έχω διαβάσει αυτό το επιχείρημα! Πόσες φορές, με την μία διατύπωση ή την άλλη, δεν δηλητηριάζει κάθε σοβαρή ηθική συζήτηση!

Θα μπορούσα να εκφέρω αντιρρήσεις στο οντικό επίπεδο. Θα μπορούσα να υποδείξω ότι οι άνθρωποι μασούν, δεν καταπίνουν. Ότι έχουν πολλούς τραπεζίτες, αλλά κάτι σχεδόν άχρηστους κυνόδοντες. Ότι το εντερικό τους σύστημα είναι πολύ πιο περίπλοκο από των σαρκοφάγων ζώων. Ότι δεν μπορούν να επιβιώσουν τρώγοντας μόνο κρέας. Είναι σαφές βέβαια ότι φυσιολογικά οι άνθρωποι είναι παμφάγα ζώα, με περισσότερες προσαρμογές προς την χορτοφαγική παρά προς την κρεοφαγική πλευρά. Αυτό δεν αμφισβητείται και καταδικάζω τις υπερβολές από όπου και αν προέρχωνται.

Αλλά δεν είναι αυτή βασική αδυναμία του φυσιοκρατικού επιχειρήματος. Πρόκειται για γνωστή λογική πλάνη, που συνάγει το δέον από το ον, ως μη έδει. Σε πιο απλά λόγια, το γεγονός ότι τρώμε ή μπορούμε να φάμε κρέας ζώων δεν σημαίνει ότι επιβάλλεται ή ότι επιτρέπεται να το φάμε, όπως ακριβώς το γεγονός ότι μπορούμε να φάμε κρέας ανθρώπων δεν σημαίνει ότι επιτρέπεται να το φάμε. Μεσολαβούν πολλά ηθικά βήματα ακόμα. Αφήστε την φύση λοιπόν ήσυχη.

Επικαλούνται κανονιστικώς την φύση άνθρωποι που γράφουν το επιχείρημα αυτό με πληκτρολόγιο σε ένα υπολογιστή που επικοινωνεί μέσω του διαδικτύου με άλλους υπολογιστές, χρησιμοποιώντας ηλεκτρικό ρεύμα, δεν περιγράφω άλλο.

Continue reading ‘Υπέρ της χορτοφαγίας ΙΙΙ: ενστάσεις και διευκρινίσεις’

Περί του Μακεδονικού

Έχω γράψει στο παρελθόν δύο άρθρα για το μακεδονικό ζήτημα των ημερών μας και την Χώρα από Μ: Το σώμα θύσεις τουμόν, ουχί τούνομα και Περί Μακεδονίας μέσω Σουδάν και Βουκουρεστίου, ενώ κάποια πράγματα έχω προτείνει και στο άρθρο Περί Τσάμηδων και Σλαβομακεδόνων. Στην σημερινή ανάρτηση θα επαναλάβω μερικά από τα σημεία που έχω θίξει στα άρθρα εκείνα, θα αναφερθώ σε άλλα, θα εμβαθύνω στο όλον και έτσι θα προσπαθήσω να δώσω μια συνολική πρόταση για το ζήτημα. Για να το κάνω αυτό, θα ακολουθήσω την προσφιλή μέθοδο των σημείων:

Σημείο 1: Οι παίκτες

Ας συγκρίνουμε λίγο τις δύο χώρες κατά τα βασικά τους μεγέθη: η Ελλάδα έχει υπερπενταπλάσιο πληθυσμό και έκταση και εικοσαπλάσιο εθνικό εισόδημα. Η κυρίαρχη εθνότητα της γείτονος μάλιστα, η μακεδονική, αριθμεί περί τα 1,3 εκ. άτομα όλα κι όλα.

Όθεν συνάγεται το προφανές: διαπραγματευόμενοι, εμπορευόμενοι και συμβιβαζόμενοι ακόμα με μια μικρή γείτονα χώρα δεν έχουμε τίποτε να φοβηθούμε και τίποτε να χάσουμε. Μόνο να κερδίσουμε, αμφότεροι.

Σημείο 2: Γεωγραφία

Η ΠΓΔΜ καταλαμβάνει εδαφικό χώρο που ανά τους αιώνες περιλαμβανόταν αδιαμφισβήτητα στην γεωγραφική Μακεδονία. Αυτά είναι γνωστά πράγματα, οπότε δεν επιμένω. Δεν πήρε το καλύτερο κομμάτι βέβαια, τι να κάνουμε. Αλλά αυτό αρκεί για να δικαιούται μια χαρά να περιέχη η ονομασία της ως κράτους τον όρο Μακεδονία και τα παράγωγά του.

Δεν υπάρχουν τάχα αντίστοιχες περιπτώσεις στην υφήλιο;

Να σας συστήσω το Λουξεμβούργο: Το Βελγικό.

Το Λουξεμβούργο, η επαρχία της Βαλλονίας, έχει ακριβώς το ίδιο όνομα με το Λουξεμβούργο το κράτος [όπως και στην δική μας περίπτωση]. Μοιράζονται την ίδια γεωγραφική περιοχή προφανώς [όπως και στην δική μας περίπτωση], αλλά κατοικούνται από διαφορετικούς λαούς [όπως και στην δική μας περίπτωση]: Βέλγους που μιλούν γαλλικά στο μεν, Λουξεμβούργιους που μιλούν μια βουλγαρική γερμανική διάλεκτο που παριστάνει ότι είναι χωριστή γλώσσα στο άλλο [όπως και στην δική μας περίπτωση]. Επίσης, το ένα είναι επαρχία κράτους, ενώ το άλλο ανεξάρτητο κράτος [όπως και στην δική μας περίπτωση]. Μάλιστα, το Λουξεμβούργο η επαρχία είναι πολύ μεγαλύτερο σε έκταση από το Λουξεμβούργο το κράτος! Το κυριώτερο: το ανεξάρτητο κράτος δεν λέγεται Ανατολικό Λουξεμβούργο. Πραγματικά, ούτε κατά παραγγελία δεν θα πετυχαίναμε τόσο ακριβή αναλογία.

Α, ναι, μετά είναι και οι σημαίες. Κάτι λέγαμε για το άστρο της Βεργίνας;

Λουξεμβούργο.

Λουξεμβούργο.

Παρατηρείτε καμιά ομοιότητα;

Αλλά εντάξει, εδώ δεν είναι πολιτισμένα λουξεμβούργα, εδώ έχουμε να κάνουμε με αιμοδιψείς Βαλκάνιους. Να πάμε λοιπόν και σε μια ανατολικώτερη αναλογία. Αυτήν εδώ:

Στον χάρτη βλέπουμε την τσεχική περιφέρεια Μοραβίας-Σιλεσίας, σαν να λέμε Μακεδονίας-Θράκης.. Η ιστορική Σιλεσία είναι ακριβώς ίδια περίπτωση με την Μακεδονία γεωγραφικά, δηλαδή διαιρείται σε τρεις χώρες, το μεγαλύτερο μέρος της ανήκει στην μία (Πολωνία), και τα άλλα δύο σε Γερμανία και Τσεχία. Αν αποκτήση την αυτονομία της η Σιλεσία εντός της Πολωνίας, ίσως οι Τσέχοι ζητήσουν να ονομαστή Περιφέρεια της Βόρειας Σιλεσίας, γιατί, αν αύριο μεθαύριο ανεξαρτητοποιηθή, θα αποκτήση το μονοπώλιο του ονόματος!

Συνεπώς, η θέση μου για την ονομασία από πλευράς γεωγραφικής είναι ότι δεν συνιστά μείζον εμπόδιο. Δεν θα αντέλεγα φυσικά σε μια ακριβέστερη ονομασία, όπως Βόρεια ή Άνω Μακεδονία, αλλά κατανοώ ότι επί μερικές γενιές η περιοχή αυτή ονομάζεται διαφορετικά.

Σημείο 3: Εθνολογία

Το μείζον σημείο είναι στην πραγματικότητα αυτό εδώ: δεν θέλουμε να παραδεχθούμε όχι κράτος Μακεδονίας, αλλά μακεδονικό έθνος, με μακεδονική γλώσσα, μακεδονική ιστορία και μακεδονικά έθιμα.

Την κυρίαρχη εθνότητα της γείτονος ονομάζουμε πλέον πολλοί εξ ημών Σλαβομακεδόνες (περιττό βέβαια να πω ότι Σλαβομακεδόνες μόνο οι Ελληνες γνωρίζουν στον κόσμο ολόκληρο): αυτήν την στιγμή το γκουγκλ δίνει 192.000 προς 22.000 στην ονοματολογική μάχη “Σκοπιανοί – Σλαβομακεδόνες”. Ο όρος αυτός είναι πολύ χρήσιμος για την διάκριση από τους δικούς μας Μακεδόνες, αλλά σαν εξωνύμιο είναι κάπως αδόκιμο (δεν υπάρχουν Σλαβοβούλγαροι ας πούμε). Αυτό δεν πειράζει ιδιαίτερα: κάθε χώρα έχει δικαίωμα να αποκαλή τους άλλους λαούς όπως θέλη. Οπότε ας τους αποκαλούμε Σλαβομακεδόνες για να τους διακρίνουμε από τους δικούς μας, δεν είναι λάθος. Από την άλλη μεριά όμως, ο όρος αυτός μόνο εθνοτική και όχι πολιτική έννοια μπορεί να αποκτήση: οι Αλβανοί το γένος πολίτες της γείτονος δεν είναι ασφαλώς Σλαβομακεδόνες, αλλά το πολύ πολύ Αλβανομακεδόνες. Η πολιτική περιγραφή των θεσμών του γειτονικού ακατονόμαστου κράτους συνεπώς μπορεί να συνίσταται μόνο στην λέξη από μ.

Εκείνα που μας ενοχλούν είναι όσα παρομαρτούν στην μακεδονική εθνική ταυτότητα, και μάλιστα από την ιστορική και ιδεολογική σχολή των αρχαιομακεδόνων (σε αντίθεση με τους σλαβομακεδόνες, εδώ ο όρος ακριβολογεί). Ως (μη;) γνωστόν, βορείως των συνόρων μας μαίνεται εδώ και δεκαετίες η ιδεολογική διαπάλη δύο σχολών, των αρχαιόφιλων και των σλαβόφιλων. Οι μεν αποδίδουν έμφαση στους υποτιθέμενους δεσμούς με την Αρχαία Μακεδονία (συνθηματολογικά: Αλεξάνταρ Βέλικι), οι δε στην σλαβική μεσαιωνική ιστορία της χώρας (συνθηματολογικά: Τσαρ Σαμοήλ).

Τσάρος Σαμουήλ.

Οι πρώτοι κατακλέβουν την ελληνική ιστορία, οι δεύτεροι κλέβουν καμπόσο την βουλγαρική. Νομίζω ότι είναι σαφές ότι το πρόβλημά μας είναι με τους πρώτους και όχι με τους δεύτερους.

Κάθε νεοφυές έθνος, και το μακεδονικό είναι νωπό ακόμα, περνά μια επώδυνη φάση εφηβείας. Περνά κρίση ταυτότητας, ψηλαφεί το παρελθόν του, αναμετρείται με τους γείτονες και τους συγγενείς του. Είναι προφανές ότι το έχουμε πετύχει σε αυτήν την ανάποδη φάση. Οι ανησυχίες που προξενούνται από αυτό είναι ως ένα βαθμό κατανοητές και δεν υπάρχει σοβαρός άνθρωπος στον κόσμο, των θύραθεν Μακεδόνων συμπεριλαμβανομένων, που να μην εξοργίζεται με την γελοιότητα του μαρμάρινου εθνολαϊκισμού με τον οποίο ο Γρούιος έχει γεμίσει τα Σκόπια.

Ιουστινιανός.

Σημείο 4: Γλωσσολογία

Η μακεδονική γλώσσα είναι στην πραγματικότητα μια βουλγαρική διάλεκτος, αν χρησιμοποιήσουμε οποιοδήποτε αντικειμενικό κριτήριο. Οι δύο γλώσσες είναι αμοιβαίως κατανοητές με ευχέρεια και κάποιες πολιτικές προσπάθειες εκμακεδονισμού καταλήξεων μόνο απελπισία προδίδουν.

Αλλά τι σημασία έχει; Γλώσσα είναι μια διάλεκτος εξωπλισμένη με ένοπλες δυνάμεις. Αν οι Μακεδόνες θεωρούν ότι ομιλούν χωριστή γλώσσα και όχι διάλεκτο, κανείς δεν μπορεί να αντείπη. Ιδιαιτέρως δεν έχουμε εμείς να κερδίσουμε τίποτα αρνούμενοι τον αυτόνομο γλωσσικό χαρακτήρα της διαλέκτου τους. Δεν είναι προφανές αυτό; Ίσως έχουν βέβαια οι Βούλγαροι.

Εκείνο που μας διαφεύγει γενικά είναι ότι το βασικό πρόβλημα της Μακεδονίας δεν είναι η Ελλάδα, αλλά η Βουλγαρία. Η γλώσσα τους είναι ίδια, οι ήρωές τους τα τελευταία κρίσιμα 150 χρόνια της εθνογένεσης είναι οι ίδιοι και ο Γκεοργκίεφσκι έγινε Βούλγαρος. Πράγμα που με οδηγεί στο επόμενο σημείο μου:

Σημείο 5: Στρατηγική

Η φύση απεχθάνεται το κενό, και η διεθνής πολιτική επίσης. Η Μακεδονία, ακόμη και αν ο μη γένοιτο διαλυθή στα συστατικά της εθνικά στοιχεία, δεν θα παύση υφισταμένη ως έδαφος και ως λαός (λαοί). Το πραγματιστικό ερώτημα συνεπώς είναι στην βάση του πολύ πολύ απλό: σε ποιον θέλετε να ανήκουν τα εδάφη και οι άνθρωποι της ΠΓΔΜ; Στην Βουλγαρία, ώστε να γίνη Μεγάλη Βουλγαρία; Ή στην Αλβανία μήπως, ώστε να γίνη Μεγάλη Αλβανία; Διότι τέρτιουμ νον ντάτουρ.

Κάθε συνομιλητής που τάσσεται, αμέσως ή εμμέσως, υπέρ της διάλυσης της γείτονος (να, ο Σαμαράς ας πούμε), οφείλει να προσφέρη πειστική και, κυρίως, εθνωφελή απάντηση στο ερώτημα αυτό.

Όπως έγραφα το 2008 και δεν θα άλλαζα ούτε κεραία:

Η ΠΓΔΜ είναι ζωτική για την ασφάλειά μας και αποτελεί τα τελευταία χρόνια τον αδύναμο κρίκο των δυτικών Βαλκανίων, καθώς βρίσκεται στο σημείο ζεύξης δύο αντίρροπων εθνικισμών, του αλβανικού και του σλαβομακεδονικού. Είτε μας αρέσει είτε όχι, πρέπει να διαλέξουμε άλογο σε αυτήν την ιπποδρομία. Η κύρια αλυτρωτική και αναθεωρητική δύναμη στην χερσόνησό μας είναι οι Αλβανοί (όχι σώνει και καλά η Αλβανία!), ανεξάρτητα από τις προτιμήσεις μας, καλώς ή κακώς. Αν μας αρέσει το status quo, που νομίζω μας αρέσει, πρέπει εκείνους να αναχαιτίσουμε και όχι τους δημογραφικά άκακους Σλαβομακεδόνες (στο εξής: Σ/Μ). Η ΠΓΔΜ, αν δεν συνεχίση τον βίο της ως ανεξάρτητο κράτος, θα γίνη επαρχία βουλγαρική ή αλβανική. Είναι οφθαλμοφανώς προτιμώτερος ο Σ/Μ μεγαλοϊδεατισμός από οποιονδήποτε άλλον. Εθνικιστές και ονειροπόλοι υπάρχουν παντού, η παρούσα δεξιά κυβέρνηση της ΠΓΔΜ ασφαλώς και δεν έχει δειχθή απρόσβλητη στο μικρόβιο, ας φανούμε έξυπνοι διαλέγοντας τους πιο αδύναμους. Η ΠΓΔΜ λειτουργεί αντικειμενικά σαν απορροφητήρας των εθνικιστικών κραδασμών. Γιατί να θέλουμε να αναλάβουμε εμείς αυτόν τον θεάρεστο ρόλο με την διάλυσή της;

Είναι προς το απόλυτο συμφέρον μας η ύπαρξη ενός μικρού, αλλά βιώσιμου Σ/Μ κράτους (όχι κρατιδίου, ούτε κρατικού μορφώματος, λίγος σεβασμός δεν βλάπτει και είναι και δωρεάν), οικονομικού δορυφόρου και ενεργειακά εξηρτημένου από εμάς, που θα προσβλέπη στην δική μας βοήθεια για να ενταχθή στις δυσώνυμες ευρωατλαντικές δομές και να προασπίση την ανεξαρτησία του από την παλαιά βουλγαρική και την νεώτερη αλβανική απειλή.

Μετρημένα καρύδια, Συνέλληνες.

Σημείο 6: Διπλωματία

Επί 22 χρόνια, η Ελλάδα δεν έχει υπογράψει καμία απολύτως διεθνή συνθήκη με την ΠΓΔΜ. Μεγάλο σφάλμα. Διότι τα αγαθά των απόντων ανήκουν στους παρόντες: αν η Ελλάδα απουσιάζει ένεκα μιας ιδεοληψίας από το πολιτικοοικονομικό γίγνεσθαι της ΠΓΔΜ, ασφαλώς το μισούμενον υπό της φύσεως κενό θα πληρωθή άλλοθεν.

Είναι απολύτως προς το συμφέρον και των δύο χωρών η εντατικοποίηση των διμερών σχέσεων. Προφανώς είμαι υπέρ της διεύρυνσης των διμερών σχέσεων με οποιαδήποτε χώρα γενικώς και με κάθε γείτονα χώρα ειδικώς. Ακόμη ειδικώτερα όμως, ο χρόνος που έχει χαθή εδώ είναι πολύς και το κενό μεγάλο. Η Μακεδονία, μια χώρα περίκλειστη, ασταθής, αξιοπρεπώς πενόμενη, έχει ανάγκη από την φιλία της Ελλάδας. Η Ελλάδα με την σειρά της έχει ανάγκη να προσελκύση την Μακεδονία μακριά από το βαλκανικό της βάθος και προς την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση. Κάθε κράτος κατά την ευρωπαϊκή του πορεία έχει συνήθως ένα ανεπίσημο χορηγό εντός της ΕΕ. Η Ελλάς πρέπει να είναι ο φίλος της Μακεδονίας (και της Αλβανίας ταυτόχρονα).

Τι να κάνουμε λοιπόν; Ιδού μερικές ιδέες:

I am not proud of my country these days. Slavic Macedonian nationalists have their hearty share on this mess, but we’ve gone too far.

This is what I expect from Greece: recognize the Republic of Macedonia, conduct a nationality and linguistic census, permit the use of the macedonian language/dialect on local level, if desired by the local population, permit the returning of those expatriated back in 1948-49 as a result of our civil war, encourage macedonian immigration in Greece.

Do this and noone among our neighbours will care whether the airport at Skopje is named Alexander the Great or Mickey Mouse.

Το 2008 ο Καραμανλής Β΄ ο Μικρός και η Ντόρα Β΄ των Μητσοτακιδών παρεμπόδισαν παράνομα την ένταξη της Μακεδονίας στο ΝΑΤΟ, με συνέπεια την διεθνή καταδίκη της χώρας μας από το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης. Για αυτήν την διεθνή παρανομία και τον επαίσχυντο εκφοβισμό μιας μικρής χώρας με σοβαρό πρόβλημα ασφαλείας πανηγύρισε τω καιρώ εκείνω όλη σχεδόν η χώρα, εν οις και ο Αριστερός μετέπειτα Υπουργός Πολιτισμού Ξυδάκης.

Είμαστε σοβαροί; Θέλουμε την αποσταθεροποίηση των βορείων συνόρων μας; Δεν καταλαβαίνουμε ότι το ΝΑΤΟ εγγυάται ουσιαστικά την εσωτερική γαλήνη των δύο εθνοτήτων; Και ακόμα, δεν ξέρουμε ότι η Μακεδονία δεν διαθέτει πολεμικά αεροσκάφη; Ποιος φαντάζεστε δηλαδή ότι θα περιπολή στον εναέριο χώρο της;

For NATO nations that do not have the necessary air capabilities (Albania, Luxembourg, Iceland, Slovenia, Latvia, Lithuania and Estonia), agreements exist to ensure a standard of airspace security within SACEUR’s area of responsibility.

Για κουνήστε λίγο το κεφάλι σας, όψιμοι μακεδονομάχοι.

Σημείο 7: Δικαιοσύνη

Κάθε λαός έχει το δικαίωμα της αυτοδιάθεσης. Έχει το δικαίωμα επιλογής του ονόματός του (ας πούμε να μεταβάλη το εθνωνύμιο Ρωμιός σε Έλληνας). Έχει το δικαίωμα επιλογής της ιστορίας του (ας πούμε οι σημερινοί Κρητικοί τους Μινωίτες και όχι τους Άραβες). Υπάρχουν εδώ δύο διαφορετικά ζητήματα: ποιοι ήταν οι αρχαίοι Μακεδόνες και ποιους επιθυμούν για προγόνους οι νεώτεροι θύραθεν Μακεδόνες. Το πρώτο ερώτημα μάς το απαντά η Ιστορία (και η απάντηση δεν συμφέρει τους εθνικιστές γείτονες), αλλά το δεύτερο είναι αδιευκρίνιστο επιστημονικά. Αυτοδιατίθενται συλλογικώς και το ζήτημα λήγει εδώ.

Μικρή εμπειρική έρευνα περί της λεπτής τέχνης του νομοθετείν, μέρος Η

Στο προηγούμενο μέρος της εμπειρικής μας έρευνας, είπαμε δυο λόγια για τις διμερείς διεθνείς συμβάσεις της χώρας κατά την περίοδο 1990-2016. Πρόκειται για τις συμβάσεις εκείνες που καταστρώνουν τον ιστό των διεθνών σχέσεων μιας χώρας, των συμβάσεων εκείνων που αποκαλύπτουν εκλεκτικές φιλίες, την δύναμη της ιστορίας και της γεωγραφίας και τον προσανατολισμό της εξωτερικής πολιτικής μιας χώρας. Γιατί όλες τους ξεκίνησαν από την πρωτοβουλία των συμβαλλομένων χωρών αντί να τους έρθουν έτοιμες, όπως συμβαίνει λίγο πολύ με τις πολυμερείς συμβάσεις.

Οι διμερείς λοιπόν (και όχι πολυμερείς!) συμβάσεις ανά έτος και επί του συνόλου των διεθνών συμβάσεων που κυρώθηκαν διά νόμου έχουν ως εξής:

1990 5/10 (δεν είναι οι: 1879, 1883, 1890, 1912, 1913)
1991 23/40 (δεν είναι οι: 1922, 1923, 1935, 1937, 1942, 1944, 1949, 1950, 1971, 1974, 1979, 1981, 1983, 1990, 1992, 1995, 1996)
1992 27/70 (δεν είναι οι 2004, 2005, 2006, 2011, 2013, 2014, 2015, 2017, 2022, 2029, 2030, 2031, 2033, 2034, 2035, 2036, 2037, 2038, 2039, 2044, 2045, 2046, 2047, 2048, 2049, 2053, 2054, 2055, 2058, 2059, 2060, 2061, 2062, 2064, 2070, 2092, 2101, 2102, 2103, 2104, 2105, 2107, 2110)
1993 15/30 (δεν είναι οι: 2124, 2128, 2131, 2132, 2133, 2134, 2135, 2146, 2148, 2149, 2151, 2152, 2153, 2154, 2155)
1994 29/47 (δεν είναι οι: 2179, 2184, 2199, 2202, 2203, 2204, 2205, 2208, 2209, 2213, 2216, 2219, 2220, 2223, 2252, 2254, 2262, 2264)
1995 26/39 (δεν είναι οι: 2280, 2282, 2283, 2285, 2290, 2293, 2306, 2309, 2310, 2321, 2337, 2354, 2361)
1996 26/43 (δεν είναι οι: 2371, 2380, 2385, 2391, 2393, 2400, 2401, 2403, 2405, 2417, 2418, 2421, 2422, 2425, 2427, 2442, 2444)
1997 33/62 (δεν είναι οι: 2455, 2460, 2462, 2468, 2476, 2480, 2481, 2484, 2487, 2488, 2489, 2490, 2491, 2498, 2502, 2505, 2511, 2513, 2514, 2532, 2534, 2535, 2537, 2540, 2542, 2543, 2546, 2550, 2551)
1998 49/73 (δεν είναι οι: 2566, 2567, 2569, 2580, 2583, 2584, 2587, 2588, 2589, 2595, 2605, 2610, 2613, 2615, 2619, 2627, 2632, 2652, 2654, 2655, 2656, 2657, 2665, 2670, 2709, 2710, 2711)
1999 31/55 (δεν είναι οι: 2678, 2679, 2686, 2689, 2691, 2697, 2698, 2706, 2707, 2708, 2709, 2710, 2711, 2718, 2719, 2723, 2726, 2727, 2749, 2750, 2763, 2769, 2770, 2772)
2000 40/58 (δεν είναι οι: 2783, 2785, 2786, 2787, 2802, 2803, 2805, 2809, 2814, 2824, 2825, 2826, 2827, 2828, 2856, 2865, 2872, 2875)
2001 32/56 (δεν είναι οι: 2879, 2883, 2884, 2888, 2890, 2893, 2899, 2901, 2903, 2908, 2918, 2923, 2925, 2931, 2933, 2952, 2953, 2957, 2959, 2962, 2968, 2973, 2974, 2978)
2002 43/64 (δεν είναι οι: 2999, 3002, 3003, 3004, 3006, 3017, 3019, 3022, 3024, 3025, 3026, 3032, 3033, 3034, 3048, 3058, 3062, 3067, 3071, 3080, 3087)
2003 42/65 (δεν είναι οι: 3100, 3104, 3116, 3121, 3123, 3124, 3128, 3131, 3137, 3138, 3140, 3141, 3155, 3157, 3161, 3165, 3171, 3176, 3180, 3183, 3184, 3198, 3203, 3233, 3236, 3237, 3238, 3240, 3241)
2004 28/45 (δεν είναι οι: 3223, 3233, 3236, 3237, 3238, 3240, 3241, 3261, 3266, 3275, 3280, 3287, 3289, 3292, 3294, 3295, 3298)
2005 41/69 (δεν είναι οι: 3308, 3315, 3317, 3319, 3334, 3337, 3338, 3344, 3348, 3351, 3361, 3362, 3363, 3364, 3365, 3378, 3380, 3384, 3393, 3394, 3395, 3396, 3400, 3403, 3417, 3420, 3422, 3425)
2006 21/41 (δεν είναι οι: 3447, 3452, 3456, 3462, 3465, 3482, 3486, 3493, 3495, 3497, 3503, 3504, 3505, 3506, 3507, 3515, 3516, 3519, 3520, 3521)
2007 38/54 (δεν είναι οι: 3530, 3532, 3537, 3544, 3553, 3560, 3568, 3572, 3582, 3598, 3609, 3615, 3616, 3618, 3625, 3628)
2008 37/50 (δεν είναι οι: 3632, 3633, 3635, 3646, 3650, 3666, 3675, 3694, 3701, 3703, 3706, 3718, 3722)
2009 31/51 (δεν είναι οι: 3735, 3736, 3738, 3740, 3743, 3745, 3747, 3753, 3757, 3761, 3765, 3767, 3774, 3776, 3778, 3787, 3791, 3804, 3806, 3807)
2010 15/24 (δεν είναι οι: 3835, 3858, 3875, 3876, 3880, 3881, 3893, 3902, 3903)
2011 48/73 (δεν είναι οι: 3933, 3940, 3941, 3946, 3947, 3954, 3956, 3964, 3967, 3968, 3969, 3970, 3977, 3990, 3991, 3997, 4000, 4005, 4006, 4007, 4010 4011, 4012, 4017, 4020)
2012 14/26 (δεν είναι οι: 4040, 4041, 4054, 4068, 4074, 4078, 4085, 4090, 4094, 4096, 4103, 4104)
2013 38/55 (δεν είναι οι: 4137, 4153, 4154, 4158, 4167, 4169, 4175, 4176, 4184, 4191, 4193, 4195, 4204, 4215, 4216, 4217, 4222)
2014 17/31 (δεν είναι οι: 4226, 4228, 4230, 4231, 4232, 4245, 4259, 4260, 4266, 4268, 4287, 4288, 4292, 4309)
2015 4/6 (δεν είναι οι: 4341, 4345)
2016 26/43 (δεν είναι οι: 4359, 4365, 4372, 4380, 4381, 4382, 4383, 4388, 4390, 4393, 4400, 4402, 4411, 4417, 4426, 4428, 4432)

Γραφηματικώς αυτό έχει ως εξής:

Συνεπώς, οι διμερείς συμβάσεις της χώρας στην 27ετία 1990-2016 αθροίζονται συνολικά σε 779, ήτοι 29 περίπου ετησίως.

Continue reading ‘Μικρή εμπειρική έρευνα περί της λεπτής τέχνης του νομοθετείν, μέρος Η’

Περί της αποπλανήσεως παίδων

Στο σημερινό άρθρο παραθέτω μερικά σχόλια για το άρ. 339 ΠΚ, που αφορά την αποπλάνηση παίδων. Πρόκειται για ένα πολύ φορτισμένο ζήτημα, ηθικά και συναισθηματικά, και καλό θα ήταν να έχουμε ξεκαθαρίσει κάποια πράγματα στο μυαλό μας.

[Σχετικά βλ. και Φυτράκη στις Αξιόποινες Σεξουαλικές Πράξεις, 2011, σελ. 225 επ.]

Καταρχάς, να δούμε λίγο τι λέει ο νόμος:

Όποιος ενεργεί ασελγή πράξη με πρόσωπο νεότερο από 15 ετών ή το παραπλανά με αποτέλεσμα να ενεργήσει ή να υποστεί τέτοια πράξη τιμωρείται, αν δεν υπάρχει περίπτωση να τιμωρηθεί βαρύτερα για το έγκλημα του άρθρου 351Α [ασέλγεια με ανήλικο έναντι αμοιβής], ως εξής:

α) αν ο παθών δεν συμπλήρωσε τα δώδεκα έτη, με κάθειρξη τουλάχιστον δέκα ετών, β) αν ο παθών συμπλήρωσε τα δώδεκα αλλά όχι τα δεκατέσσερα έτη, με κάθειρξη μέχρι δέκα ετών και γ) αν συμπλήρωσε τα δεκατέσσερα και μέχρι τα δεκαπέντε έτη, με φυλάκιση τουλάχιστον δύο ετών.

2. Οι ασελγείς πράξεις μεταξύ ανηλίκων κάτω των δεκαπέντε ετών δεν τιμωρούνται, εκτός αν η μεταξύ τους διαφορά ηλικίας είναι μεγαλύτερη των τριών ετών, οπότε επιβάλλονται μόνο αναμορφωτικά ή θεραπευτικά μέτρα.

3. Αν μεταξύ του υπαιτίου και του παθόντος τελέστηκε γάμος, δεν ασκείται ποινική δίωξη, και αν τυχόν είχε ασκηθεί δεν συνεχίζεται, αλλά κηρύσσεται απαράδεκτη. Η ποινική δίωξη ασκείται ή συνεχίζεται μετά την ακύρωση του γάμου.

4. Όποιος εξωθεί ή παρασύρει ανήλικο να γίνει μάρτυρας συνουσίας ή άλλης γενετήσιας πράξης, τιμωρείται με φυλάκιση τουλάχιστον ενός έτους, ακόμα κι αν ο ανήλικος δεν συμμετέχει σε αυτές. Με φυλάκιση τουλάχιστον δύο ετών τιμωρείται η πράξη του προηγούμενου εδαφίου όταν ο ανήλικος γίνεται μάρτυρας γενετήσιας κακοποίησης.

Continue reading ‘Περί της αποπλανήσεως παίδων’

Περί εισοδηματικής ανισότητας IV: η Εισοδηματία

Έχω επιχειρήσει να ερευνήσω λίγο το δυσχερές θέμα της εισοδηματικής ανισότητας σε μια σειρά αναρτήσεων. Δεν έχω συναγάγει κανένα σπουδαίο συμπέρασμα, εκτός ίσως από το εμπειρικό εύρημα ότι ο μεταδείκτης ανισότητας (: το σύνθετο κλάσμα με αριθμητή τον λόγο του ανώτερου εισοδηματικού 10% προς το κατώτερο 10% και παρονομαστή το ανώτερο 20% προς το κατώτερο 20%) των πιο ανεπτυγμένων χωρών του κόσμου κινείται περί την χρυσή τομή (χονδρικά 8/5). Με άλλα λόγια, οι δικαιότερες χώρες αυτού του πεπερασμένου κόσμου (όχι μόνο αυτές όμως!) παρουσιάζουν μια (ανεξήγητη;) ομοιότητα στην κατανομή των εισοδημάτων.

Μήπως όμως υπάρχει ένας βαθμός φυσικής, αναπόφευκτης, αναγκαίας, υποχρεωτικής ανισότητας; Ας το σκεφτούμε αυτό λίγο ακόμη, κάνοντας τις διακοπές μας στην Εισοδηματία.

Η Εισοδηματία είναι μια χώρα όχι σαν όλες τις άλλες: είναι μια χώρα στην οποία διεξάγονται νοητικά πειράματα, για να εξετάσουμε τις οικονομικές και ηθικές ιδιότητες κάποιων φαινομένων. Έτσι, της προσδίδουμε τα εξής βολικά χαρακτηριστικά:

Έχει 100 ίσες ηλικιακές τάξεις των 100.000 ανθρώπων, ήτοι ένα πληθυσμό των 10.000.000, σαν την Ελλάδα περίπου. Αυτή η ιδιότητα δεν αντιστοιχεί ικανοποιητικά βέβαια στον πραγματικό κόσμο, μας βολεύει όμως για να συγκρίνουμε εκατοστημόρια εισοδημάτων. Οι κάτοικοι της είναι όλοι τους, εμ, τι άλλο, εισοδηματίες. Ειδικώτερα, κάθε Εισοδηματιανός παίρνει άμα τη γεννήσει του από τον Άγιο Βασίλη μια δωρεά 1.000.000 ευρώ, κατατεθειμένη στην Τράπεζα της Χιλιαρικιάς σε κλειστό λογαριασμό, τοκιζόμενη αφορολόγητα με 4% ετησίως, με συμφωνία μάλιστα ετήσιου ανατοκισμού. Από τους τόκους του ποσού αυτού όχι απλώς επιβιώνει, αλλά ζη ζωή χαρισάμενη, ανέμελη, ανέφελη, παλαιοπασοκική, επανεπενδύοντας υποχρεωτικά τους μισούς και καταναλώνοντας τους άλλους μισούς [Ευχαριστώ τον Άγη Κατσαφούρο για την διόρθωση στο σημείο αυτό]. Μόλις φτάνουν πανευτυχείς οι Εισοδηματιανοί στα 100, κλείνουν τα μάτια και πάνε στον εισοδηματιανό παράδεισο.

[Ευχαριστώ τον Θαλυς, που με βοήθησε με τον υπολογισμό των τόκων. Καταραμένο Εξέλ!]

Continue reading ‘Περί εισοδηματικής ανισότητας IV: η Εισοδηματία’

Μικρή εμπειρική έρευνα περί της λεπτής τέχνης του νομοθετείν, μέρος Ζ

Σε σύνδεση με το προηγούμενο άρθρο, θέλω τώρα να ψάξω λίγο πιο βαθιά στην κατηγορία των διεθνών συμβάσεων, για να χαρτογραφήσω το πλέγμα των διεθνών σχέσεων της χώρας. Έκατσα λοιπόν και καταλογογράφησα τις διεθνείς συμβάσεις της χώρας στην περίοδο 1990-2016. Πρόκειται για μια επαρκή σαν δείγμα περίοδο, που καλύπτει μία γενιά (27 χρόνια), και, επιπλέον, αναφέρεται στην μετά την Πτώση του κομμουνισμού περίοδο.

Οι διεθνείς αυτές συμβάσεις διακρίνονται χονδρικά σε δύο κατηγορίες, τις πολυμερείς και τις διμερείς. Εξ αυτών οι πολυμερείς συνήθως προέρχονται από κάποιον διεθνή οργανισμό (π.χ. ΟΗΕ, ΕΕ, ΝΑΤΟ κλπ) στον οποίο συμμετέχει η Ελλάς και τις οποίες κυρώνει. Μεταξύ τους ιδιαίτερη κατηγορία συνιστούν οι ευρωπαϊκές πολυμερείς, εκείνες δηλαδή που συνάπτονται μεταξύ ΕΕ αφενός και κάποιας τρίτης χώρας (ή ομάδας χωρών) αφετέρου, π.χ. οι συμφωνίες σύνδεσης της ΕΕ με διάφορα περιφερειακά κράτη, καθώς και σειρά άλλων συμβάσεων.

Continue reading ‘Μικρή εμπειρική έρευνα περί της λεπτής τέχνης του νομοθετείν, μέρος Ζ’

Το παρελθόν των Γερμανών ποινικολόγων

Στο επάγγελμα είμαι δικηγόρος, και ειδικώτερα ποινικολόγος. Ασχολήθηκα κάποια χρόνια της ζωής μου θεωρητικά με το ωραίο Ποινικό Δίκαιο, το κατεξοχήν δίκαιο, το φοβερό και αγαπημένο.

Στην Ελλάδα Ποινικό Δίκαιο ψωνίζουμε εδώ και σχεδόν 190 χρόνια από την Γερμανία. Αυτό εξηγείται ιστορικά: ο Ποινικός Νόμος, που προϋπήρξε του Ποινικού Κώδικα επί παραπάνω από ένα αιώνα, συνετάχθη (μέσα σε λιγώτερο από δυο χρόνια!) από τον διάσημο Γερμανό Καθηγητή Γεώργιο Λουδοβίκο Μάουρερ, μέλος της Αντιβασιλείας και Καθηγητή του Πανεπιστημίου του Μονάχου. Έκτοτε, οι Έλληνες πανεπιστημιακοί ποινικολόγοι, σχεδόν ανεξαίρετα, σπουδάζουν εις τας Γερμανίας και, τουλάχιστον, οπωσδήποτε γνωρίζουν γερμανικά. Πέρα όμως από την ιστορική εξήγηση, απετέλεσε ευτύχημα αυτή η πρόσδεση, γιατί, εκτός από αυτοκίνητα και λουκάνικα, οι Γερμανοί ξέρουν να παράγουν και Ποινικό Δίκαιο: χώρες τόσο διαφορετικές όσο η Αργεντινή, η Ν. Κορέα, η Τουρκία και η Ιαπωνία εισάγουν εδώ και δεκαετίες τους ποινικολογικούς τους θεσμούς από την Γερμανία. Και ο Ροξίν έχει συλλέξει 24 (!) επίτιμα διδακτορικά.

Συνεπώς, για όλους εμάς που μεγαλώσαμε επιστημονικά γερμανόπληκτοι έχει κάποια αξία να ξύσουμε λίγο την επιφάνεια των ποινικολογικών ιερών τεράτων του παρελθόντος. Και να δούμε τι θα βρούμε.

Continue reading ‘Το παρελθόν των Γερμανών ποινικολόγων’

Χάρτες της Ευρώπης: μια άλλη ματιά

Κατασκεύασα μερικούς χάρτες της Ευρώπης με αυτό εδώ το πολύ εύχρηστο εργαλείο. Ας κάνουμε και μερικά σχόλια:

Πολλές φορές όταν κοιτάζουμε ένα χάρτη, σκεφτόμαστε με όρους έκτασης των χωρών: συγκρίνουμε τις μικρές με τις μεγάλες και ανεπαίσθητα συνάγουμε τα συμπεράσματά μας, ειδικά για όσες χώρες το μόνο που ξέρουμε είναι η έκτασή τους. Όταν γνωρίζουμε και τον πληθυσμό μιας χώρας, καθώς και την γενική φήμη της, πλησιάζουμε σε μια καλύτερη εκτίμηση της ισχύος της, αλλά απέχουμε ακόμη.

Αποφασιστική σημασία όμως δεν έχει η έκταση καθ’ αυτήν ούτε ο πληθυσμός, αλλά το προϊόν που παράγεται από την συμπλοκή των δύο: το Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν, και μάλιστα στην ονομαστική του αξία, ώστε να διευκολύνωνται οι συγκρίσεις μεταξύ των χωρών. Μόνο το ΑΕΠ, δηλαδή ο πλούτος κάθε χώρας, αποτελεί καλό ενδείκτη της σχετικής ισχύος της: ισχυρές είναι οι πλούσιες χώρες, ενώ οι χώρες που δεν παράγουν δεν ακούγονται κιόλας. Σκληρό, αλλά να ακουστή.

Χρησιμοποιώντας σαν εργαλείο τον πλούτο συνεπώς, έχουμε ένα πρώτο κριτήριο για την επιρροή που ασκεί μια χώρα, για το πόσο σημαντική (ή ασήμαντη) είναι διεθνώς και γενικώτερα για την θέση της στην διεθνή κατάταξη ισχύος.

Διαβάζοντας κριτικά και συγκριτικά λοιπόν τον κατάλογο των χωρών κατά το ΑΕΠ τους, μαθαίνει κανείς πολλά και ενδιαφέροντα πράγματα. Ότι, ας πούμε, το ΑΕΠ της Γερμανίας είναι μεγαλύτερο από το ΑΕΠ της Βρετανίας κατά μια ολόκληρη Ολλανδία.

Ή ας πούμε:

Γερμανικό ΑΕΠ.

Ο χάρτης αυτός αντιπαραθέτει την Γερμανία αφενός και αθροιστικά όλες τις χώρες νοτιανατολικά της αφετέρου, συν την Μπενελούξ. Η Γερμανία κερδάει.

Η Γερμανία αποτελεί τον γίγαντα της Μεσευρώπης. Αν στα δυτικά της η Γαλλία δορυφοροποιείται ταχέως μεν, διατηρεί όμως έναν ίδιον όγκο, που της επιτρέπει την δική της φωνή, στην Άγρια Ανατολή της δεν υπάρχει τίποτε ανάμεσα στον Όντερ και στην Ρωσσία. Μια γενιά μετά την Επανένωση, η Γερμανία διαθέτει πολιτικο-οικονομική ισχύ, για καλό ή για κακό, που δεν διέθετε ούτε το 1914 ούτε το 1939. Ο μόνος τρόπος να χάση τον Γ΄ Παγκόσμιο Πόλεμο είναι να προσέξουν οι άλλες μεγάλες χώρες ότι τον έχει κερδίσει ήδη.

Continue reading ‘Χάρτες της Ευρώπης: μια άλλη ματιά’

Μικρή εμπειρική έρευνα περί της λεπτής τέχνης του νομοθετείν, μέρος ΣΤ

Τώρα που τελείωσε και το 2016, έτος ΙΙ της Διακυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑΝΕΛ, συνεχίζω την αποδελτίωση της νομοθετικής παραγωγής που ξεκίνησα στο πρώτο και βασικό άρθρο αυτής της σειράς με τα στοιχεία του 2016. Διατηρώ πάντα την ίδια κατηγοριοποίηση με εκείνο το άρθρο (τοποθέτησα μόνο τους Ν. 4375 και 4411 σε δύο κατηγορίες, επειδή ταίριαζαν εξίσου).

Το 2016 λοιπόν εκδόθηκαν συνολικά 91 νόμοι, από τον Ν. 4357 έως τον Ν. 4447.

Continue reading ‘Μικρή εμπειρική έρευνα περί της λεπτής τέχνης του νομοθετείν, μέρος ΣΤ’