Author Archive for Σωτηρης Γεωργανας

Ελληνική αυτοκαταστροφή: Όταν αυτοκτονούν για να μην αλλάξουν

Δημοσιευτηκε σε λιγο διαφορετικη εκδοση στην Καθημερινη

«Κάτσε να’ρθει δώ ο umber (sic) και θα δει τι θα πάθει». Ξημερώματα Ιουλίου στο λιμάνι του Πειραιά, οι ασχημότερες εικόνες της αμεταρρύθμιστης Ελλάδας που παραμένει σε βαθιά κρίση. Ουρές ταξί, έξω και πέρα από τις προκαθορισμένες πιάτσες, σε κάθε πλευρά του δρόμου, μίξη απόγνωσης, οργής και φτηνού τσαμπουκά που δυσφημίζει την πόλη στους επισκέπτες και κάνει τον Αθηναίο να μετανιώνει που επέστρεψε. Μικρό αυτοκίνητο σταματάει με αλάρμ μπροστά στην πύλη του λιμανιού, οδηγοί ταξί μυρίζονται ανταγωνιστή και κινούνται απειλητικά. Σε δευτερόλεπτα η κατάσταση πάει να ξεφύγει, χτυπάνε το καπώ και προσπαθούν να ανοίξουν την πόρτα του επιβάτη. Αν ο Αθηναίος δεν φώναζε «τι κάνετε κει, ντροπή σας!» ποιος ξέρει τι κατάληξη θα είχαμε.

Αντί να καταδιώκουν όμως τους χαμηλόμισθους νέους της uber που βρήκαν εργασία χάρη στην δειλή ημι-απελευθέρωση της αγοράς, οι οδηγοί κίτρινων ταξί θα έπρεπε να κατηγορούν τον μυωπικό τους εαυτό και την (επιεικώς) ανεπαρκή συνδικαλιστική τους ηγεσία.

Πρόκειται για τυπική ιστορία ελληνικής αυτοκαταστροφής: μια επαγγελματική ομάδα που μέσα από ακραίες διεκδικήσεις, αδιαφορία για τον πελάτη και απλή καθαρή άγνοια του πως λειτουργεί η αγορά, αυτοκτονεί σταδιακά. Γιατί, πέρα από ζητήματα κράτους δικαίου (πόσο βάρβαρο θέαμα 20 αφηνιασμένοι άνδρες να παίρνουν τον νόμο στα χέρια τους χωρίς να δίνουν λογαριασμό) και διανεμητικής δικαιοσύνης (προηγείται κοινωνικά το «δίκιο» του μεσοαστού ιδιοκτήτη ταξί και όχι του ανέργου που προσλαμβάνει η uber;), τα ταξί έβλαψαν και συνεχίζουν να βλάπτουν πρώτα απ’όλα τον εαυτό τους. Continue reading ‘Ελληνική αυτοκαταστροφή: Όταν αυτοκτονούν για να μην αλλάξουν’

Όχι μια ακομη μεταρρυθμιση των πανελληνιων!

Δημοσιευτηκε σε λιγο διαφορετικη εκδοση στο Βημα

Υπάρχει άραγε κυβέρνηση της μεταπολίτευσης που (να κράτησε πάνω από μήνα και) να μην σκέφτηκε να αλλάξει τις «πανελλήνιες»*; Προφανώς το θέμα προσφέρεται για εκλογικά κέρδη. Η δυσαρέσκεια των πολιτών μαθητών, γονέων και διδασκόντων με το σύστημα εισαγωγικών εξετάσεων στα ελληνικά πανεπιστήμια είναι γενική και δικαιολογημένη. Οι προσπάθειες μεταρρύθμισης εστιάζουν όμως με εκπληκτική συνέπεια στα λανθασμένα προβλήματα και βγάζουν συστηματικά λανθασμένα συμπεράσματα. Οι εξαγγελίες της κυβέρνησης Τσίπρα δεν ξεφεύγουν από τον κανόνα, επαυξάνουν μόνο προς το λαϊκιστικότερο.

Εδώ και δεκαετίες, η εισαγωγή σε καλή σχολή ελληνικού πανεπιστημίου προϋποθέτει φοβερή σπατάλη χρόνου και χρήματος, δυσκολίες για όλη την οικογένεια και απτές πραγματικές επιπτώσεις στην σωματική και ψυχική υγεία του μαθητή. Στο Λύκειο, χωρίς υπερβολή, εύκολα διακρίναμε δια γυμνού οφθαλμού αν ένα παιδί ετοιμάζεται σοβαρά για Νομική ή Ιατρική Αθηνών. Ήταν δυστυχισμένο, με ξεφτισμένο χιούμορ και αδυνατισμένο σώμα. Το τραγικό της υπόθεσης είναι ότι όλη αυτή η μιζέρια είναι ανούσια!

Το σύστημα που έχουμε φτιάξει είναι υπερβολικά πολυέξοδο, αναποτελεσματικό και ταυτόχρονα αναξιοκρατικό! Continue reading ‘Όχι μια ακομη μεταρρυθμιση των πανελληνιων!’

Η αξια της ελευθεριας των ενοχλητικων

Δημοσιευτηκε σε λιγο διαφορετικη εκδοση στην Ελευθερια του Τυπου

Μεγάλο πράγμα η ανοχή στο διαφορετικό και το ενοχλητικό, και βαθιά αντίθετη στα βασικά ένστικτα του ανθρώπου. Μεγαλώνοντας στην Ελλάδα του 1980-90, πάντα αναρωτιόμουν πως γίνεται ανθρωπάρια που δολοφονούν συνειδητά συνανθρώπους τους να βρίσκουν βήμα στις νόμιμες εφημερίδες μεγάλης κυκλοφορίας, για να εκφράσουν ελεύθερα την δολοφονική (και ολιγοφρενή) κοσμοθεωρία τους.

Εντρυφώντας στην ελληνική πολιτική σκηνή, άρχισα να καταλαβαίνω ότι υπάρχουν ολόκληρα κόμματα που έχουν δηλωμένο στόχο την κατάλυση της ελληνικής δημοκρατίας, ότι υπάρχουν πολιτικοί ηγέτες που εύχονται καρκίνο στους αντιπάλους τους «και όλα τους τα σόγια». Όλους αυτούς τους ανθρώπους, λόγω και έργω εχθρούς της φιλελεύθερης δημοκρατίας, δεν τους μαντρώσανε ούτε τους κυνήγησαν.  Έμειναν ελεύθεροι να προσβάλλουν εμάς και την αισθητική μας, να διαλύουν τις ειρηνικές δημόσιες συζητήσεις μας, να δέρνουν συμφοιτητές που τολμούσαν να έχουν άλλη άποψη, ακόμα και να εκλέγονται μέλη στον ναό της δημοκρατίας μας, το ελληνικό κοινοβούλιο.

Ομολογώ ότι σήμερα θαυμάζω αυτά τα οποία τότε δεν καταλάβαινα Continue reading ‘Η αξια της ελευθεριας των ενοχλητικων’

Έλλειμμα αυτοελέγχου – περίσσευμα καταδυναστευτικών ελέγχων

Δημοσιευτηκε σε λιγο διαφορετικη εκδοση στο Βημα

[ο ΕΝΦΙΆ] ένας φόρος αίσχος που τιμωρεί όσους δούλευαν μια ζωή για να αποκτήσουν ένα κεραμίδι να στεγάσουν τα παιδιά τους
Α. Τσίπρας, ως αντιπολίτευση, Αύγουστος 2014

Εφικτή η είσπραξη 2,65 δισ. ευρώ από τον ΕΝΦΙΑ
Υφυπουργός Οικονομικών κυβέρνησης Τσίπρα, Αύγουστος 2016

Γιατί μπαίνουν ενοχλητικές μπάρες στο μετρό; Γιατί αγαπάει το κράτος να μας επιβάλλει άδικες ισοπεδωτικές υποχρεώσεις; Γιατί έχουμε τεκμήρια και φόρους που αγνοούν το πραγματικό μας εισόδημα, ενάντια στην ευρωπαϊκή παράδοση και κάθε κανόνα δικαιοσύνης;
Όσο και αν βολεύει να μιλάμε για άδικους ηγέτες-δυνάστες, γνωρίζουμε βαθιά ότι το ελληνικό κράτος δικαίως δεν μας εμπιστεύεται. Η κρατική αδικία είναι συνήθως απάντηση στην αντικοινωνική ασυδοσία κάποιων πολιτών.

Για παράδειγμα, η Ελλάδα έχει το με διαφορά υψηλότερο ποσοστό φορολογικών δηλώσεων κάτω από το αφορολόγητο όριο (πηγή ΔΝΤ). Περιέργως οποτεδήποτε έπεσε το όριο, «έπεσαν» ισόποσα και τα εισοδήματα μας! Τι φορολογικό σύστημα περιμένετε με τέτοιους πολίτες;

Μάλιστα, όταν εντείνονται οι προσβλητικοί έλεγχοι εξαιτίας κάποιων ασύδοτων, αυξάνεται η παραβατικότητα των υπόλοιπων. Όπως περιγράφει ο David Packard, η General Electric επέβαλε ασφυκτικούς ελέγχους στην χρήση εργαλείων της, προς αποφυγή κλοπών. Αποτέλεσμα: οι εξοργισμένοι εργαζόμενοι έκλεβαν περισσότερο από ότι στην Hewlett Packard που, ως σύμβολο εμπιστοσύνης, δεν είχε ελέγχους! Το ανέκδοτο επιβεβαιώνεται σε οικονομικά πειράματα των Φαλκ & Κόσφελντ — οι υπερβολικοί έλεγχοι φέρνουν κακή συμπεριφορά.

Στον ιδανικό κόσμο δεν υπάρχουν κανόνες και έλεγχοι, αλλά κανείς δεν κάνει κατάχρηση της ελευθερίας αυτής. Στην ιδανική κόλαση, κανείς δεν επιτρέπεται να αναπνεύσει χωρίς ειδική άδεια εις τριπλούν, και φυσικά όλοι αψηφούν κάθε κανόνα αδιαφορώντας για το κοινωνικό κόστος. Δυστυχώς, η Ελλάδα μοιάζει να εμπνέεται από το δεύτερο, “σοβιετικό” μοντέλο: αντί για ελευθερία χωρίς ασυδοσία, ασφυκτικοί κανόνες που παραβιάζονται συνεχώς.

Το αν μια σύγχρονη κοινωνία προσεγγίζει τον παράδεισο ή την κόλαση, μακροπρόθεσμα δεν έχει να κάνει με την καλοσύνη των κυβερνώντων, αλλά με τον αυτοέλεγχο των κυβερνωμένων. Όλες οι κυβερνήσεις στην Δύση είναι λίγο πολύ “καλές”, επιθυμούν ελευθερία για τους πολίτες. Αν όχι για λόγους Διαφωτισμού, είναι θέμα κόστους – δεν είναι ούτε δημοκρατικό, ούτε οικονομικό, ούτε πολιτικά δημοφιλές να διατηρούμε ένα άγρυπνο αστυνομικό μάτι πάνω από κάθε πολίτη.

Έτσι, κάθε επίσημος κανόνας ή αστυνομικό μάτι που εγκαθίσταται, οφείλεται στην παραβίαση ενός ευέλικτου άγραφου κανόνα από κάποιον πολίτη. Μάλιστα, όσο μαζικότερη η παραβίαση των ευέλικτων κανόνων, τόσο πιο βαριά και άδικη η επιβολή των επίσημων κανόνων που ακολουθεί. Στην δημοκρατία, η καταπίεση ακολουθά την ασυδοσία.

Δια γυμνού οφθαλμού φαίνεται ότι οι Έλληνες (οι Νοτιοευρωπαίοι γενικά) ρέπουμε προς την ασυδοσία. Πέρα από την καθημερινή εμπειρία ενός ταξιδιώτη εντός Ευρώπης (βλ. και το ιταλικό μπλοκμπάστερ Quo Vado), πλήθος δεικτών καταδεικνύουν πολύ έντονη διαφορά στην δημιουργία και τήρηση κανόνων.

Μάλιστα, όταν βλέπουμε Βορειοευρωπαίους να συμπεριφέρονται με τάξη και σεβασμό για τον διπλανό, μιλάμε για πειθαρχία (συχνά «γερμανική»). Ανακριβές — θα έπρεπε να μιλάμε για αυτοπειθαρχία. Γερμανοί που π.χ. δεν φωνασκούν σε δημόσιο χώρο, δεν πειθαρχούν σε κρατική προσταγή ούτε κινδυνεύουν με πρόστιμο. Αυτοπειθαρχούν απλά σε έναν ανεπίσημο κανόνα που θεωρούν εύλογο: μην ενοχλείς ανθρώπους χωρίς λόγο.
Παραδοσιακά θεωρούμε ότι η έλλειψη αυτοπειθαρχίας μας κάνει πιο ελεύθερους. Αυτό θα ίσχυε σε ερημονήσι του Ειρηνικού, ή έστω μια απομακρυσμένη πλαγιά της Ικαρίας. Δυστυχώς σε μια σύγχρονη σχετικά πυκνοκατοικημένη χώρα, το παιχνίδι της ελευθερίας είναι μηδενικού αθροίσματος (κερδίζω-χάνεις), ή ακόμα και αρνητικού (χάνω-χάνεις).

Στην προσπάθεια για περισσότερη ελευθερία, την στερώ από άλλον. Αν προσπαθήσουμε και οι δύο να έχουμε περισσότερη ελευθερία, θα καταλήξουμε να έχουμε και οι δύο λιγότερη. Αν χορεύω τσάμικο στις 4π.μ. στερώ την ελευθερία του γείτονα να κοιμηθεί. Αν αυτός ανταποδίδοντας μου σπάσει τα πόδια, μου στερεί την ελευθερία να κινούμαι, και βέβαια συνήθως ακολουθεί και για τον ποδοθραύστη γείτονα στέρηση ελευθερίας, μέσω της αστυνομίας.

Δεν είναι όλα τα παραδείγματα τόσο προφανή, ούτε περιορίζονται οι ζημιές στους άμεσα εμπλεκόμενους. Συχνά η κακή συμπεριφορά κάποιων φέρνει έμμεση αλλά βαριά ζημιά για όλους.
Σκεφτείτε την καθημερινή οδήγηση. Σε χώρες υψηλής οδικής παιδείας οι κανόνες παραχωρούν ευελιξία, ώστε να επιταχύνεται η κυκλοφορία χωρίς να αυξάνεται υπέρμετρα ο κίνδυνος ατυχημάτων. Στις ΗΠΑ π.χ. συχνά επιτρέπεται η δεξιά στροφή του οχήματος (turn on red), ακόμα και με κόκκινο φανάρι, με ευθύνη του οδηγού να στρίβει μόνο όταν ελευθερώνεται ο δρόμος.

Τα φανάρια αποφεύγονται γενικότερα σε αγγλογενείς δημοκρατίες γιατί είναι αναποτελεσματικά σε συνθήκες ελαφριάς κυκλοφορίας (άσκοπη αναμονή). Αντί για σηματοδότες, η κυκλοφορία διευθετείται με ευέλικτους κανόνες και ελευθερία επιλογής στον οδηγό.

Τα φιλελεύθερα οδικά συστήματα γενικά βασίζονται στην κοινή λογική και αυτοπειθαρχία των οδηγών. Όσο οδηγούν σωστά πετυχαίνουμε την ουτοπία, ευελιξία και γρήγορη ροή με ασφάλεια. Όταν όμως εφαρμόζονται τέτοιες ιδέες στην Ελλάδα έχουμε κυκλοφοριακό χάος και συνεχή ατυχήματα (τυχαίο ότι κυκλικές πλατείες, από Ομόνοια μέχρι Κέννεντυ, καταργήθηκαν;). Έτσι, η κακή συμπεριφορά κάποιων οδηγών στο Χαλάνδρι, φέρνει την επιβολή άκαμπτων κακών κανόνων πανελλαδικά, και τιμωρεί ακόμα και οδηγούς στο Καστελόριζο που δεν είχαν καμία σχέση με την υπόθεση.

Για κάθε περίεργο, άδικο νόμο του ελληνικού κράτους, από τα υπερβολικά χαμηλά όρια ταχύτητας ως την σκληρωτική μανία με πιστοποιητικά και «γνήσια της υπογραφής», ευθύνεται πιθανότατα κάποιος στο παρελθόν που καταχράστηκε την ευελιξία ενός απλούστερου και δικαιότερου κανόνα.
Ειδικά για την απεχθέστατη πληγή της σύγχρονης Ελλάδας, το παράλογο άδικο φορολογικό σύστημα, δεν φταίνε οι Υπουργοί Οικονομικών, αλλά οι προκάτοχοι μας. Αντί να συγκρατηθούν, φοροδιέφευγαν όσο ακριβώς τους επέτρεπε το σύστημα, και ούτε δραχμή λιγότερο.

Στην ιστορία του κράτους που χτίσαμε, την ασυδοσία γενεών ακολουθεί η επιβολή όλο και πιο παράλογων, άδικων κανόνων, με όλο και πιο εξοντωτικό έλεγχο. Τα ίδια τα Μνημόνια είναι, παρομοίως, ένας εξωτερικός έλεγχος που κατέστη απαραίτητος σε μια χώρα που αδυνατούσε να αυτοελεγχθεί και ορμούσε ολοταχώς προς τα βράχια.
Θα μάθουμε λοιπόν ποτέ να αυτοελεγχόμαστε, ή θα φέρνουμε πάντα τους εαυτούς μας στην αντιπαραγωγική και ταπεινωτική θέση να μας ελέγχει κάποιος άλλος;

Εραστές και στρατηγοί της δραχμής

Πρωτοδημοσιευτηκε στα Νεα
με τον
Κωνσταντίνο Καλλίρη, Δικηγόρο και Μεταδιδακτορικό Ερευνητή στο King’s College London

Πολλές περίεργες ιδέες για «έξοδο από την κρίση» έχουμε ακούσει. Αυτή που επανέρχεται όμως πιο πεισματικά στον διάλογο είναι πιθανότατα και η χειρότερη. Δυστυχώς για όλους μας, η «επιστροφή σε εθνικό νόμισμα» είναι τόσο καταστροφική που και μόνη η αναφορά της διώχνει κεφάλαια και μειώνει τα εισοδήματα στην χώρα.

Δεν είναι η πρώτη φορά που η δικαιολογημένη απελπισία με την οικονομική πανωλεθρία της κυβέρνησης προκαλεί αδικαιολόγητη συμπάθεια σε καταστροφικές επιλογές. Οι συνέπειες μιας επιστροφής στη δραχμή θα ήταν ίδιες με αυτές της «υπερδιαπραγμάτευσης» που είδαμε πριν δύο χρόνια και ακόμα πληρώνουμε: κατάρρευση εμπιστοσύνης, πτώση επενδύσεων, μείωση εθνικού εισοδήματος. Περιέργως, όμως, αντί για αυξανόμενη οικονομική ωριμότητα, βλέπουμε την δημοφιλία της δραχμής να ανεβαίνει σε επίπεδα ρεκόρ.

Η έξοδος από μια ισχυρή νομισματική Ένωση μιας μικρής χώρας που δεν φημίζεται για την καλορυθμισμένη κρατική μηχανή της δεν θα ήταν ποτέ χωρίς κόστος. Πολιτικό, αλλά κυρίως οικονομικό. Ο πανικός της μετάβασης θα κόστιζε απευθείας περίπου 25% του εισοδήματος μας. Στην αρχή της κρίσης όμως θα είχαμε τουλάχιστον ένα όφελος: οριζόντια και αδιάκριτη μείωση όλων των τιμών, μισθών και συντάξεων στην χώρα, αυτό που για να ξορκίσουμε το κακό ονομάζουμε αποστειρωμένα υποτίμηση.

Η υποτίμηση ήταν απαραίτητη το 2008 γιατί η Ελλάδα ήταν σε ξέφρενη πορεία. Το δημόσιο ξόδευε λεφτά που δεν είχε (1 στα 3 ευρώ δημοσίων δαπανών ήταν δανεικά), στηρίζοντας ένα πανελλήνιο πάρτυ κατανάλωσης με πόρους που δεν είχαμε (εμπορικό έλλειμμα κάπου 15% του ΑΕΠ).

Η υποτίμηση σήμερα δεν είναι πλέον απαραίτητη. Η αναγκαία προσαρμογή έχει ολοκληρωθεί με εσωτερική υποτίμηση. Οδυνηρά και σπασμωδικά, αλλά εντός του ευρώ, με τους ευρωπαίους εταίρους φίλους και συμμάχους στο πλευρό μας, αντί για εχθρούς.

Μόνο κακοί χειρισμοί ευθύνονται για την σημερινή ύφεση. Πέφτουμε κάτω από το επίπεδο που δικαιολογούν τα θεμελιώδη μας, ο πυγμάχος που λέγεται ελληνική οικονομία χτυπάει κάτω από τα κιλά του (βλ. διαμερίσματα στο κέντρο της πρωτεύουσας που πωλούνται περίπου όσο ένα WC σπιτιού στο Παρίσι).

Το αβάσταχτο οικονομικό περιβάλλον στο οποίο ζει ο μέσος πολίτης σήμερα οφείλεται τελικά στο ότι οι κυβερνώντες δεν κατάλαβαν πώς παίζεται το οικονομικό παιχνίδι στις ελεύθερες αγορές ή το πολιτικό παιχνίδι στην Ευρωπαϊκή Ένωση – με άλλα λόγια δεν είχαν την παραμικρή κατανόηση του περιβάλλοντος στο οποίο κινείται η χώρα μας εδώ και δεκαετίες.

Γιατί ακούμε σήμερα, ενάντια σε κάθε λογική, σενάρια περί δραχμής; Κάποιες συζητήσεις γίνονται από άγνοια. Με την άνεση ανθρώπου που δεν καταδέχεται να ασχοληθεί με γεγονότα και αριθμούς, οι εραστές της δραχμής δεν στοχεύουν στην κριτική ικανότητα των πολιτών, αλλά στο συναίσθημα. Αφουγκράζονται την απογοήτευση και ποντάρουν στην ανάγκη για εύκολες λύσεις και εξωτερικούς εχθρούς.

Μας λένε, για παράδειγμα, ότι «το ευρώ δεν είναι φετίχ» και, φυσικά, έχουν δίκιο: το ευρώ είναι εργαλείο που πρέπει να χρησιμοποιούμε εφόσον μας εξυπηρετεί. Κανείς δεν είπε ποτέ το αντίθετο, αλλά είναι χρήσιμο να κατηγορείς τους αντιπάλους των δραχμιστών για φετιχισμό προκειμένου να κρύψεις τον δικό σου. Γιατί μόνο σε φετιχισμό μπορεί να αποδοθεί η άκριτη αναφορά σε ένα σενάριο του οποίου τις συνέπειες δεν αντιλαμβάνεσαι. Είσαι, με απλά λόγια, ένα ιδανικός εραστής της δραχμής που θυμάται ότι δήθεν «μεγαλουργούσαμε επί δραχμής» και νομίζει ότι θα μεγαλουργήσουμε και πάλι, χωρίς να τον απασχολούν οι συνθήκες, τα δεδομένα, η ίδια η πραγματικότητα.

Υπάρχουν, όμως, κι εκείνοι που γνωρίζουν και έχουν σχέδιο – οι στρατηγοί της δραχμής. Δραχμή λένε, αλλά σε ισοτιμία ένα προς ένα με το ευρώ. Σαν να μην καταλαβαίνουν ότι η αρχική ισοτιμία ενός νέου νομίσματος είναι απλά μια ετικέτα. Μπορούμε να ονομάσουμε την νέα δραχμή «ισχυρή», όπως και τα Πατήσια Μονμάρτρη. Αλλά δεν θα ξεγελάσουμε Αμερικανούς που ψάχνουν σπίτια με θέα στην Sacré-Cœur, ούτε τον καταθέτη που θέλει χρήμα με αξία.

Όποια ισοτιμία και να θέσουν οι επαναστάτες της δραχμής, στις αγορές θα επιβεβαιωθεί ή θα ακυρωθεί. Αν αναμένεται ότι θα τυπωθούν δραχμές προς χρηματοδότηση παροχών και προσλήψεων, το νόμισμα θα καταρρεύσει, καθιστώντας αυτοστιγμεί κάθε Έλληνα φτωχότερο. Ειδικά τους αδύναμους που δεν έχουν καταθέσεις στην Ελβετία.
Μόνο αν οι δραχμιστές ασκήσουν ορθολογική πολιτική θα είναι σκληρό το νόμισμα με χαμηλό πληθωρισμό. Ορθολογική όπως της ΕΚΤ. Τότε όμως γιατί εκτός ευρώ;

Γιατί επιμένουν οι στρατηγοί; Γνωρίζουν ότι ο μέσος πολίτης θα υποφέρει και σίγουρα υποψιάζονται ότι θα είναι αδύνατον να τον υποστηρίξει υλικά το κράτος υπό το παρόν πολιτικό και οικονομικό σύστημα και υπό συνθήκες κράτους δικαίου. Μόνο ακραίοι περιορισμοί στην πολιτική και οικονομική ελευθερία θα μπορούν να συγκρατήσουν τις αντιδράσεις των ανθρώπων που θα απελπιστούν ακόμα περισσότερο. Περιορισμοί που απαραιτήτως θα κινούνται εκτός του νομικού πολιτισμού της ευρωπαϊκής οικογένειας. Αν πρέπει απαραιτήτως να ικανοποιηθούν οι ιδεοληπτικές εμμονές των στρατηγών, καλό είναι να γνωρίζουμε τι ακριβώς περιλαμβάνουν. Διότι, προφανώς, δεν θα περιοριστούν στο εθνικό νόμισμα.

Οι στρατηγοί της δραχμής, λοιπόν, πρέπει να μας πουν ποιο ακριβώς είναι το σχέδιό τους. Πέρα από τις παράλογες ισοτιμίες και τη ρητορική κατά των δανειστών, είναι ανάγκη να ξέρουμε πώς θα είναι η επόμενη ημέρα στη δραχμοκρατούμενη Ελλάδα. Οι εραστές της δραχμής πρέπει απλώς να είναι ειλικρινείς με τους εαυτούς τους και τους συνομιλητές τους. Δεν είναι ο έρωτας για τη δραχμή που εμπνέει τον πολιτικό τους οίστρο, αλλά η εμμονική αντιπάθεια για την Ευρώπη όπως την ξέρουμε σήμερα. Ο καθένας με τα φετίχ του.

Όταν ο δήμος απαιτεί λιγότερη δημοκρατία: Ελλάς-ΗΠΑ-Βρετανία συμμαχία;

Δημοσιευτηκε σε λιγο διαφορετικη εκδοση στο Βημα
Μεγαλο μερος του κειμενου προεκυψε απο συνεργασια με τον Ζαχαρια Μανιαδη, αλλα οι τελικες αποψεις εκφραζουν μονο εμενα.

Δεν σταματάνε τα πλήγματα για την δυτική φιλελεύθερη δημοκρατία.

Πόσο γρήγορα και πόσο βαθιά έχουν αλλάξει τα πράγματα! Ούτε μια δεκαετία πριν, η συνεχής πρόοδος φαινόταν αναπόφευκτη. Δεν ήταν μόνο Αμερικανοί πολιτικοί επιστήμονες που προέβλεπαν το Τέλος της Ιστορίας. Για τους κατοίκους της Δύσης που δεν έζησαν μεγάλους πολέμους, και ειδικά αυτούς που δεν πρόλαβαν ως ενήλικες την Σοβιετική Ένωση, η κυριαρχία του δυτικού φιλελεύερου μοντέλου με το συνεχές άνοιγμα συνόρων και την διεύρυνση των ατομικών δικαιωμάτων φαινόταν αυτονόητη, αδιαμφισβήτητη και αδιάκοπη. Θέμα χρόνου ήταν, νομίζαμε, να νικηθεί παγκοσμίως ο εθνικισμός και η ξενοφοβία, ο πλανήτης να μικρύνει, η φιλελεύθερη ουτοπία να αφιχθεί.

Οι αναπάντεχοι αλλά συνεχόμενοι θρίαμβοι του λαϊκισμού στους ισχυρότερους φάρους της δυτικής δημοκρατίας κλονίζουν θανάσιμα την θεωρία της αέναης προόδου. Είναι ξεκάθαρο ότι τόσο ο Τραμπ όσο οι δυνάμεις του brexit αποστρέφονται το δίπτυχο ανοιχτές αγορές-ανοιχτά μυαλά. Για πρώτη φορά στην ζωή ενός 35χρονου, η ελευθερία να κινούμαστε και να εργαζόμαστε σε όλη την Δύση αρχίζει να μειώνεται. Πώς φτάσαμε εδώ; Continue reading ‘Όταν ο δήμος απαιτεί λιγότερη δημοκρατία: Ελλάς-ΗΠΑ-Βρετανία συμμαχία;’

Τα μετάλλια των ισχνών αγελάδων, και το δίδαγμα τους

Δημοσιευτηκε σε λιγο διαφορετικη εκδοση στο Βημα

Η Ελλάδα έχει κερδίσει φέτος στην Βραζιλία τα περισσότερα μετάλλια από τους Ολυμπιακούς της Αθήνας το 2004 και μετά. Το εντυπωσιακό είναι ότι οι αθλητές μας δούλεψαν, μετά από τόσα χρόνια ύφεσης και μείωσης των κρατικών δαπανών, επί το πλείστον μόνοι τους, αθόρυβα, δίχως ένα πανάκριβο “Σπίτι της Σκοποβολής” ή ιδιαίτερη κρατική αρωγή, ενίοτε και μακριά από την Ελλάδα. Χωρίς να εξάγουμε υπερβολικά γενικά συμπεράσματα απ’την σημαντική προσωπική επιτυχία μιας χούφτας Συνελλήνων, φαίνεται να έχουμε ένα εξαιρετικό παράδειγμα της νέας Ελλάδας που αναδύεται από τις στάχτες της κρίσης: εξωστρεφής, με αυτοπεποίθηση, αλλά αθόρυβη και μακριά απο τον κρατισμό του παρελθόντος.

Για τα ολυμπιακά κατορθώματα, όσο και τις άλλες, αθόρυβες, αλλά πολύ υπαρκτές, καθημερινές επιτυχίες των Ελλήνων, σημαντικό ρόλο παίζει το υλικό κληροδότημα των καλών εποχών προ κρίσης. Επηρεασμένοι από την μιζέρια της ύφεσης τείνουμε να το υποτιμούμε, αλλά οι φυσικές και πνευματικές υποδομές της χώρας παραμένουν σε υψηλά επίπεδα ανεπτυγμένης χώρας. Τα τελευταία χρόνια πληγώθηκε βαριά η άμεση δυνατότητα μας να παράγουμε εισόδημα (με σημαντικότερη απώλεια το τραπεζικό σύστημα), αλλά θεμελιώδεις παράγοντες, όπως οι φυσικές υποδομές και το ανθρώπινο κεφάλαιο που χτίστηκε επί δεκαετίες, ακόμα και με δανεικά, παραμένει σχεδόν αναλλοίωτο. Όπως θα έλεγαν στο Braveheart, μπορεί να χάσουμε τις κατασκευαστικές, αλλά δεν θα χάσουμε τους αυτοκινητόδρομους που έφτιαξαν.

Το αναπόφευκτο συμπέρασμα είναι πως τα θεμελιώδη της χώρας μας αντιστοιχούν πια σήμερα σε υψηλότερο εισόδημα από αυτό που (δεν) απολαμβάνουν οι κάτοικοι της.

Αφού λοιπόν οι (φυσικές και άυλες) υποδομές λίγο πολύ υπάρχουν, αυτό που μετράει μεσομακροπρόθεσμα είναι ο κόπος των Ελλήνων: η όρεξη που έχουμε για τίμια, σκληρή δουλειά, η εξωστρέφεια μας, η δυνατότητα να σκεφτόμαστε και να πράττουμε με παγκόσμια πρότυπα και μεγάλους χρονικούς ορίζοντες. Περιέργως, η κρίση έχει συντελέσει σημαντικά στο να προσεγγίσουμε τον σύγχρονο κόσμο, όσον αφορά την νοοτροπία μας. Η “φούσκα” μας έδωσε υποδομές και πόρους, η κρίση μας καθάρισε το μυαλό, μας δίδαξε πώς να εκτιμήσουμε τους πόρους και να μην τους σπαταλούμε. Σχηματικά, προ κρίσης, οι αθλητές έβλεπαν μικρά, μπορεί να βολευόνταν με μια κρατική χορηγία, μπορεί να ονειρεύονταν να πάρουν ένα μικρό κομματάκι από την σχετικά μεγάλη εγχώρια πίτα, τους αρκούσε να είναι πρώτοι στο ελληνικό χωριό. Με την κρίση, ο ελληνικός χώρος μίκρυνε, τα όνειρα μεγάλωσαν δια της βίας, οι αθλητές μας αναγκάστηκαν να γίνουν πρώτοι στις παγκόσμιες μητροπόλεις, γιατί απλούστατα η εγχώρια πίτα δεν φτάνει πια.

Ακόμα και η χιλιο-λοιδορούμενη μετανάστευση των Ελλήνων προς υγιέστερες ευρωπαϊκές οικονομίες, έχει κάνει και βαθύ καλό (κάτι που θέλει ολόκληρο άρθρο). Προ κρίσης, ο νοητός ορίζοντας δράσης των περισσότερων Αθηναίων σταματούσε κάπου στον Άγιο Στέφανο προς Βορρά, ίσως στις Κυκλάδες προς Νότο. Σήμερα στους νέους Έλληνες γίνεται όλο και πιο φυσικό να μελετούν ευκαιρίες στο Λονδίνο, στην Ζυρίχη ή το Πάλο Άλτο. Αυτοί οι άνθρωποι μοιάζουν λιγότερο με την γενιά μεταναστών του ’60 που αναζητούσε ψωμί στις γερμανικές φάμπρικες, και περισσότερο με καλοεκπαιδευμένους Βρετανούς του 1870, που αναζητούσαν ευκαιρίες σε κάθε γωνιά της παγκόσμιας αυτοκρατορίας, αντί να ανταγωνίζονται εξίσου καλοεκπαιδευμένα άτομα στο μικρό βροχερό πυκνοκατοικημένο νησί τους.

Για να ανέβει η οικονομία μας και να συναντήσει το δυναμικό μας, για να προσεγγίσει το (χαμηλό πια) εισόδημα μας τις (πλούσιες ακόμα) δυνατότητες μας, το στοίχημα είναι διπλό:

Από την μία να βελτιώσουμε τις βραχυπρόθεσμες συνθήκες στην χώρα, πριν παρακμάσουν τα μακροπρόθεσμα θεμελιώδη. Να καθαρίσουμε το πεδίο για να δράσουν και αναδειχτούν οι άριστοι, πριν προχωρήσει τόσο η κρίση που ξεχάσουν τι σημαίνει αριστεία. Να στήσουμε ταχύτατα ένα δίκαιο, αποτελεσματικό κράτος που να μην μπλέκεται στα πόδια των τίμιων πολιτών, πριν πάρουν όλοι τα πόδια τους να φύγουν — και μείνουν μόνο όσοι ξέρουν να «ελίσσονται».

Από την άλλη, όταν αρχίσει να βελτιώνεται η οικονομία, να μην ξεχάσουμε τα διδάγματα της κρίσης. Να μην γυρίσουμε ποτέ στην εσωστρέφεια και στην μιζέρια του κρατισμού. Ακόμα και όταν αποκτήσει η χώρα πόρους, να μην τους ρουφάει πάλι το κράτος για να τους κατανέμει με στενόμυαλα, λαϊκιστικά ή κομματικά κριτήρια, αλλά να τους αποδίδει πίσω στους πολίτες. Όχι άλλα Παλάτια στην Άμμο, αλλά χαμηλότερους φόρους για όλους.

Δυστυχώς, τόσο στο θέμα της καλλιέργειας, επιβράβευσης και αξιοποίησης της αριστείας, όσο στην λιτή, αποτελεσματική, σπαρτιάτικη διακυβέρνηση, υπάρχουν γωνιές στην κοινωνία που πεισματικά αρνούνται να δεχτούν το δίδαγμα της κρίσης (βλ. π.χ. αμετανόητους που υπονοούσαν ότι το κράτος υποχρεούται να χτίσει σύγχρονα σκοπευτήρια σε κάθε επαρχιακή πόλη!). Δυστυχέστερα, αυτά τα κοντόφθαλμα και αναχρονιστικά ένστικτα φαίνεται να κυριαρχούν συντριπτικά στην σημερινή διακυβέρνηση των Ελλήνων.

Αυτεπίστροφοι φόροι ή η εξόντωση των κουλάκων

Λίγο διαφορετικη εκδοση δημοσιευτηκε στην Καθημερινη

Κάποιος βγάζει €7000, τον φορολογούμε και παίρνουμε 3000.
Μην μου πείτε ότι δεν ζει καλά με 3000!

Βουλευτής Γ. Κυρίτσης, αιτιολογεί την φορολογική πολιτική της κυβέρνησης

Κάθε φορά που αυξάνεται ένας φόρος, οπουδήποτε στον πλανήτη, σκοτεινοί «προφήτες» προβλέπουν αυτεπίστροφη καταστροφή. Σαν μπούμερανγκ που αντί να χτυπήσει το θήραμα, επιστρέφει και σκοτώνει τον κυνηγό, η ζημιά του φόρου στην οικονομία είναι τέτοια που τα συνολικά φορολογικά έσοδα θα πέσουν. Στην πραγματικότητα σπάνια βρίσκουμε ακλόνητα στοιχεία αυτεπίστροφου φόρου (βλ. καμπύλη Λάφφερ), αλλά φαίνεται ότι η οικονομική πολιτική μας καταφέρνει το ακατόρθωτο: πάμε για ένα νέο αρνητικό ρεκόρ.

Η προφητεία της αυτεπίστροφης φορολογίας οφείλεται συνήθως είτε σε παρανόηση είτε σε προσωπικό συμφέρον. Κάθε φόρος φυσικά βλάπτει σε πρώτο επίπεδο αυτούς που τον πληρώνουν (σε δεύτερο μπορεί να ωφελεί, αν χρηματοδοτεί απαραίτητες δημόσιες δράσεις), αλλά πολύ σπάνια οπισθοκροτεί τόσο που βλάπτει αυτόν που τον καθορίζει: καμμία κυβέρνηση δεν είναι τόσο αυτοκαταστροφική που να θέλει ταυτόχρονα χαμηλότερα έσοδα και δυσαρεστημένους ψηφοφόρους.

Για να ξεκαθαριστεί πόσο δύσκολο κατόρθωμα είναι η αυτεπίστροφη φορολογία, αρκεί το παράδειγμα του πετρελαίου θέρμανσης. Η αύξηση του φόρου οδήγησε σε κατακόρυφη πτώση της ζήτησης και ριζική στροφή σε συχνά υποδεέστερες μεθόδους θέρμανσης (όπως φαίνεται με γυμνό οφθαλμό χειμωνιάτικες μέρες στην Αθήνα). Όσο ισχυρά όμως και να αντέδρασαν οι πολίτες στην αύξηση του φόρου, τα συνολικά φορολογικά έσοδα ανέβηκαν, δεν έπεσαν (βλ. Γ. Παλαιολόγος «Ο 13ος Άθλος του Ηρακλή»).

Ακόμα και στην διαβόητη περίπτωση του ΦΠΑ (από τους υψηλότερους στην ΕΕ) δύσκολα καταδεικνύεται αρνητικό δημοσιονομικό αποτέλεσμα. Γιατί δεν φτάνει να μετρήσουμε απλά αν τα φορολογικά έσοδα έπεσαν μετά την αύξηση του ΦΠΑ. Ταυτόχρονα έγινε πλήθος άλλων μεταβολών που ζημίωναν την ελληνική οικονομία, και είναι εξαιρετικά δύσκολο να απομονώσεις το αποτέλεσμα κάθε μεταβολής ξεχωριστά (όπως δείχνει και η διαβόητη υπόθεση του δημοσιονομικού πολλαπλασιαστή).

Στην περίπτωση Ryanair όμως, τυχόν οικονομικοί ντετέκτιβ θα έβρισκαν ξεκάθαρα μια καπνισμένη κάνη. Εξαιτίας του φόρου 12 ευρώ ανά επιβάτη που επιβάλλει το ελληνικό κράτος στις αεροπορικές, η γνωστή για την ολιγάρκεια της εταιρεία, αποφάσισε να περικόψει τα δρομολόγια προς Ελλάδα. Η συνολική ζημιά για την χώρα από τις χαμένες αφίξεις είναι ξεκάθαρα μεγαλύτερη από το όφελος του φόρου.

Βλέπουμε ακραίο παράδειγμα μας παραδοσιακής στην χώρα τάσης (νομικίστικη προέλευσης;), μια υπηρεσία να παίρνει μέτρα με
(α) μοναδικό γνώμονα το στενό εισπρακτικό της συμφέρον, το οποίο και
(β) βλέπει εντελώς μυωπικά, αγνοώντας αποτελέσματα δεύτερου επιπέδου («γενικής ισορροπίας» στα οικονομικά).

Τυπικά, μια υπηρεσία ή υπουργείο που θέλει να παρουσιάσει «έργο» παίρνει μέτρα με άμεσο όφελος για την ίδια, που όμως προκαλεί καθαρή ζημία στην χώρα συνολικά, και σε ορισμένες περιπτώσεις βλάπτει ακόμα και την δημόσια τσέπη καθαυτή. Τυπικό παράδειγμα η εθελούσια έξοδος υπεράριθμων υπαλλήλων σε ΔΕΚΟ, που μείωνε μεν το μισθολογικό κόστος, αλλά αύξανε την επιβάρυνση για τα ασφαλιστικά ταμεία, που τελικά πάλι το ίδιο κράτος καλείται να πληρώσει, και ίσως με μεγαλύτερο κόστος!

Στον τουρισμό, τα 12 ευρώ του αεροπορικού τέλους είναι αμελητέα μπροστά στα τουλάχιστον 700 ευρώ που φέρνει ο επισκέπτης στην ελληνική οικονομία συνολικά (γι’αυτό π.χ. στα Χανιά οι ξενοδόχοι συνειδητά επιδοτούν τις αφίξεις της Ryanair!). Αλλά ακόμα και μόνο την τσέπη της να κοιτάζει η κυβέρνηση, φέρεται σαν να αγνοεί τα τουλάχιστον 300 ευρώ αυξημένου ΦΠΑ και φόρου εισοδήματος που αποφέρει στα κρατικά ταμεία κάθε τουρίστας.

Κάνοντας σωστούς λογαριασμούς χωρίς ιδεοληψία δεν θα ορίζαμε φόρους για τα μάτια του κόσμου αλλά θα κοιτούσαμε το συνολικό αποτέλεσμα στην οικονομία: αν ήταν αρνητικό, όπως είναι ξεκάθαρο στην περίπτωση Ryanair, θα τον καταργούσαμε.

Δυστυχώς αντί για κατάργηση ζημιογόνων φόρων, η σημερινή κυβέρνηση αποφάσισε τόσο δραματική αύξηση φόρων και εισφορών (έως και 600%!) που μόνο σε αύξηση διαφθοράς ή/και μετανάστευση εισοδημάτων μπορεί να οδηγήσει. Η επιβάρυνση στα υψηλά εισοδήματα είναι τέτοιας σκληρότητας που γίνεται τιμωρία, όχι απλή συνεισφορά στο κοινό καλό, αρχίζοντας να θυμίζει την εξόντωση των κουλάκων απ’τον Στάλιν

Αντί να δουν τα γουρούνια τους να κατάσχονται, πολλοί αγρότες προτιμούσαν να τα σφάξουν και να τα φάνε, έτσι ώστε, μέχρι το 1935 τα ζωντανά της ΕΣΣΔ μειώθηκαν στο μισό σε σχέση με το 1929. Αλλά το σύντομο όργιο φαγητού ακολουθήθηκε από παρατεταμένη, βασανιστική πείνα.
Ν. Φέργκιουσον, Ο Πόλεμος στον Κόσμο

Οι κουλάκοι όμως δεν είναι ηλίθιοι να τιμωρούνται αμίλητοι — ψηφίζουν με τα πόδια τους. Πρώτη φορά ακούς Έλληνες που βγάζουν 40 ή 80 χιλιάδες ευρώ ετησίως να σκέφτονται την μετανάστευση για να ανταπεξέλθουν των υποχρεώσεων τους χωρίς να χρειάζεται να κλέβουν το κράτος. Μπορεί να είναι ευρέως διαδεδομένα στην Ελλάδα τα συμπλέγματα φθόνου που εμφανίζουν την μεσαία/ανώτερη εισοδηματική τάξη ως ανάξια συμπάθειας, αλλά δεν μπορούμε να αγνοούμε ότι οι ευμαρείς είναι φορολογικά απαραίτητοι, το βαρύ πυροβολικό της καταβολής φόρων.

ΟΚ, φατε τους πλουσιους τωρα. Του χρονου τι θα φατε;

Αν η κυβέρνηση κατορθώσει να διώξει κάθε άτομο υψηλού εισοδήματος και κάθε επιχείρηση που φέρνει έσοδα στην χώρα, δεν θα δημιουργήσουμε έναν Μαρξιανό παράδεισο που όλοι θα έχουμε «σύμφωνα με τις ανάγκες μας», αλλά Χομπσιανή κόλαση «όλοι εναντίον όλων», μια πραγματικά επικίνδυνη κατάσταση ανακυκλούμενης φτώχειας και μιζέριας. Ας ελπίσουμε ότι αυτό είναι ένα αρνητικό ρεκόρ που ακόμα και η πιο ιδεοληπτική κυβέρνηση δεν θέλει να σπάσει.

Not their finest hour ή οι ψεκασμενοι κερδιζουν στην πατριδα της κοινοβουλευτικης δημοκρατιας

Συντομευμενη εκδοση δημοσιευτηκε στα Νεα

Upon this battle […] depends our own British life,
and the long continuity of our institutions and our Empire.
[…] if the British Empire and its Commonwealth last for a thousand years,
men will still say, This was their finest hour.

W. Churchill

The best argument against democracy is a five-minute conversation with the average voter.
παλι, W. Churchill

Ποτέ στην ιστορία της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν έγινε τόση ζημιά, σε τόσο πολλούς, από τόσο λίγους. Για λίγες ψήφους λοιπόν, η Βρετανία μπαίνει στον δρόμο για το άγνωστο. Με κακή διαχείριση του ζητήματος πανευρωπαϊκά (και δεν έχουμε δει πολύ καλή ώς τώρα) τα σκοτεινά σενάρια κυριολεκτικά τρομάζουν: από διάλυση της Βρετανίας μέχρι αποσάθρωση της ΕΕ. Continue reading ‘Not their finest hour ή οι ψεκασμενοι κερδιζουν στην πατριδα της κοινοβουλευτικης δημοκρατιας’

Greek agriculture and the EU – inconvenient truths

Slightly different version published in ekathimerini

Incidentally, the European Court of Justice just ruled that subsidies of almost 500 million euros given in 2008-2009 to the farmers by the Greek government, are illegal. They will now have to be paid back, who knows how.

The deepest harm inflicted on Greece by the EU, among the many benefits, is probably that it has maintained a large agricultural sector. Hundreds of thousands of young Greeks, instead of working hard in creative ways to gain a better future, just sit around waiting for European subsidies to materialize. Instead of utilizing their skills to create useful knowledge and innovation, they devote themselves to devising EU-fooling tricks and ways to block Greek roads.

Notwithstanding what most Greeks think, the country is not truly agricultural – only about 13% of the population works in the sector. However, thanks to the EU’s Common Agricultural Policy, the Greek farming sector remains unusually big by European standards. Greece has the most farmers per capita after Romania, definitely more than the number that is needed or what the market would sustain. Continue reading ‘Greek agriculture and the EU – inconvenient truths’

Δημοσιοι λειτουργοι που δεν θα επρεπε να ειναι: η Βασιλικη Θανου

Στα δημοσια αξιωματα συχνα υπαρχουν (1) εμπαθεις/κακοτροποι ανθρωποι (2) ανθρωποι που δεν καταλαβαινουν την συμβολικη σημασια του αξιωματος (οτι ειναι παραδειγμα για τους αλλους) (3) ανθρωποι που δεν ξερουν να διαχειριστουν φειδωλα την οποιαδηποτε εξουσια τους δινεται και υπαρχουν και (4) ανθρωποι που εμφανως απλα δεν εχουν επαρκεις ικανοτητες για την θεση. Σπανιως υπαρχουν ομως σε ανωτατα αξιωματα ανθρωποι που τα συνδυαζουν ολα αυτα, ταυτοχρονα.

Η Βασιλικη Θανου με συνεχεις κινησεις προσπαθει να αποδειξει οτι ειναι μια απο τις σπανιες αυτες περιπτωσεις.

Ενα ιστορικο:

α) Τοποθετειται νυχτα (κυριολεκτικα) σε ενα απο τα ανωτατα αξιωματα της δικαιοσυνης και της ελληνικης πολιτειας γενικα, προεδρος του Αρειου Παγου.

β) Χωρις ιδιαιτερη περισκεψη ή γνωση του θεματος, προλαβαινει να γραψει επιστολη σε ολους τους προεδρους των ευρωπαϊκων δικαστηριων, παιρνοντας πολιτικη θεση (!!!) για το δημοψηφισμα του καλοκαιριου του 2015.

Οι ΄Ελληνες δεν ζητούν να μην πληρωθεί το χρέος του ελληνικού Κράτους, για τη δημιουργία του οποίου βεβαίως οι ίδιοι ουδεμία ευθύνη φέρουν, αφού αυτό (το χρέος) οφείλεται αφενός μεν στην κακοδιαχείριση του δημοσίου χρήματος από τις Κυβερνήσεις, αφετέρου δε στην εσφαλμένη οικονομική πολιτική η οποία εφαρμόστηκε τα τελευταία πέντε χρόνια, με βάση τα μνημόνια που επιβλήθηκαν από την Τρόικα

Εδω η κα Θανου κανει ταυτοχρονα τον αναλυτη της ελληνικης ψυχης, τον δημοσκοπο, τον πολιτικο επιστημονα και τον οικονομολογο. Εντελως απροσκλητα φυσικα. Και στελνει το πονημα της σε ολη την Ευρωπη, επισημα και ωραια.

Ο καθηγητης Σταυρος Τσακυρακης απο την Νομικη Αθηνων γραφει μια μαλλον ηπια κριτικη στο κειμενο, λεγοντας μεταξυ αλλων: Continue reading ‘Δημοσιοι λειτουργοι που δεν θα επρεπε να ειναι: η Βασιλικη Θανου’

“Υφεσιακά μέτρα” και ο μύθος της μισθανάπτυξης

Δημοσιευτηκε σε λιγο διαφορετικη εκδοση στο capital.gr.
(Ναι, πριν καποιους μηνες, αλλα ακομα δυστυχως επικαιρο)

“Όχι στα υφεσιακά μέτρα”. Από όλους τους δημιουργικά οργουελικούς όρους που μας προσέφερε η συγκυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑΝΕΛ, το “υφεσιακό μέτρο” είναι ίσως ο πιο ακατανόητος. Για έναν οικονομολόγο, υφεσιακό είναι οποιοδήποτε μέτρο τείνει να μειώνει το ΑΕΠ (μετρούμενο ως εθνική παραγωγή ή κατανάλωση αγαθών). Για ΣΥΡΙΖΑΝΕΛ, υφεσιακά φαίνεται να λογίζονται μόνο όσα μέτρα μειώνουν τις “παροχές” προς τους πελάτες, συγγνώμη, πολίτες: δηλαδή μισθοί στο δημόσιο και κρατικές συντάξεις. Γι’ αυτό και φαίνεται να μην έχουν αντιληφθεί ακόμα πως, παρ’όλη την ιδεοληπτική ασυλία που παρέχουν στο δημόσιο, η οικονομία ξαναβυθίστηκε ήδη σε ύφεση και χρειάζεται άμεση σταθεροποίηση με ενέσεις σοβαρότητας για να στηλωθεί.
Έστω ότι δεν είχαμε διεθνείς υποχρεώσεις, συμφωνίες με δανειστές και μελλοντικές διαπραγματεύσεις να επικρέμονται.

Πως εξηγείται, από μια εντελώς εγωϊστικά εσωστρεφή σκοπιά, η μανία ολόκληρου κομματιού της πολιτικής σκηνής με τις “παροχές” σε μια χώρα που έχει τέτοια οικονομικά προβλήματα; Continue reading ‘“Υφεσιακά μέτρα” και ο μύθος της μισθανάπτυξης’

Το δάσος της οικονομικής καταστροφής και τα δεντράκια της καθημερινής ανικανότητας

Δημοσιευτηκε σε ελαφρως διαφορετικη εκδοση στα Νεα

Πως γίνεται αυτή η κυβέρνηση να συνεχίζει να’χει κάποια πολιτική αποδοχή; Και γιατί κριτική και παραιτήσεις, όπως του Γ. Σακελλαρίδη, έρχονται για ελάσσονες λόγους;

Περίεργα δουλεύει ο ανθρώπινος εγκέφαλος. Ακόμα και το χειρότερο τραύμα, μπορεί να ξεπεραστεί με τον χρόνο. Ειδικά αν σε απασχολούν συνεχώς νέα τραύματα, ταχύτατα ξεχνάς τα παλιά. Αν μάλιστα η πηγή του τραύματος είναι κρυφή και η διαδικασία τραυματισμού περίπλοκη, μπορεί να μην το προσέξεις καν την στιγμή που τραυματίζεσαι. Να δεις μόνο τα συμπτώματα, να ξεχαστείς μέσα στα συνεχή προβλήματα που φέρνουν, και να μην αναζητήσεις ποτέ την πραγματική αιτία.

Έτσι εξηγείται πώς δεν καταρρέει ακόμα η συγκυβέρνηση. Και μάλιστα, πώς φθείρεται για παραπτώματα, για γρατζουνιές και όχι για τα πολύ βαρύτερα τραύματα που προκάλεσε. Continue reading ‘Το δάσος της οικονομικής καταστροφής και τα δεντράκια της καθημερινής ανικανότητας’

Αφου δεν μπορουν να ηγηθουν, ας ακολουθησουν εστω

Συντομευμενη εκδοση του κειμενου δημοσιευτηκε στα Νεα

Αν τηλεμεταφέραμε στο παρόν κάποιον που ζούσε απο κοντά τα πολιτικά πάθη της δεκαετίας του 1990, θα εκπλησσόταν με πολλές εξελίξεις. Αλλά πιο αδιανόητη πιστεύω δεν θα του φαινόταν η ραγδαία πτώση του ΠΑΣΟΚ (και άνοδος του ΣΥΡΙΖΑ) όσο η ραγδαία συμφιλίωση των οπαδών των δύο αιωνίων ΝΔ και ΠΑΣΟΚ (τους οποίους χώριζε τότε μίσος εφάμιλλο φανατικών του ΠΑΟ και ΟΣΦΠ) και η διάνοιξη ενός νέου πολιτικού χάσματος.

Το 1993 πολύ δύσκολα θα μπορούσαν να κάτσουν οπαδοί ΝΔ και ΠΑΣΟΚ στο ίδιο προεκλογικό τραπέζι χωρίς αιματηρές συμπλοκές. Την Κυριακή αυτή, οπαδοί ΝΔ, ΠΑΣΟΚ και Ποταμιού πιθανότατα συνέφαγαν σε χιλιάδες τραπέζια ανά την Ελλάδα, χωρίς να σηκωθεί ούτε ένα φρύδι. Όπως πιθανότατα έκαναν σε άλλα τραπέζια οπαδοί των μημονιοφόρων αντιμνημονιακών ΣΥΡΙΖΑ, ΑΝΕΛ και συναφών κομμάτων. Οι μεν φίλοι του σχιζοφρενούς μετώπου που δεν ξέρει τι θέλει να κάνει με τα Μνημόνια που φέρνει, μπορούν να χαίρονται γιατί οι ηγέτες τους κατάλαβαν τι συμβαίνει, και επισήμως δηλώνουν πια “σύντροφοι”. Οι δε ηγέτες των χωρίς-περιστροφές-φιλοευρωπαϊκών κομμάτων όμως, όχι μόνο φαίνονται εντελώς ανάξιοι του ρόλου τους (να ηγούνται, δηλαδή να είναι μπροστά από την κοινωνία), αλλά δεν ξέρουν καν να ακολουθήσουν, αυτό που έχει γίνει ήδη σε κάθε συντροφιά σώφρονων ανθρώπων στην χώρα. Continue reading ‘Αφου δεν μπορουν να ηγηθουν, ας ακολουθησουν εστω’

Η Ανυπομονησία των Ελλήνων και η κρίση που δεν ήταν αναγκαία

Δημοσιεύτηκε σε λίγο διαφορετική έκδοση στο protagon.gr

Mια προσωπική ιστορία: πριν κάποια χρόνια, πετούσα από το Οχάϊο προς Αθήνα, μέσω Νέας Υόρκης και Λονδίνου. Ταξιδεύοντας ώρες –όχι για ευχάριστο λόγο- και ξενυχτισμένος, επιβιβάστηκα στο Λονδίνο για το τελευταίο κομμάτι της πτήσης. Δίπλα μου, μια νέα Ελληνίδα, υγιής και προφανώς ξεκούραστη. Στα 10-15 λεπτά πτήσης άρχισε να στριφογυρίζει δυσανασχετώντας, στα 30 λεπτά πτήσης ξεστόμισε την απίστευτη ατάκα: «άντε, πότε θα φτάσουμε!» Ίσως ήταν η ιδέα μου, αλλά νομίζω ότι όσοι γύρω της είχαμε τουλάχιστον 10ωρο ταξίδι από Αμερική στην πλάτη, δεν πιστεύαμε τα αυτιά μας. Μεμονωμένη περίπτωση, σκεφτόμουν, μέχρι που προσγειωθήκαμε και επαναλήφθηκε ευθύς ο γνώριμος σουρεαλιστικός χορός, σχεδόν όλοι οι Έλληνες να λύνουν ζώνες και να τινάζονται απ’τις θέσεις τους σαν ζεματισμένοι, ενάντια στους διεθνείς κανονισμούς, στοιχειώδεις σκέψεις προνοητικότητας αλλα και τις ατελείωτες παρακλήσεις των αεροσυνοδών.

Ο Άγγελος Βλάχος (ενορατικός διπλωμάτης, συγγραφέας και ανιψιός του ιδρυτή της «Καθημερινής») έλεγε ότι είμαστε λαός με πολλά χαρίσματα και λίγες αρετές. Αγνοούμε σε τι βαθμό ισχύει, μια και οι σχετικές επιστήμες μόλις τώρα αρχίζουν να μετράνε σωστά τέτοια χαρακτηριστικά και την αλληλεπίδραση τους σε κοινωνικόοικονομικό επίπεδο. Υπάρχει όμως ισχυρή υπόνοια ότι η υπομονή και η στωϊκότητα δεν ανήκουν στις αρετές μας. Continue reading ‘Η Ανυπομονησία των Ελλήνων και η κρίση που δεν ήταν αναγκαία’

Τραπεζοφοβία, ή πώς να (μην) ξεπερνάς μια οικονομική κρίση

Δημοσιευτηκε σε λιγο διαφορετικη εκδοση στην Καθημερινη

Οι πρόγονοί μας ήταν περήφανοι […] γιατί δεν είχαν κάρτες και δάνεια
Γ. Βαρουφάκης, τελετή παραλαβής ΥπΟικ

Σε εποχές δραχμής επέστρεψαν οι πιστωτικές κάρτες
Καθημερινή, 01.02.2015

Εμεις θα κάνουμε ο,τι μπορούμε για να [αποτρέπουμε] την χρήση των πιστωτικών
Γ. Βαρουφάκης, «Στον Ενικό», 18.05.2015

Τι θα σκέφτονται τα παιδιά μας για την κρίση; Η κυρίαρχη αφήγηση για την ελληνική κρίση (και την διεθνή που προηγήθηκε) ακόμα διαμόρφωνεται, αλλά πιθανότατα οι διηγήσεις των παππούδων το 2050 θα είναι σε μεγάλο βαθμό μια ιστορία αμαρτίας: πως τόσοι άνθρωποι, λαοί ολόκληροι, τυφλώθηκαν από την απληστία και προσπάθησαν να ζήσουν πέρα από τις δυνάμεις τους. Κατανοητή η τάση να ψάχνουμε για ηθικές κρίσεις όταν τόσοι άνθρωποι υποφέρουν. Η ηθικιστική αυτή διάγνωση όμως, που φαίνεται να μοιράζονται αξιωματούχοι από το Βερολίνο μέχρι την Πλατεία Συντάγματος, δίνει λανθασμένα διδάγματα και εμποδίζει την ανόρθωση της ευρωπαϊκής οικονομίας σήμερα. Continue reading ‘Τραπεζοφοβία, ή πώς να (μην) ξεπερνάς μια οικονομική κρίση’

Τα δικά μας παιδιά: η υποκριτική μας σχέση με την διαφθορά

Σωτήρης Γεωργανάς, Αν. Καθηγητής Οικονομικών/City University Λονδίνου.
Κωνσταντίνος Καλλίρης, δικηγόρος και διδάκτορας του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης

Δημοσιευθηκε σε λιγο διαφορετικη εκδοση στα Νεα

“Βόλεψα την κόρη μου”: μια από τις πιο αμφίσημες φράσεις στην ελληνική καθομιλουμένη. Αν μιλάς με φίλους, η επιτυχία αυτή συνοδεύεται από επιφωνήματα ικανοποίησης, θαυμασμού ή και ελαφριάς ζήλιας (εμείς πότε θα τα καταφέρουμε επιτέλους;). Όταν, όμως, το “βόλεμα” το πέτυχαν “ξένοι” πρόκειται για θανάσιμο αμάρτημα. Η φράση “αυτοί βολέψαν τα παιδιά τους” συνοδεύεται από επιφωνήματα αποδοκιμασίας, ενίοτε και πραγματική οργή.

Μια κυβέρνηση που εξήγγειλε δυναμικά ότι θα κάνει τα πράγματα αλλιώς, κατέληξε να στελεχώνει τα Υπουργεία, για μια ακόμη φορά, στην βάση των “δικών μας παιδιών”. Διαβόητο παράδειγμα ο διορισμός και η ταχεία ανέλιξη του εξαδέλφου του Πρωθυπουργού, αλλά όχι λιγότερο σημαντικοί οι διορισμοί σε θέσεις συμβούλων, Γενικών Γραμματέων και Προέδρων Οργανισμών, ατόμων με οφθαλμοφανείς διασυνδέσεις στο κυβερνητικό στρατόπεδο.

Continue reading ‘Τα δικά μας παιδιά: η υποκριτική μας σχέση με την διαφθορά’

Η απατηλή γοητεία του δωρεάν και η υποκρισία της «κοινωνικής ευαισθησίας» μας

Δημοσιευτηκε σε λιγο διαφορετικη εκδοση στο capital.gr

Το πρόγραμμα για την άμεση αντιμετώπιση της ανθρωπιστικής κρίσης […] περιλαμβάνει
Δωρεάν ρεύμα και κουπόνια σίτισης για τουλάχιστον, 300.000 νοικοκυριά

A. Τσίπρας, 3.01.2015

[αυτό που θέλουν οι Έλληνες] δεν είναι λεφτά, δεν είναι δουλειές, είναι αξιοπρέπεια!
Γ. Βαρουφάκης, Bloomberg, 26.02.2015

Το ευκολότερο πράγμα που μπορούσαν να κάνουν οι Ρωμαίοι αυτοκράτορες για να κερδίσουν την εύνοια του πλήθους, ήταν να προσφέρουν δωρεάν άρτο και θεάματα. Εκστασιαζόταν ο όχλος, έσβηναν οι επαναστατικές σκέψεις — λίγοι θυμόντουσαν ότι τα δώρα που μοιράζει ο αυτοκράτορας δεν βγήκαν από την προσωπική του τσέπη, αλλά από τον μόχθο εκατομμυρίων ανθρώπων, τον οποίο έκλεβε χωρίς πολλές περιστροφές. Ευτυχώς οι πολιτείες μας έχουν προχωρήσει πολύ από τότε, οι πολίτες έχουν αυξημένη προστασία απέναντι στην αυθαιρεσία του κράτους (χάρη και στην ΕΕ!) και αυξημένη μόρφωση για να καταλαβαίνουν ότι δεν υπάρχει ενέργεια εκ του μηδενός, όλα κάπως πληρώνονται. Φαίνεται όμως να έχει παραμείνει η εντύπωση σε κάποιους πολίτες ότι οι «παροχές» που μοιράζει ένας ηγέτης είναι από την δική του τσέπη. Και η ύψιστη μορφή παροχών, στον στίβο του λαϊκισμού, είναι αυτές που παρέχονται εντελώς δωρεάν. Continue reading ‘Η απατηλή γοητεία του δωρεάν και η υποκρισία της «κοινωνικής ευαισθησίας» μας’

Μυωπικη εσωστρεφεια και μνημη χρυσοψαρου

Δημοσιευτηκε σε λιγο διαφορετικη εκδοση στο Books Journal

Αν τις εκλογές που έρχονται τις ακολουθήσει σοβαρή ζημιά για την χώρα, θα είναι πιθανότατα ατύχημα και όχι αποτέλεσμα δόλου. Είμαι έτοιμος να πιστέψω ότι σχεδόν κανείς πολίτης δεν ψηφίζει με σκοπό να διαλυθεί η χώρα, κανείς υποψήφιος δεν πολιτεύεται για να κάνει συνειδητά ζημιά. Κιόμως όλα τα σημάδια δείχνουν ότι η Ελλάδα κινδυνεύει να κάνει άλλο ένα μνημειώδες λάθος, να προσθέσει μια ακόμα μαύρη σελίδα στην οικονομική της ιστορία: το χρηματιστήριο κατέρρευσε, τουριστικές κρατήσεις ακυρώνονται, ο δείκτης οικονομικής συγκυρίας ανέστρεψε απότομα την θετική του πορεία, τα διεθνή ΜΜΕ ξέθαψαν φράσεις όπως «ελληνική τραγωδία» και το κακόηχο «grexit”.

Όταν κάποιος ετοιμάζεται να κάνει ζημιά στον εαυτό του και τους άλλους, αν δεν το κάνει επίτηδες, αναγκαστικά το κάνει λόγω κακών υπολογισμών, ίσως αποτέλεσμα διανοητικών περιορισμών. Δύο βασικούς διανοητικούς περιορισμούς βλέπω στην πολιτική συμπεριφορά μας: αδυναμία να μπούμε στο μυαλό των άλλων και να καταλαβαίνουμε τα κίνητρα τους (συνοπτικά, μυωπική εσωστρέφεια) και εξαιρετικά βραχεία μνήμη. Continue reading ‘Μυωπικη εσωστρεφεια και μνημη χρυσοψαρου’

Η Ανάπτυξη Πηγή Δυστυχίας

Η προωθούμενη ανάπλαση στο Ελληνικό θέτει το ερώτημα ποσες ευκαιρίες έχασε η χωρα για πραγματική ανάπτυξη και ποιός την εμπόδιζε;

Δημοσιευθηκε σε λιγο διαφορετικη εκδοση στην Καθημερινη.

Η συνύπαρξη των ανθρώπων σε κοινωνίες πάντα προκαλούσε συγκρούση μεταξύ της ατομικής ελευθερίας και της ανάγκης για αμοιβαίες παραχωρήσεις, για κανόνες. Όσο πιο πολιτισμένη γίνεται μια κοινωνία, τόσο μεγαλύτερη δυστυχία προκαλεί σε κάποιους πολίτες που περιορίζονται από τις κοινωνικές επιταγές, όπως έγραφε ήδη το 1929 ο Φρόυντ στο διάσημο Das Unbehagen in der Kultur (μεταφρασμένο ως Ο Πολιτισμός Πηγή Δυστυχίας).* Μια λιγότερο μελετημένη έκφανση αυτού του φαινομένου είναι η οικονομική ανάπτυξη και η ανεξήγητη δυστυχία που φαίνεται να φέρνει σε μερικούς συμπολίτες μας.

Πρόσφατα παραχωρήθηκε, ξεπερνώντας (οριστικά;) και τον σκόπελο του Ελεγκτικού Συνεδρίου, το αεροδρόμιο του Ελληνικού για ένα από τα μεγαλύτερα έργα στην ευρωπαϊκή ήπειρο. Οι παραχωρησιούχοι υπόσχονται επένδυση 7-8 δις, που θα φέρει εργασία για 50.000 άτομα (σχεδόν το συνολικό εργατικό δυναμικό του Βόλου δηλαδή) και 1 εκατομμύριο νέους επισκέπτες για την Αθήνα. Συγκριτικά, το τελευταίο αυτόφωτο μνημείο μεγάλου βεληνεκούς που χτίστηκε στην πόλη (όχι π.χ. μουσείο επίδειξης περασμένων μεγαλείων), ο Παρθενώνας, έχει περίπου 2 εκ. επισκέπτες. Όσο προκλητικό και να ακούγεται, στο Ελληνικό χτίζουμε, τουριστικά μιλώντας (και αν ευσταθούν τα στοιχεία), μισό Παρθενώνα. Χωρίς μάλιστα να χρειαζόμαστε τα μεταλλεία του Λαυρίου.

Κιομως, ένα έργο τέτοιας σημασίας για την πόλη, αν όχι την χώρα, έπρεπε να περιμένει την βαθύτατη οικονομική κρίση για να γίνει. Continue reading ‘Η Ανάπτυξη Πηγή Δυστυχίας’