Author Archive for Σωτηρης Γεωργανας

Εραστές και στρατηγοί της δραχμής

Πρωτοδημοσιευτηκε στα Νεα
με τον
Κωνσταντίνο Καλλίρη, Δικηγόρο και Μεταδιδακτορικό Ερευνητή στο King’s College London

Πολλές περίεργες ιδέες για «έξοδο από την κρίση» έχουμε ακούσει. Αυτή που επανέρχεται όμως πιο πεισματικά στον διάλογο είναι πιθανότατα και η χειρότερη. Δυστυχώς για όλους μας, η «επιστροφή σε εθνικό νόμισμα» είναι τόσο καταστροφική που και μόνη η αναφορά της διώχνει κεφάλαια και μειώνει τα εισοδήματα στην χώρα.

Δεν είναι η πρώτη φορά που η δικαιολογημένη απελπισία με την οικονομική πανωλεθρία της κυβέρνησης προκαλεί αδικαιολόγητη συμπάθεια σε καταστροφικές επιλογές. Οι συνέπειες μιας επιστροφής στη δραχμή θα ήταν ίδιες με αυτές της «υπερδιαπραγμάτευσης» που είδαμε πριν δύο χρόνια και ακόμα πληρώνουμε: κατάρρευση εμπιστοσύνης, πτώση επενδύσεων, μείωση εθνικού εισοδήματος. Περιέργως, όμως, αντί για αυξανόμενη οικονομική ωριμότητα, βλέπουμε την δημοφιλία της δραχμής να ανεβαίνει σε επίπεδα ρεκόρ.

Η έξοδος από μια ισχυρή νομισματική Ένωση μιας μικρής χώρας που δεν φημίζεται για την καλορυθμισμένη κρατική μηχανή της δεν θα ήταν ποτέ χωρίς κόστος. Πολιτικό, αλλά κυρίως οικονομικό. Ο πανικός της μετάβασης θα κόστιζε απευθείας περίπου 25% του εισοδήματος μας. Στην αρχή της κρίσης όμως θα είχαμε τουλάχιστον ένα όφελος: οριζόντια και αδιάκριτη μείωση όλων των τιμών, μισθών και συντάξεων στην χώρα, αυτό που για να ξορκίσουμε το κακό ονομάζουμε αποστειρωμένα υποτίμηση.

Η υποτίμηση ήταν απαραίτητη το 2008 γιατί η Ελλάδα ήταν σε ξέφρενη πορεία. Το δημόσιο ξόδευε λεφτά που δεν είχε (1 στα 3 ευρώ δημοσίων δαπανών ήταν δανεικά), στηρίζοντας ένα πανελλήνιο πάρτυ κατανάλωσης με πόρους που δεν είχαμε (εμπορικό έλλειμμα κάπου 15% του ΑΕΠ).

Η υποτίμηση σήμερα δεν είναι πλέον απαραίτητη. Η αναγκαία προσαρμογή έχει ολοκληρωθεί με εσωτερική υποτίμηση. Οδυνηρά και σπασμωδικά, αλλά εντός του ευρώ, με τους ευρωπαίους εταίρους φίλους και συμμάχους στο πλευρό μας, αντί για εχθρούς.

Μόνο κακοί χειρισμοί ευθύνονται για την σημερινή ύφεση. Πέφτουμε κάτω από το επίπεδο που δικαιολογούν τα θεμελιώδη μας, ο πυγμάχος που λέγεται ελληνική οικονομία χτυπάει κάτω από τα κιλά του (βλ. διαμερίσματα στο κέντρο της πρωτεύουσας που πωλούνται περίπου όσο ένα WC σπιτιού στο Παρίσι).

Το αβάσταχτο οικονομικό περιβάλλον στο οποίο ζει ο μέσος πολίτης σήμερα οφείλεται τελικά στο ότι οι κυβερνώντες δεν κατάλαβαν πώς παίζεται το οικονομικό παιχνίδι στις ελεύθερες αγορές ή το πολιτικό παιχνίδι στην Ευρωπαϊκή Ένωση – με άλλα λόγια δεν είχαν την παραμικρή κατανόηση του περιβάλλοντος στο οποίο κινείται η χώρα μας εδώ και δεκαετίες.

Γιατί ακούμε σήμερα, ενάντια σε κάθε λογική, σενάρια περί δραχμής; Κάποιες συζητήσεις γίνονται από άγνοια. Με την άνεση ανθρώπου που δεν καταδέχεται να ασχοληθεί με γεγονότα και αριθμούς, οι εραστές της δραχμής δεν στοχεύουν στην κριτική ικανότητα των πολιτών, αλλά στο συναίσθημα. Αφουγκράζονται την απογοήτευση και ποντάρουν στην ανάγκη για εύκολες λύσεις και εξωτερικούς εχθρούς.

Μας λένε, για παράδειγμα, ότι «το ευρώ δεν είναι φετίχ» και, φυσικά, έχουν δίκιο: το ευρώ είναι εργαλείο που πρέπει να χρησιμοποιούμε εφόσον μας εξυπηρετεί. Κανείς δεν είπε ποτέ το αντίθετο, αλλά είναι χρήσιμο να κατηγορείς τους αντιπάλους των δραχμιστών για φετιχισμό προκειμένου να κρύψεις τον δικό σου. Γιατί μόνο σε φετιχισμό μπορεί να αποδοθεί η άκριτη αναφορά σε ένα σενάριο του οποίου τις συνέπειες δεν αντιλαμβάνεσαι. Είσαι, με απλά λόγια, ένα ιδανικός εραστής της δραχμής που θυμάται ότι δήθεν «μεγαλουργούσαμε επί δραχμής» και νομίζει ότι θα μεγαλουργήσουμε και πάλι, χωρίς να τον απασχολούν οι συνθήκες, τα δεδομένα, η ίδια η πραγματικότητα.

Υπάρχουν, όμως, κι εκείνοι που γνωρίζουν και έχουν σχέδιο – οι στρατηγοί της δραχμής. Δραχμή λένε, αλλά σε ισοτιμία ένα προς ένα με το ευρώ. Σαν να μην καταλαβαίνουν ότι η αρχική ισοτιμία ενός νέου νομίσματος είναι απλά μια ετικέτα. Μπορούμε να ονομάσουμε την νέα δραχμή «ισχυρή», όπως και τα Πατήσια Μονμάρτρη. Αλλά δεν θα ξεγελάσουμε Αμερικανούς που ψάχνουν σπίτια με θέα στην Sacré-Cœur, ούτε τον καταθέτη που θέλει χρήμα με αξία.

Όποια ισοτιμία και να θέσουν οι επαναστάτες της δραχμής, στις αγορές θα επιβεβαιωθεί ή θα ακυρωθεί. Αν αναμένεται ότι θα τυπωθούν δραχμές προς χρηματοδότηση παροχών και προσλήψεων, το νόμισμα θα καταρρεύσει, καθιστώντας αυτοστιγμεί κάθε Έλληνα φτωχότερο. Ειδικά τους αδύναμους που δεν έχουν καταθέσεις στην Ελβετία.
Μόνο αν οι δραχμιστές ασκήσουν ορθολογική πολιτική θα είναι σκληρό το νόμισμα με χαμηλό πληθωρισμό. Ορθολογική όπως της ΕΚΤ. Τότε όμως γιατί εκτός ευρώ;

Γιατί επιμένουν οι στρατηγοί; Γνωρίζουν ότι ο μέσος πολίτης θα υποφέρει και σίγουρα υποψιάζονται ότι θα είναι αδύνατον να τον υποστηρίξει υλικά το κράτος υπό το παρόν πολιτικό και οικονομικό σύστημα και υπό συνθήκες κράτους δικαίου. Μόνο ακραίοι περιορισμοί στην πολιτική και οικονομική ελευθερία θα μπορούν να συγκρατήσουν τις αντιδράσεις των ανθρώπων που θα απελπιστούν ακόμα περισσότερο. Περιορισμοί που απαραιτήτως θα κινούνται εκτός του νομικού πολιτισμού της ευρωπαϊκής οικογένειας. Αν πρέπει απαραιτήτως να ικανοποιηθούν οι ιδεοληπτικές εμμονές των στρατηγών, καλό είναι να γνωρίζουμε τι ακριβώς περιλαμβάνουν. Διότι, προφανώς, δεν θα περιοριστούν στο εθνικό νόμισμα.

Οι στρατηγοί της δραχμής, λοιπόν, πρέπει να μας πουν ποιο ακριβώς είναι το σχέδιό τους. Πέρα από τις παράλογες ισοτιμίες και τη ρητορική κατά των δανειστών, είναι ανάγκη να ξέρουμε πώς θα είναι η επόμενη ημέρα στη δραχμοκρατούμενη Ελλάδα. Οι εραστές της δραχμής πρέπει απλώς να είναι ειλικρινείς με τους εαυτούς τους και τους συνομιλητές τους. Δεν είναι ο έρωτας για τη δραχμή που εμπνέει τον πολιτικό τους οίστρο, αλλά η εμμονική αντιπάθεια για την Ευρώπη όπως την ξέρουμε σήμερα. Ο καθένας με τα φετίχ του.

Όταν ο δήμος απαιτεί λιγότερη δημοκρατία: Ελλάς-ΗΠΑ-Βρετανία συμμαχία;

Δημοσιευτηκε σε λιγο διαφορετικη εκδοση στο Βημα
Μεγαλο μερος του κειμενου προεκυψε απο συνεργασια με τον Ζαχαρια Μανιαδη, αλλα οι τελικες αποψεις εκφραζουν μονο εμενα.

Δεν σταματάνε τα πλήγματα για την δυτική φιλελεύθερη δημοκρατία.

Πόσο γρήγορα και πόσο βαθιά έχουν αλλάξει τα πράγματα! Ούτε μια δεκαετία πριν, η συνεχής πρόοδος φαινόταν αναπόφευκτη. Δεν ήταν μόνο Αμερικανοί πολιτικοί επιστήμονες που προέβλεπαν το Τέλος της Ιστορίας. Για τους κατοίκους της Δύσης που δεν έζησαν μεγάλους πολέμους, και ειδικά αυτούς που δεν πρόλαβαν ως ενήλικες την Σοβιετική Ένωση, η κυριαρχία του δυτικού φιλελεύερου μοντέλου με το συνεχές άνοιγμα συνόρων και την διεύρυνση των ατομικών δικαιωμάτων φαινόταν αυτονόητη, αδιαμφισβήτητη και αδιάκοπη. Θέμα χρόνου ήταν, νομίζαμε, να νικηθεί παγκοσμίως ο εθνικισμός και η ξενοφοβία, ο πλανήτης να μικρύνει, η φιλελεύθερη ουτοπία να αφιχθεί.

Οι αναπάντεχοι αλλά συνεχόμενοι θρίαμβοι του λαϊκισμού στους ισχυρότερους φάρους της δυτικής δημοκρατίας κλονίζουν θανάσιμα την θεωρία της αέναης προόδου. Είναι ξεκάθαρο ότι τόσο ο Τραμπ όσο οι δυνάμεις του brexit αποστρέφονται το δίπτυχο ανοιχτές αγορές-ανοιχτά μυαλά. Για πρώτη φορά στην ζωή ενός 35χρονου, η ελευθερία να κινούμαστε και να εργαζόμαστε σε όλη την Δύση αρχίζει να μειώνεται. Πώς φτάσαμε εδώ; Continue reading ‘Όταν ο δήμος απαιτεί λιγότερη δημοκρατία: Ελλάς-ΗΠΑ-Βρετανία συμμαχία;’

Τα μετάλλια των ισχνών αγελάδων, και το δίδαγμα τους

Δημοσιευτηκε σε λιγο διαφορετικη εκδοση στο Βημα

Η Ελλάδα έχει κερδίσει φέτος στην Βραζιλία τα περισσότερα μετάλλια από τους Ολυμπιακούς της Αθήνας το 2004 και μετά. Το εντυπωσιακό είναι ότι οι αθλητές μας δούλεψαν, μετά από τόσα χρόνια ύφεσης και μείωσης των κρατικών δαπανών, επί το πλείστον μόνοι τους, αθόρυβα, δίχως ένα πανάκριβο “Σπίτι της Σκοποβολής” ή ιδιαίτερη κρατική αρωγή, ενίοτε και μακριά από την Ελλάδα. Χωρίς να εξάγουμε υπερβολικά γενικά συμπεράσματα απ’την σημαντική προσωπική επιτυχία μιας χούφτας Συνελλήνων, φαίνεται να έχουμε ένα εξαιρετικό παράδειγμα της νέας Ελλάδας που αναδύεται από τις στάχτες της κρίσης: εξωστρεφής, με αυτοπεποίθηση, αλλά αθόρυβη και μακριά απο τον κρατισμό του παρελθόντος.

Για τα ολυμπιακά κατορθώματα, όσο και τις άλλες, αθόρυβες, αλλά πολύ υπαρκτές, καθημερινές επιτυχίες των Ελλήνων, σημαντικό ρόλο παίζει το υλικό κληροδότημα των καλών εποχών προ κρίσης. Επηρεασμένοι από την μιζέρια της ύφεσης τείνουμε να το υποτιμούμε, αλλά οι φυσικές και πνευματικές υποδομές της χώρας παραμένουν σε υψηλά επίπεδα ανεπτυγμένης χώρας. Τα τελευταία χρόνια πληγώθηκε βαριά η άμεση δυνατότητα μας να παράγουμε εισόδημα (με σημαντικότερη απώλεια το τραπεζικό σύστημα), αλλά θεμελιώδεις παράγοντες, όπως οι φυσικές υποδομές και το ανθρώπινο κεφάλαιο που χτίστηκε επί δεκαετίες, ακόμα και με δανεικά, παραμένει σχεδόν αναλλοίωτο. Όπως θα έλεγαν στο Braveheart, μπορεί να χάσουμε τις κατασκευαστικές, αλλά δεν θα χάσουμε τους αυτοκινητόδρομους που έφτιαξαν.

Το αναπόφευκτο συμπέρασμα είναι πως τα θεμελιώδη της χώρας μας αντιστοιχούν πια σήμερα σε υψηλότερο εισόδημα από αυτό που (δεν) απολαμβάνουν οι κάτοικοι της.

Αφού λοιπόν οι (φυσικές και άυλες) υποδομές λίγο πολύ υπάρχουν, αυτό που μετράει μεσομακροπρόθεσμα είναι ο κόπος των Ελλήνων: η όρεξη που έχουμε για τίμια, σκληρή δουλειά, η εξωστρέφεια μας, η δυνατότητα να σκεφτόμαστε και να πράττουμε με παγκόσμια πρότυπα και μεγάλους χρονικούς ορίζοντες. Περιέργως, η κρίση έχει συντελέσει σημαντικά στο να προσεγγίσουμε τον σύγχρονο κόσμο, όσον αφορά την νοοτροπία μας. Η “φούσκα” μας έδωσε υποδομές και πόρους, η κρίση μας καθάρισε το μυαλό, μας δίδαξε πώς να εκτιμήσουμε τους πόρους και να μην τους σπαταλούμε. Σχηματικά, προ κρίσης, οι αθλητές έβλεπαν μικρά, μπορεί να βολευόνταν με μια κρατική χορηγία, μπορεί να ονειρεύονταν να πάρουν ένα μικρό κομματάκι από την σχετικά μεγάλη εγχώρια πίτα, τους αρκούσε να είναι πρώτοι στο ελληνικό χωριό. Με την κρίση, ο ελληνικός χώρος μίκρυνε, τα όνειρα μεγάλωσαν δια της βίας, οι αθλητές μας αναγκάστηκαν να γίνουν πρώτοι στις παγκόσμιες μητροπόλεις, γιατί απλούστατα η εγχώρια πίτα δεν φτάνει πια.

Ακόμα και η χιλιο-λοιδορούμενη μετανάστευση των Ελλήνων προς υγιέστερες ευρωπαϊκές οικονομίες, έχει κάνει και βαθύ καλό (κάτι που θέλει ολόκληρο άρθρο). Προ κρίσης, ο νοητός ορίζοντας δράσης των περισσότερων Αθηναίων σταματούσε κάπου στον Άγιο Στέφανο προς Βορρά, ίσως στις Κυκλάδες προς Νότο. Σήμερα στους νέους Έλληνες γίνεται όλο και πιο φυσικό να μελετούν ευκαιρίες στο Λονδίνο, στην Ζυρίχη ή το Πάλο Άλτο. Αυτοί οι άνθρωποι μοιάζουν λιγότερο με την γενιά μεταναστών του ’60 που αναζητούσε ψωμί στις γερμανικές φάμπρικες, και περισσότερο με καλοεκπαιδευμένους Βρετανούς του 1870, που αναζητούσαν ευκαιρίες σε κάθε γωνιά της παγκόσμιας αυτοκρατορίας, αντί να ανταγωνίζονται εξίσου καλοεκπαιδευμένα άτομα στο μικρό βροχερό πυκνοκατοικημένο νησί τους.

Για να ανέβει η οικονομία μας και να συναντήσει το δυναμικό μας, για να προσεγγίσει το (χαμηλό πια) εισόδημα μας τις (πλούσιες ακόμα) δυνατότητες μας, το στοίχημα είναι διπλό:

Από την μία να βελτιώσουμε τις βραχυπρόθεσμες συνθήκες στην χώρα, πριν παρακμάσουν τα μακροπρόθεσμα θεμελιώδη. Να καθαρίσουμε το πεδίο για να δράσουν και αναδειχτούν οι άριστοι, πριν προχωρήσει τόσο η κρίση που ξεχάσουν τι σημαίνει αριστεία. Να στήσουμε ταχύτατα ένα δίκαιο, αποτελεσματικό κράτος που να μην μπλέκεται στα πόδια των τίμιων πολιτών, πριν πάρουν όλοι τα πόδια τους να φύγουν — και μείνουν μόνο όσοι ξέρουν να «ελίσσονται».

Από την άλλη, όταν αρχίσει να βελτιώνεται η οικονομία, να μην ξεχάσουμε τα διδάγματα της κρίσης. Να μην γυρίσουμε ποτέ στην εσωστρέφεια και στην μιζέρια του κρατισμού. Ακόμα και όταν αποκτήσει η χώρα πόρους, να μην τους ρουφάει πάλι το κράτος για να τους κατανέμει με στενόμυαλα, λαϊκιστικά ή κομματικά κριτήρια, αλλά να τους αποδίδει πίσω στους πολίτες. Όχι άλλα Παλάτια στην Άμμο, αλλά χαμηλότερους φόρους για όλους.

Δυστυχώς, τόσο στο θέμα της καλλιέργειας, επιβράβευσης και αξιοποίησης της αριστείας, όσο στην λιτή, αποτελεσματική, σπαρτιάτικη διακυβέρνηση, υπάρχουν γωνιές στην κοινωνία που πεισματικά αρνούνται να δεχτούν το δίδαγμα της κρίσης (βλ. π.χ. αμετανόητους που υπονοούσαν ότι το κράτος υποχρεούται να χτίσει σύγχρονα σκοπευτήρια σε κάθε επαρχιακή πόλη!). Δυστυχέστερα, αυτά τα κοντόφθαλμα και αναχρονιστικά ένστικτα φαίνεται να κυριαρχούν συντριπτικά στην σημερινή διακυβέρνηση των Ελλήνων.

Αυτεπίστροφοι φόροι ή η εξόντωση των κουλάκων

Λίγο διαφορετικη εκδοση δημοσιευτηκε στην Καθημερινη

Κάποιος βγάζει €7000, τον φορολογούμε και παίρνουμε 3000.
Μην μου πείτε ότι δεν ζει καλά με 3000!

Βουλευτής Γ. Κυρίτσης, αιτιολογεί την φορολογική πολιτική της κυβέρνησης

Κάθε φορά που αυξάνεται ένας φόρος, οπουδήποτε στον πλανήτη, σκοτεινοί «προφήτες» προβλέπουν αυτεπίστροφη καταστροφή. Σαν μπούμερανγκ που αντί να χτυπήσει το θήραμα, επιστρέφει και σκοτώνει τον κυνηγό, η ζημιά του φόρου στην οικονομία είναι τέτοια που τα συνολικά φορολογικά έσοδα θα πέσουν. Στην πραγματικότητα σπάνια βρίσκουμε ακλόνητα στοιχεία αυτεπίστροφου φόρου (βλ. καμπύλη Λάφφερ), αλλά φαίνεται ότι η οικονομική πολιτική μας καταφέρνει το ακατόρθωτο: πάμε για ένα νέο αρνητικό ρεκόρ.

Η προφητεία της αυτεπίστροφης φορολογίας οφείλεται συνήθως είτε σε παρανόηση είτε σε προσωπικό συμφέρον. Κάθε φόρος φυσικά βλάπτει σε πρώτο επίπεδο αυτούς που τον πληρώνουν (σε δεύτερο μπορεί να ωφελεί, αν χρηματοδοτεί απαραίτητες δημόσιες δράσεις), αλλά πολύ σπάνια οπισθοκροτεί τόσο που βλάπτει αυτόν που τον καθορίζει: καμμία κυβέρνηση δεν είναι τόσο αυτοκαταστροφική που να θέλει ταυτόχρονα χαμηλότερα έσοδα και δυσαρεστημένους ψηφοφόρους.

Για να ξεκαθαριστεί πόσο δύσκολο κατόρθωμα είναι η αυτεπίστροφη φορολογία, αρκεί το παράδειγμα του πετρελαίου θέρμανσης. Η αύξηση του φόρου οδήγησε σε κατακόρυφη πτώση της ζήτησης και ριζική στροφή σε συχνά υποδεέστερες μεθόδους θέρμανσης (όπως φαίνεται με γυμνό οφθαλμό χειμωνιάτικες μέρες στην Αθήνα). Όσο ισχυρά όμως και να αντέδρασαν οι πολίτες στην αύξηση του φόρου, τα συνολικά φορολογικά έσοδα ανέβηκαν, δεν έπεσαν (βλ. Γ. Παλαιολόγος «Ο 13ος Άθλος του Ηρακλή»).

Ακόμα και στην διαβόητη περίπτωση του ΦΠΑ (από τους υψηλότερους στην ΕΕ) δύσκολα καταδεικνύεται αρνητικό δημοσιονομικό αποτέλεσμα. Γιατί δεν φτάνει να μετρήσουμε απλά αν τα φορολογικά έσοδα έπεσαν μετά την αύξηση του ΦΠΑ. Ταυτόχρονα έγινε πλήθος άλλων μεταβολών που ζημίωναν την ελληνική οικονομία, και είναι εξαιρετικά δύσκολο να απομονώσεις το αποτέλεσμα κάθε μεταβολής ξεχωριστά (όπως δείχνει και η διαβόητη υπόθεση του δημοσιονομικού πολλαπλασιαστή).

Στην περίπτωση Ryanair όμως, τυχόν οικονομικοί ντετέκτιβ θα έβρισκαν ξεκάθαρα μια καπνισμένη κάνη. Εξαιτίας του φόρου 12 ευρώ ανά επιβάτη που επιβάλλει το ελληνικό κράτος στις αεροπορικές, η γνωστή για την ολιγάρκεια της εταιρεία, αποφάσισε να περικόψει τα δρομολόγια προς Ελλάδα. Η συνολική ζημιά για την χώρα από τις χαμένες αφίξεις είναι ξεκάθαρα μεγαλύτερη από το όφελος του φόρου.

Βλέπουμε ακραίο παράδειγμα μας παραδοσιακής στην χώρα τάσης (νομικίστικη προέλευσης;), μια υπηρεσία να παίρνει μέτρα με
(α) μοναδικό γνώμονα το στενό εισπρακτικό της συμφέρον, το οποίο και
(β) βλέπει εντελώς μυωπικά, αγνοώντας αποτελέσματα δεύτερου επιπέδου («γενικής ισορροπίας» στα οικονομικά).

Τυπικά, μια υπηρεσία ή υπουργείο που θέλει να παρουσιάσει «έργο» παίρνει μέτρα με άμεσο όφελος για την ίδια, που όμως προκαλεί καθαρή ζημία στην χώρα συνολικά, και σε ορισμένες περιπτώσεις βλάπτει ακόμα και την δημόσια τσέπη καθαυτή. Τυπικό παράδειγμα η εθελούσια έξοδος υπεράριθμων υπαλλήλων σε ΔΕΚΟ, που μείωνε μεν το μισθολογικό κόστος, αλλά αύξανε την επιβάρυνση για τα ασφαλιστικά ταμεία, που τελικά πάλι το ίδιο κράτος καλείται να πληρώσει, και ίσως με μεγαλύτερο κόστος!

Στον τουρισμό, τα 12 ευρώ του αεροπορικού τέλους είναι αμελητέα μπροστά στα τουλάχιστον 700 ευρώ που φέρνει ο επισκέπτης στην ελληνική οικονομία συνολικά (γι’αυτό π.χ. στα Χανιά οι ξενοδόχοι συνειδητά επιδοτούν τις αφίξεις της Ryanair!). Αλλά ακόμα και μόνο την τσέπη της να κοιτάζει η κυβέρνηση, φέρεται σαν να αγνοεί τα τουλάχιστον 300 ευρώ αυξημένου ΦΠΑ και φόρου εισοδήματος που αποφέρει στα κρατικά ταμεία κάθε τουρίστας.

Κάνοντας σωστούς λογαριασμούς χωρίς ιδεοληψία δεν θα ορίζαμε φόρους για τα μάτια του κόσμου αλλά θα κοιτούσαμε το συνολικό αποτέλεσμα στην οικονομία: αν ήταν αρνητικό, όπως είναι ξεκάθαρο στην περίπτωση Ryanair, θα τον καταργούσαμε.

Δυστυχώς αντί για κατάργηση ζημιογόνων φόρων, η σημερινή κυβέρνηση αποφάσισε τόσο δραματική αύξηση φόρων και εισφορών (έως και 600%!) που μόνο σε αύξηση διαφθοράς ή/και μετανάστευση εισοδημάτων μπορεί να οδηγήσει. Η επιβάρυνση στα υψηλά εισοδήματα είναι τέτοιας σκληρότητας που γίνεται τιμωρία, όχι απλή συνεισφορά στο κοινό καλό, αρχίζοντας να θυμίζει την εξόντωση των κουλάκων απ’τον Στάλιν

Αντί να δουν τα γουρούνια τους να κατάσχονται, πολλοί αγρότες προτιμούσαν να τα σφάξουν και να τα φάνε, έτσι ώστε, μέχρι το 1935 τα ζωντανά της ΕΣΣΔ μειώθηκαν στο μισό σε σχέση με το 1929. Αλλά το σύντομο όργιο φαγητού ακολουθήθηκε από παρατεταμένη, βασανιστική πείνα.
Ν. Φέργκιουσον, Ο Πόλεμος στον Κόσμο

Οι κουλάκοι όμως δεν είναι ηλίθιοι να τιμωρούνται αμίλητοι — ψηφίζουν με τα πόδια τους. Πρώτη φορά ακούς Έλληνες που βγάζουν 40 ή 80 χιλιάδες ευρώ ετησίως να σκέφτονται την μετανάστευση για να ανταπεξέλθουν των υποχρεώσεων τους χωρίς να χρειάζεται να κλέβουν το κράτος. Μπορεί να είναι ευρέως διαδεδομένα στην Ελλάδα τα συμπλέγματα φθόνου που εμφανίζουν την μεσαία/ανώτερη εισοδηματική τάξη ως ανάξια συμπάθειας, αλλά δεν μπορούμε να αγνοούμε ότι οι ευμαρείς είναι φορολογικά απαραίτητοι, το βαρύ πυροβολικό της καταβολής φόρων.

ΟΚ, φατε τους πλουσιους τωρα. Του χρονου τι θα φατε;

Αν η κυβέρνηση κατορθώσει να διώξει κάθε άτομο υψηλού εισοδήματος και κάθε επιχείρηση που φέρνει έσοδα στην χώρα, δεν θα δημιουργήσουμε έναν Μαρξιανό παράδεισο που όλοι θα έχουμε «σύμφωνα με τις ανάγκες μας», αλλά Χομπσιανή κόλαση «όλοι εναντίον όλων», μια πραγματικά επικίνδυνη κατάσταση ανακυκλούμενης φτώχειας και μιζέριας. Ας ελπίσουμε ότι αυτό είναι ένα αρνητικό ρεκόρ που ακόμα και η πιο ιδεοληπτική κυβέρνηση δεν θέλει να σπάσει.

Not their finest hour ή οι ψεκασμενοι κερδιζουν στην πατριδα της κοινοβουλευτικης δημοκρατιας

Συντομευμενη εκδοση δημοσιευτηκε στα Νεα

Upon this battle […] depends our own British life,
and the long continuity of our institutions and our Empire.
[…] if the British Empire and its Commonwealth last for a thousand years,
men will still say, This was their finest hour.

W. Churchill

The best argument against democracy is a five-minute conversation with the average voter.
παλι, W. Churchill

Ποτέ στην ιστορία της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν έγινε τόση ζημιά, σε τόσο πολλούς, από τόσο λίγους. Για λίγες ψήφους λοιπόν, η Βρετανία μπαίνει στον δρόμο για το άγνωστο. Με κακή διαχείριση του ζητήματος πανευρωπαϊκά (και δεν έχουμε δει πολύ καλή ώς τώρα) τα σκοτεινά σενάρια κυριολεκτικά τρομάζουν: από διάλυση της Βρετανίας μέχρι αποσάθρωση της ΕΕ. Continue reading ‘Not their finest hour ή οι ψεκασμενοι κερδιζουν στην πατριδα της κοινοβουλευτικης δημοκρατιας’

Greek agriculture and the EU – inconvenient truths

Slightly different version published in ekathimerini

Incidentally, the European Court of Justice just ruled that subsidies of almost 500 million euros given in 2008-2009 to the farmers by the Greek government, are illegal. They will now have to be paid back, who knows how.

The deepest harm inflicted on Greece by the EU, among the many benefits, is probably that it has maintained a large agricultural sector. Hundreds of thousands of young Greeks, instead of working hard in creative ways to gain a better future, just sit around waiting for European subsidies to materialize. Instead of utilizing their skills to create useful knowledge and innovation, they devote themselves to devising EU-fooling tricks and ways to block Greek roads.

Notwithstanding what most Greeks think, the country is not truly agricultural – only about 13% of the population works in the sector. However, thanks to the EU’s Common Agricultural Policy, the Greek farming sector remains unusually big by European standards. Greece has the most farmers per capita after Romania, definitely more than the number that is needed or what the market would sustain. Continue reading ‘Greek agriculture and the EU – inconvenient truths’

Δημοσιοι λειτουργοι που δεν θα επρεπε να ειναι: η Βασιλικη Θανου

Στα δημοσια αξιωματα συχνα υπαρχουν (1) εμπαθεις/κακοτροποι ανθρωποι (2) ανθρωποι που δεν καταλαβαινουν την συμβολικη σημασια του αξιωματος (οτι ειναι παραδειγμα για τους αλλους) (3) ανθρωποι που δεν ξερουν να διαχειριστουν φειδωλα την οποιαδηποτε εξουσια τους δινεται και υπαρχουν και (4) ανθρωποι που εμφανως απλα δεν εχουν επαρκεις ικανοτητες για την θεση. Σπανιως υπαρχουν ομως σε ανωτατα αξιωματα ανθρωποι που τα συνδυαζουν ολα αυτα, ταυτοχρονα.

Η Βασιλικη Θανου με συνεχεις κινησεις προσπαθει να αποδειξει οτι ειναι μια απο τις σπανιες αυτες περιπτωσεις.

Ενα ιστορικο:

α) Τοποθετειται νυχτα (κυριολεκτικα) σε ενα απο τα ανωτατα αξιωματα της δικαιοσυνης και της ελληνικης πολιτειας γενικα, προεδρος του Αρειου Παγου.

β) Χωρις ιδιαιτερη περισκεψη ή γνωση του θεματος, προλαβαινει να γραψει επιστολη σε ολους τους προεδρους των ευρωπαϊκων δικαστηριων, παιρνοντας πολιτικη θεση (!!!) για το δημοψηφισμα του καλοκαιριου του 2015.

Οι ΄Ελληνες δεν ζητούν να μην πληρωθεί το χρέος του ελληνικού Κράτους, για τη δημιουργία του οποίου βεβαίως οι ίδιοι ουδεμία ευθύνη φέρουν, αφού αυτό (το χρέος) οφείλεται αφενός μεν στην κακοδιαχείριση του δημοσίου χρήματος από τις Κυβερνήσεις, αφετέρου δε στην εσφαλμένη οικονομική πολιτική η οποία εφαρμόστηκε τα τελευταία πέντε χρόνια, με βάση τα μνημόνια που επιβλήθηκαν από την Τρόικα

Εδω η κα Θανου κανει ταυτοχρονα τον αναλυτη της ελληνικης ψυχης, τον δημοσκοπο, τον πολιτικο επιστημονα και τον οικονομολογο. Εντελως απροσκλητα φυσικα. Και στελνει το πονημα της σε ολη την Ευρωπη, επισημα και ωραια.

Ο καθηγητης Σταυρος Τσακυρακης απο την Νομικη Αθηνων γραφει μια μαλλον ηπια κριτικη στο κειμενο, λεγοντας μεταξυ αλλων: Continue reading ‘Δημοσιοι λειτουργοι που δεν θα επρεπε να ειναι: η Βασιλικη Θανου’

“Υφεσιακά μέτρα” και ο μύθος της μισθανάπτυξης

Δημοσιευτηκε σε λιγο διαφορετικη εκδοση στο capital.gr.
(Ναι, πριν καποιους μηνες, αλλα ακομα δυστυχως επικαιρο)

“Όχι στα υφεσιακά μέτρα”. Από όλους τους δημιουργικά οργουελικούς όρους που μας προσέφερε η συγκυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑΝΕΛ, το “υφεσιακό μέτρο” είναι ίσως ο πιο ακατανόητος. Για έναν οικονομολόγο, υφεσιακό είναι οποιοδήποτε μέτρο τείνει να μειώνει το ΑΕΠ (μετρούμενο ως εθνική παραγωγή ή κατανάλωση αγαθών). Για ΣΥΡΙΖΑΝΕΛ, υφεσιακά φαίνεται να λογίζονται μόνο όσα μέτρα μειώνουν τις “παροχές” προς τους πελάτες, συγγνώμη, πολίτες: δηλαδή μισθοί στο δημόσιο και κρατικές συντάξεις. Γι’ αυτό και φαίνεται να μην έχουν αντιληφθεί ακόμα πως, παρ’όλη την ιδεοληπτική ασυλία που παρέχουν στο δημόσιο, η οικονομία ξαναβυθίστηκε ήδη σε ύφεση και χρειάζεται άμεση σταθεροποίηση με ενέσεις σοβαρότητας για να στηλωθεί.
Έστω ότι δεν είχαμε διεθνείς υποχρεώσεις, συμφωνίες με δανειστές και μελλοντικές διαπραγματεύσεις να επικρέμονται.

Πως εξηγείται, από μια εντελώς εγωϊστικά εσωστρεφή σκοπιά, η μανία ολόκληρου κομματιού της πολιτικής σκηνής με τις “παροχές” σε μια χώρα που έχει τέτοια οικονομικά προβλήματα; Continue reading ‘“Υφεσιακά μέτρα” και ο μύθος της μισθανάπτυξης’

Το δάσος της οικονομικής καταστροφής και τα δεντράκια της καθημερινής ανικανότητας

Δημοσιευτηκε σε ελαφρως διαφορετικη εκδοση στα Νεα

Πως γίνεται αυτή η κυβέρνηση να συνεχίζει να’χει κάποια πολιτική αποδοχή; Και γιατί κριτική και παραιτήσεις, όπως του Γ. Σακελλαρίδη, έρχονται για ελάσσονες λόγους;

Περίεργα δουλεύει ο ανθρώπινος εγκέφαλος. Ακόμα και το χειρότερο τραύμα, μπορεί να ξεπεραστεί με τον χρόνο. Ειδικά αν σε απασχολούν συνεχώς νέα τραύματα, ταχύτατα ξεχνάς τα παλιά. Αν μάλιστα η πηγή του τραύματος είναι κρυφή και η διαδικασία τραυματισμού περίπλοκη, μπορεί να μην το προσέξεις καν την στιγμή που τραυματίζεσαι. Να δεις μόνο τα συμπτώματα, να ξεχαστείς μέσα στα συνεχή προβλήματα που φέρνουν, και να μην αναζητήσεις ποτέ την πραγματική αιτία.

Έτσι εξηγείται πώς δεν καταρρέει ακόμα η συγκυβέρνηση. Και μάλιστα, πώς φθείρεται για παραπτώματα, για γρατζουνιές και όχι για τα πολύ βαρύτερα τραύματα που προκάλεσε. Continue reading ‘Το δάσος της οικονομικής καταστροφής και τα δεντράκια της καθημερινής ανικανότητας’

Αφου δεν μπορουν να ηγηθουν, ας ακολουθησουν εστω

Συντομευμενη εκδοση του κειμενου δημοσιευτηκε στα Νεα

Αν τηλεμεταφέραμε στο παρόν κάποιον που ζούσε απο κοντά τα πολιτικά πάθη της δεκαετίας του 1990, θα εκπλησσόταν με πολλές εξελίξεις. Αλλά πιο αδιανόητη πιστεύω δεν θα του φαινόταν η ραγδαία πτώση του ΠΑΣΟΚ (και άνοδος του ΣΥΡΙΖΑ) όσο η ραγδαία συμφιλίωση των οπαδών των δύο αιωνίων ΝΔ και ΠΑΣΟΚ (τους οποίους χώριζε τότε μίσος εφάμιλλο φανατικών του ΠΑΟ και ΟΣΦΠ) και η διάνοιξη ενός νέου πολιτικού χάσματος.

Το 1993 πολύ δύσκολα θα μπορούσαν να κάτσουν οπαδοί ΝΔ και ΠΑΣΟΚ στο ίδιο προεκλογικό τραπέζι χωρίς αιματηρές συμπλοκές. Την Κυριακή αυτή, οπαδοί ΝΔ, ΠΑΣΟΚ και Ποταμιού πιθανότατα συνέφαγαν σε χιλιάδες τραπέζια ανά την Ελλάδα, χωρίς να σηκωθεί ούτε ένα φρύδι. Όπως πιθανότατα έκαναν σε άλλα τραπέζια οπαδοί των μημονιοφόρων αντιμνημονιακών ΣΥΡΙΖΑ, ΑΝΕΛ και συναφών κομμάτων. Οι μεν φίλοι του σχιζοφρενούς μετώπου που δεν ξέρει τι θέλει να κάνει με τα Μνημόνια που φέρνει, μπορούν να χαίρονται γιατί οι ηγέτες τους κατάλαβαν τι συμβαίνει, και επισήμως δηλώνουν πια “σύντροφοι”. Οι δε ηγέτες των χωρίς-περιστροφές-φιλοευρωπαϊκών κομμάτων όμως, όχι μόνο φαίνονται εντελώς ανάξιοι του ρόλου τους (να ηγούνται, δηλαδή να είναι μπροστά από την κοινωνία), αλλά δεν ξέρουν καν να ακολουθήσουν, αυτό που έχει γίνει ήδη σε κάθε συντροφιά σώφρονων ανθρώπων στην χώρα. Continue reading ‘Αφου δεν μπορουν να ηγηθουν, ας ακολουθησουν εστω’

Η Ανυπομονησία των Ελλήνων και η κρίση που δεν ήταν αναγκαία

Δημοσιεύτηκε σε λίγο διαφορετική έκδοση στο protagon.gr

Mια προσωπική ιστορία: πριν κάποια χρόνια, πετούσα από το Οχάϊο προς Αθήνα, μέσω Νέας Υόρκης και Λονδίνου. Ταξιδεύοντας ώρες –όχι για ευχάριστο λόγο- και ξενυχτισμένος, επιβιβάστηκα στο Λονδίνο για το τελευταίο κομμάτι της πτήσης. Δίπλα μου, μια νέα Ελληνίδα, υγιής και προφανώς ξεκούραστη. Στα 10-15 λεπτά πτήσης άρχισε να στριφογυρίζει δυσανασχετώντας, στα 30 λεπτά πτήσης ξεστόμισε την απίστευτη ατάκα: «άντε, πότε θα φτάσουμε!» Ίσως ήταν η ιδέα μου, αλλά νομίζω ότι όσοι γύρω της είχαμε τουλάχιστον 10ωρο ταξίδι από Αμερική στην πλάτη, δεν πιστεύαμε τα αυτιά μας. Μεμονωμένη περίπτωση, σκεφτόμουν, μέχρι που προσγειωθήκαμε και επαναλήφθηκε ευθύς ο γνώριμος σουρεαλιστικός χορός, σχεδόν όλοι οι Έλληνες να λύνουν ζώνες και να τινάζονται απ’τις θέσεις τους σαν ζεματισμένοι, ενάντια στους διεθνείς κανονισμούς, στοιχειώδεις σκέψεις προνοητικότητας αλλα και τις ατελείωτες παρακλήσεις των αεροσυνοδών.

Ο Άγγελος Βλάχος (ενορατικός διπλωμάτης, συγγραφέας και ανιψιός του ιδρυτή της «Καθημερινής») έλεγε ότι είμαστε λαός με πολλά χαρίσματα και λίγες αρετές. Αγνοούμε σε τι βαθμό ισχύει, μια και οι σχετικές επιστήμες μόλις τώρα αρχίζουν να μετράνε σωστά τέτοια χαρακτηριστικά και την αλληλεπίδραση τους σε κοινωνικόοικονομικό επίπεδο. Υπάρχει όμως ισχυρή υπόνοια ότι η υπομονή και η στωϊκότητα δεν ανήκουν στις αρετές μας. Continue reading ‘Η Ανυπομονησία των Ελλήνων και η κρίση που δεν ήταν αναγκαία’

Τραπεζοφοβία, ή πώς να (μην) ξεπερνάς μια οικονομική κρίση

Δημοσιευτηκε σε λιγο διαφορετικη εκδοση στην Καθημερινη

Οι πρόγονοί μας ήταν περήφανοι […] γιατί δεν είχαν κάρτες και δάνεια
Γ. Βαρουφάκης, τελετή παραλαβής ΥπΟικ

Σε εποχές δραχμής επέστρεψαν οι πιστωτικές κάρτες
Καθημερινή, 01.02.2015

Εμεις θα κάνουμε ο,τι μπορούμε για να [αποτρέπουμε] την χρήση των πιστωτικών
Γ. Βαρουφάκης, «Στον Ενικό», 18.05.2015

Τι θα σκέφτονται τα παιδιά μας για την κρίση; Η κυρίαρχη αφήγηση για την ελληνική κρίση (και την διεθνή που προηγήθηκε) ακόμα διαμόρφωνεται, αλλά πιθανότατα οι διηγήσεις των παππούδων το 2050 θα είναι σε μεγάλο βαθμό μια ιστορία αμαρτίας: πως τόσοι άνθρωποι, λαοί ολόκληροι, τυφλώθηκαν από την απληστία και προσπάθησαν να ζήσουν πέρα από τις δυνάμεις τους. Κατανοητή η τάση να ψάχνουμε για ηθικές κρίσεις όταν τόσοι άνθρωποι υποφέρουν. Η ηθικιστική αυτή διάγνωση όμως, που φαίνεται να μοιράζονται αξιωματούχοι από το Βερολίνο μέχρι την Πλατεία Συντάγματος, δίνει λανθασμένα διδάγματα και εμποδίζει την ανόρθωση της ευρωπαϊκής οικονομίας σήμερα. Continue reading ‘Τραπεζοφοβία, ή πώς να (μην) ξεπερνάς μια οικονομική κρίση’

Τα δικά μας παιδιά: η υποκριτική μας σχέση με την διαφθορά

Σωτήρης Γεωργανάς, Αν. Καθηγητής Οικονομικών/City University Λονδίνου.
Κωνσταντίνος Καλλίρης, δικηγόρος και διδάκτορας του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης

Δημοσιευθηκε σε λιγο διαφορετικη εκδοση στα Νεα

“Βόλεψα την κόρη μου”: μια από τις πιο αμφίσημες φράσεις στην ελληνική καθομιλουμένη. Αν μιλάς με φίλους, η επιτυχία αυτή συνοδεύεται από επιφωνήματα ικανοποίησης, θαυμασμού ή και ελαφριάς ζήλιας (εμείς πότε θα τα καταφέρουμε επιτέλους;). Όταν, όμως, το “βόλεμα” το πέτυχαν “ξένοι” πρόκειται για θανάσιμο αμάρτημα. Η φράση “αυτοί βολέψαν τα παιδιά τους” συνοδεύεται από επιφωνήματα αποδοκιμασίας, ενίοτε και πραγματική οργή.

Μια κυβέρνηση που εξήγγειλε δυναμικά ότι θα κάνει τα πράγματα αλλιώς, κατέληξε να στελεχώνει τα Υπουργεία, για μια ακόμη φορά, στην βάση των “δικών μας παιδιών”. Διαβόητο παράδειγμα ο διορισμός και η ταχεία ανέλιξη του εξαδέλφου του Πρωθυπουργού, αλλά όχι λιγότερο σημαντικοί οι διορισμοί σε θέσεις συμβούλων, Γενικών Γραμματέων και Προέδρων Οργανισμών, ατόμων με οφθαλμοφανείς διασυνδέσεις στο κυβερνητικό στρατόπεδο.

Continue reading ‘Τα δικά μας παιδιά: η υποκριτική μας σχέση με την διαφθορά’

Η απατηλή γοητεία του δωρεάν και η υποκρισία της «κοινωνικής ευαισθησίας» μας

Δημοσιευτηκε σε λιγο διαφορετικη εκδοση στο capital.gr

Το πρόγραμμα για την άμεση αντιμετώπιση της ανθρωπιστικής κρίσης […] περιλαμβάνει
Δωρεάν ρεύμα και κουπόνια σίτισης για τουλάχιστον, 300.000 νοικοκυριά

A. Τσίπρας, 3.01.2015

[αυτό που θέλουν οι Έλληνες] δεν είναι λεφτά, δεν είναι δουλειές, είναι αξιοπρέπεια!
Γ. Βαρουφάκης, Bloomberg, 26.02.2015

Το ευκολότερο πράγμα που μπορούσαν να κάνουν οι Ρωμαίοι αυτοκράτορες για να κερδίσουν την εύνοια του πλήθους, ήταν να προσφέρουν δωρεάν άρτο και θεάματα. Εκστασιαζόταν ο όχλος, έσβηναν οι επαναστατικές σκέψεις — λίγοι θυμόντουσαν ότι τα δώρα που μοιράζει ο αυτοκράτορας δεν βγήκαν από την προσωπική του τσέπη, αλλά από τον μόχθο εκατομμυρίων ανθρώπων, τον οποίο έκλεβε χωρίς πολλές περιστροφές. Ευτυχώς οι πολιτείες μας έχουν προχωρήσει πολύ από τότε, οι πολίτες έχουν αυξημένη προστασία απέναντι στην αυθαιρεσία του κράτους (χάρη και στην ΕΕ!) και αυξημένη μόρφωση για να καταλαβαίνουν ότι δεν υπάρχει ενέργεια εκ του μηδενός, όλα κάπως πληρώνονται. Φαίνεται όμως να έχει παραμείνει η εντύπωση σε κάποιους πολίτες ότι οι «παροχές» που μοιράζει ένας ηγέτης είναι από την δική του τσέπη. Και η ύψιστη μορφή παροχών, στον στίβο του λαϊκισμού, είναι αυτές που παρέχονται εντελώς δωρεάν. Continue reading ‘Η απατηλή γοητεία του δωρεάν και η υποκρισία της «κοινωνικής ευαισθησίας» μας’

Μυωπικη εσωστρεφεια και μνημη χρυσοψαρου

Δημοσιευτηκε σε λιγο διαφορετικη εκδοση στο Books Journal

Αν τις εκλογές που έρχονται τις ακολουθήσει σοβαρή ζημιά για την χώρα, θα είναι πιθανότατα ατύχημα και όχι αποτέλεσμα δόλου. Είμαι έτοιμος να πιστέψω ότι σχεδόν κανείς πολίτης δεν ψηφίζει με σκοπό να διαλυθεί η χώρα, κανείς υποψήφιος δεν πολιτεύεται για να κάνει συνειδητά ζημιά. Κιόμως όλα τα σημάδια δείχνουν ότι η Ελλάδα κινδυνεύει να κάνει άλλο ένα μνημειώδες λάθος, να προσθέσει μια ακόμα μαύρη σελίδα στην οικονομική της ιστορία: το χρηματιστήριο κατέρρευσε, τουριστικές κρατήσεις ακυρώνονται, ο δείκτης οικονομικής συγκυρίας ανέστρεψε απότομα την θετική του πορεία, τα διεθνή ΜΜΕ ξέθαψαν φράσεις όπως «ελληνική τραγωδία» και το κακόηχο «grexit”.

Όταν κάποιος ετοιμάζεται να κάνει ζημιά στον εαυτό του και τους άλλους, αν δεν το κάνει επίτηδες, αναγκαστικά το κάνει λόγω κακών υπολογισμών, ίσως αποτέλεσμα διανοητικών περιορισμών. Δύο βασικούς διανοητικούς περιορισμούς βλέπω στην πολιτική συμπεριφορά μας: αδυναμία να μπούμε στο μυαλό των άλλων και να καταλαβαίνουμε τα κίνητρα τους (συνοπτικά, μυωπική εσωστρέφεια) και εξαιρετικά βραχεία μνήμη. Continue reading ‘Μυωπικη εσωστρεφεια και μνημη χρυσοψαρου’

Η Ανάπτυξη Πηγή Δυστυχίας

Η προωθούμενη ανάπλαση στο Ελληνικό θέτει το ερώτημα ποσες ευκαιρίες έχασε η χωρα για πραγματική ανάπτυξη και ποιός την εμπόδιζε;

Δημοσιευθηκε σε λιγο διαφορετικη εκδοση στην Καθημερινη.

Η συνύπαρξη των ανθρώπων σε κοινωνίες πάντα προκαλούσε συγκρούση μεταξύ της ατομικής ελευθερίας και της ανάγκης για αμοιβαίες παραχωρήσεις, για κανόνες. Όσο πιο πολιτισμένη γίνεται μια κοινωνία, τόσο μεγαλύτερη δυστυχία προκαλεί σε κάποιους πολίτες που περιορίζονται από τις κοινωνικές επιταγές, όπως έγραφε ήδη το 1929 ο Φρόυντ στο διάσημο Das Unbehagen in der Kultur (μεταφρασμένο ως Ο Πολιτισμός Πηγή Δυστυχίας).* Μια λιγότερο μελετημένη έκφανση αυτού του φαινομένου είναι η οικονομική ανάπτυξη και η ανεξήγητη δυστυχία που φαίνεται να φέρνει σε μερικούς συμπολίτες μας.

Πρόσφατα παραχωρήθηκε, ξεπερνώντας (οριστικά;) και τον σκόπελο του Ελεγκτικού Συνεδρίου, το αεροδρόμιο του Ελληνικού για ένα από τα μεγαλύτερα έργα στην ευρωπαϊκή ήπειρο. Οι παραχωρησιούχοι υπόσχονται επένδυση 7-8 δις, που θα φέρει εργασία για 50.000 άτομα (σχεδόν το συνολικό εργατικό δυναμικό του Βόλου δηλαδή) και 1 εκατομμύριο νέους επισκέπτες για την Αθήνα. Συγκριτικά, το τελευταίο αυτόφωτο μνημείο μεγάλου βεληνεκούς που χτίστηκε στην πόλη (όχι π.χ. μουσείο επίδειξης περασμένων μεγαλείων), ο Παρθενώνας, έχει περίπου 2 εκ. επισκέπτες. Όσο προκλητικό και να ακούγεται, στο Ελληνικό χτίζουμε, τουριστικά μιλώντας (και αν ευσταθούν τα στοιχεία), μισό Παρθενώνα. Χωρίς μάλιστα να χρειαζόμαστε τα μεταλλεία του Λαυρίου.

Κιομως, ένα έργο τέτοιας σημασίας για την πόλη, αν όχι την χώρα, έπρεπε να περιμένει την βαθύτατη οικονομική κρίση για να γίνει. Continue reading ‘Η Ανάπτυξη Πηγή Δυστυχίας’

Οικονομική κρίση και αυτοκτονίες: η κομματική εκμετάλλευση

Η ανθρώπινη δυστυχία που συνοδεύει την τόσο απότομη πτώση του εθνικού εισοδήματος ειναι υπερβολικά σημαντικό θέμα για να γίνεται αντικείμενο υστερικών αντιπαραθέσεων ή υστερόβουλων διαστρεβλώσεων

Αθανάσιος Αναγνωστόπουλος, Δρ. Ποινικού Δικαίου
Σωτήρης Γεωργανάς, Αν. Καθηγητής Οικονομικών στο City University Λονδίνου – επισκέπτης καθ. στο New York University

Δημοσιευτηκε σε λιγο διαφορετικη εκδοση στο protagon.gr

Η τραγικότερη ίσως όψη της κρίσης που ταλανίζει την Ελλάδα την τελευταία πενταετία είναι οι αυτοκτονίες που συνδέονται με αυτήν. Αυτοκτονίες ανθρώπων που ένιωσαν το βάρος του οικονομικού αδιεξόδου να τους συνθλίβει. Σημάδια της αποτυχίας της κοινωνίας μας να τους βοηθήσει.

Όπως όλα τα κοινωνικά φαινόμενα, έτσι και οι αυτοκτονίες μπορούν (πρέπει!) να μελετηθούν επιστημονικά. Αποσκοπώντας όχι να αποστειρώσουμε ένα δυσάρεστο κοινωνικό φαινόμενο, αλλά να προσδιορίσουμε τις σωστές του διαστάσεις.

Καταρχάς λοιπόν, εξακολουθούμε να έχουμε τον χαμηλότερο δείκτη αυτοκτονιών στον ΟΟΣΑ. Κατά δεύτερον, κιας ακούγεται κυνικό, κάποιοι άνθρωποι πάντοτε αυτοκτονούσαν και πάντοτε θα αυτοκτονούν. Για παράδειγμα, την δεκαετία 2000-09 αυτοκτονούσαν ετησίως (συμφωνα με επίσημα στοιχεία Ελ.Στατ.) περίπου 366 συμπολίτες μας κατά μέσο όρο. Η κορυφή μάλιστα, με 402 θανάτους, σημειώθηκε, χωρίς καμία προφανή αιτία, το 2006, έτος οικονομικής μεγέθυνσης και πολιτικής σταθερότητας!

Η παρατήρηση αυτή καταδεικνύει ότι η αυτοκτονία είναι φαινόμενο πολυπαραγοντικό, όπου η σχέση αιτίου και αιτιατού δεν ανιχνεύεται εύκολα και όπου θα ήταν πλάνη να αποδώσουμε αιτιακή σχέση σε μια απλή στατιστική συσχέτιση. Continue reading ‘Οικονομική κρίση και αυτοκτονίες: η κομματική εκμετάλλευση’

Έξυπνη διαπραγματεύση ή μυωπικοί εκβιασμοί;

Θα επρεπε να εχουμε εκβιασει την Μερκελ? ή Γιατί το «δώστε μου λεφτά να μην αυτοκτονήσω» δεν είναι καλή στρατηγική

Δημοσιευτηκε σε λιγο διαφορετικη εκδοση στα Νεα. Διαβαζεται και σε συνδυασμο με την σειρα κειμενων στους ΦΤ σχετικα με το παρασκηνια της ευρωδιασωσης.

Όσο απομακρύνεται η προοπτική ελληνικής εξόδου από την ευρωζώνη, πληθαίνουν οι φωνές που αμφισβητούν ότι τέτοιος κίνδυνος υπήρξε ποτέ. Όπως ακούσαμε ότι η Ελλάδα ποτέ δεν κινδύνεψε πραγματικά στον Ψυχρό Πόλεμο, έτσι υπάρχουν ήδη οπαδοί της θεωρίας ότι η ΕΕ ποτέ δεν θα επέτρεπε να καταρρεύσουμε.

Απ’τις δηλώσεις […] Μέρκελ [συμπεραίνουμε προφανώς] πως η Ευρωζώνη παραμένει πολύ σημαντική για να αφεθεί να καταρρεύσει [και] όλοι οι κρίκοι της είναι εξ’ ίσου σημαντικοί για τη διατήρησή της
[…]
Ακύρωσε [η καγκελάριος] μονομιάς το περίφημο Grexit, εκθέτοντας […] ως πολιτικά ιδιοτελείς και αναξιόπιστους τους λιγοστούς και απομονωμένους κινδυνολόγους του ευρώ. Εξέθεσε, επίσης, διαδοχικές ελληνικές κυβερνήσεις […] που, αντί να διαπραγματευτούν σκληρά για την Ελλάδα, πειθήνια υπάκουσαν […] στα κελεύσματά της.

Α. Τσίπρας Le Monde

Το επιχείρημα, αν το κατανοώ, είναι ότι αφού η Γερμανία επιθυμούσε να διατηρηθεί η ευρωζώνη ακέραιη, θα πλήρωνε κάθε αναγκαίο κόστος. Οφείλαμε συνεπώς να εκβιάσουμε μέχρις εσχάτων για να αποσπάσουμε το υψηλότερο δυνατό βραχυπρόθεσμο κέρδος. Όποιος δεν το έπραξε αδιαφόρησε για την πατρίδα. Continue reading ‘Έξυπνη διαπραγματεύση ή μυωπικοί εκβιασμοί;’

Η πυριτιδαποθήκη των «κόκκινων» δανείων

Να ρωτήσουμε την κοινωνία;

Σωτήρης Γεωργανάς, Αν. Καθηγητής Οικονομικών στο City University Λονδίνου – επισκέπτης καθ. στο New York University
Αντώνης Καραμπατζός, Επ. Καθηγητής στη Νομική Σχολή Αθηνών

Δημοσιευτηκε σε λιγο διαφορετικη εκδοση στην Καθημερινη

Ο τραπεζικός δανεισμός βαρύνει περίπου τον μισό εργαζόμενο πληθυσμό της Ελλάδoς. Σύμφωνα με σχετικές εκτιμήσεις, τα μη εξυπηρετούμενα τραπεζικά δάνεια –τα επονομαζόμενα και «κόκκινα»– ανέρχονται αυτή τη στιγμή στο 35%, ήτοι σε 75 δισ. ευρώ (σχετ. «Καθημερινή», 22.1.14 και 2.3.14). Οι προβολές δείχνουν ότι μέχρι τα τέλη του 2014 ενδεχομένως θα ξεπεράσουν τα 85 δισ. ευρώ (40% του συνόλου των δανείων), ενώ από το μέσον περίπου του 2015 αναμένεται μία σταδιακή αποκλιμάκωση.

Η εικόνα αυτή ασφαλώς δεν είναι ενθαρρυντική. Πολλοί δανειολήπτες δεν αντέχουν άλλο την πίεση των οφειλών και εγκαταλείπουν την προσπάθεια τήρησης των δανειακών τους υποχρεώσεων, με αποτέλεσμα η τρύπα των κόκκινων δανείων να μεγαλώνει όλο και περισσότερο. Είναι αλήθεια δε ότι τα περισσότερα από τα μη εξυπηρετούμενα σήμερα δάνεια δόθηκαν μετά την είσοδό μας στην ΟΝΕ, μία περίοδο κατά την οποία τα χαμηλά επιτόκια δανεισμού, λόγω της σύγκλισης με τα ευρωπαϊκά αλλά και της υπέρμετρης διεθνούς ρευστότητας, εξασφάλιζαν μια πρωτόγνωρη –για τα ελληνικά δεδομένα– ευκολία πρόσβασης σε φθηνό χρήμα. Τράπεζες και δανειολήπτες χόρεψαν μαζί ένα τάνγκο ανεμελιάς και απληστίας. Η αφειδής χορήγηση δανείων βαρύνει σαφώς και τους δύο χορευτές, άλλοτε ισομερώς άλλοτε όχι· φαίνεται, πάντως, ότι αμφότεροι είχαν πιστέψει ότι τα ατομικά εισοδήματα, οι τιμές των ακινήτων και εν γένει η ελληνική οικονομία δεν κινδύνευαν από κάποια σοβαρή πτώση ή ύφεση. Continue reading ‘Η πυριτιδαποθήκη των «κόκκινων» δανείων’

Αυξανομενη ανισορροπια στο Αιγαιο και προτασεις για λυση

Υπάρχει τρόπος η Ελλάδα να βελτιώσει την αποτρεπτική της ικανότητα, μειώνοντας δραστικά τα έξοδα και την διαφθορά στην προμήθεια εξοπλισμών

Αθανάσιος Αναγνωστόπουλος, Δρ. Ποινικού Δικαίου
Σωτήρης Γεωργανάς, Αν. Καθηγητής Οικονομικών στο City University Λονδίνου – επισκέπτης στο New York University

Δημοσιευτηκε σε λιγο διαφορετικη εκδοση στα Νεα

Η συνεχιζόμενη οικονομική κρίση που ταλανίζει την χώρα μας δεν αφήνει καμιά φορά χρόνο ή διάθεση να σηκώσουμε λίγο το βλέμμα και να δούμε τι γίνεται στην γειτονιά μας. Όπου συμβαίνουν πολλά και ενδιαφέροντα πράγματα.

Η γειτονική Τουρκία δεν είναι η Τουρκία που γνωρίζαμε. Ο πληθυσμός της πλέον αγγίζει τα 76 εκ. άτομα, ενώ το ΑΕΠ του 2012 έφτασε τα 612 δισ. ευρώ (έναντι ελληνικού 194 δισ.). Δεν ήταν πάντα έτσι όμως! Το 1973, ελληνικό και τουρκικό ΑΕΠ ήταν σχεδόν ίσα. Ακόμα και κατά την κρίση στα Ίμια, η Τουρκία είχε μια οικονομία που δεν ήταν ακόμη υπερδιπλάσια της ελληνικής. Σήμερα, το τουρκικό ΑΕΠ ισούται με το συνολικό ΑΕΠ Πολωνίας, Ουκρανίας και Ουγγαρίας ή, αλλιώς, προς το ΑΕΠ Ελλάδας, Βελγίου και Σλοβενίας μαζί. Η Τουρκία είναι υπερτριπλάσια οικονομικά και επταπλάσια πληθυσμιακά. Και παρά τους κλυδωνισμούς που συχνά βιώνει στην κοινωνικοοικονομική της πρόοδο (βλ. και την πρόσφατη πολιτική κρίση που έφερε 30% πτώση της λίρας μέσα σε ένα χρόνο), η ψαλίδα θα τείνει μεσομακροπρόθεσμα να ανοίγει εις βάρος μας. Ασφαλώς πρόκειται για μια μείζονα γεωπολιτική αλλαγή στην γειτονιά μας, που δεν πρέπει να μας αφήσει αδιάφορους.

Continue reading ‘Αυξανομενη ανισορροπια στο Αιγαιο και προτασεις για λυση’