Author Archive for Κώστας

Η προβληματική έννοια της ελλειμματικής ζήτησης

Διαβάζω συχνά, πρόσφατα και σε σχόλια στο συνιστολόγιο της αναΜόρφωσης,  ότι η ζήτηση για αγαθά και κατά συνέπεια για εργαζόμενους στην Ελλάδα αλλά και στο εξωτερικό είναι ελλειμματική, άρα αύξηση της προσφερόμενης εργασίας, π.χ. από μετανάστες, θα οξύνει το πρόβλημα. Σκοπός μου είναι να εξηγήσω γιατί επιστημονικά η έννοια της ελλειμματικής ζήτησης είναι προβληματική και άρα τα συμπεράσματα για τις επιπτώσεις της μετανάστευσης είναι λανθασμένα. Προκειμένου η ανάλυση που ακολουθεί να είναι όσο απλούστερη γίνεται, η οικονομία συνοψίζεται σε δυο αγορές, την αγορά αγαθών, και την αγορά εργασίας. (Για να δείτε ολόκληρο το γράφημα κάντε κλικ στο thumbnail) Continue reading ‘Η προβληματική έννοια της ελλειμματικής ζήτησης’

Δεν είναι όλοι οι πολιτισμοί ίσοι

Ελάχιστοι ίσως θα περίμεναν αναδημοσίευση κειμένου που αναρτήθηκε αρχικά στο marxists.org σε αυτό το ιστολόγιο. Ωστόσο, προσωπικά μπορεί να διαφωνώ ριζικά σε πολλά με τους παλαιο-Μαρξιστές, όμως τουλάχιστον τους σέβομαι και μπορώ να επικοινωνήσω μαζί τους καθώς ασπάζονται τις αρχές του διαφωτισμού και της λογικής συνέπειας, σε αντίθεση με πολλούς σύγχρονους αριστεριστές. Συγκεκριμένα, έτυχε πρόσφατα και έπεσε το μάτι μου σε αυτό το κείμενο του Kenan Malik, που νομίζω αξίζει να το διαβάσει κανείς. Περιττό να πω ότι με βρίσκει απόλυτα σύμφωνο. Ο σύνδεσμος είναι εδώ. Continue reading ‘Δεν είναι όλοι οι πολιτισμοί ίσοι’

Περί της βιωσιμότητας του Ελληνικού δημόσιου χρέους

Πολύ συζήτηση γίνεται τελευταία για το αν το Ελληνικό χρέος είναι βιώσιμο και για την έκθεση του ΔΝΤ. Αρκετοί ωστόσο δεν γνωρίζουν τι ακριβώς θα πει να είναι βιώσιμο το χρέος, και υπό ποιές συνθήκες συμβαίνει αυτό. Προς επιμόρφωση των αναγνωστών της αναΜόρφωσης, ακολουθούν μερικές πληροφορίες.

Βιωσιμότητα: Σε γενικές γραμμές, το δημόσιο χρέος είναι βιώσιμο όταν οι δαπάνες του δημόσιου τομέα από τώρα μέχρι το μακρινό μέλλον δεν υπερβαίνουν τα έσοδά του. Η λογική είναι ότι για ένα διάστημα το κράτος μπορεί να ξοδεύει περισσότερα από όσα εισπράττει, αλλά σε βάθος χρόνου, ας πούμε την ημέρα πριν το τέλος του κόσμου, πρέπει να έχει τακτοποιήσει τις οφειλές του.

Δαπάνες: Οι δημόσιες δαπάνες χωρίζονται σε δυο κατηγορίες, στις πρωτογενείς δαπάνες και στις δαπάνες για την εξυπηρέτηση του δημόσιου χρέους. Οι πρώτες αφορούν όλες τις δαπάνες του κράτους για μισθούς δημοσίων υπαλλήλων, συντάξεις, αγορές υλικών, τα πάντα εκτός από τους τόκους του δημόσιου χρέους. Οι δεύτερες αφορούν τους τόκους του δημόσιου χρέους. Οι πρωτογενείς δαπάνες αυξάνονται μακροπρόθεσμα λόγω πληθωρισμού, αλλά μπορούν να αυξάνονται και ταχύτερα από τον πληθωρισμό λόγω π.χ. δυσμενών δημογραφικών συνθηκών (πληθυσμιακή γήρανση σημαίνει αύξηση των δαπανών για συντάξεις), έντασης με γειτονικές χώρες που αυξάνει τις αμυντικές δαπάνες, κ.ο.κ. Οι δαπάνες εξυπηρέτησης του χρέους αυξάνουν όταν αυξάνει το χρέος. Ο ρυθμός αύξησης είναι δε ίσος με το επιτόκιο δανεισμού. Για παράδειγμα, ας υποθέσουμε ότι δανειστήκατε 100 ευρώ με επιτόκιο 10% το χρόνο. Τον πρώτο χρόνο οι τόκοι θα είναι 10 ευρώ. Ας υποθέσουμε ότι αντί να τους πληρώσετε τους προσθέτετε στο χρέος το οποίο γίνεται 110 ευρώ. Τον δεύτερο χρόνο οι τόκοι θα είναι 11 ευρώ (10% σε 110 ευρώ). Ας υποθέσουμε ότι δεν τους πληρώνετε αλλά τους προσθέτετε και αυτούς στο χρέος, το οποίο γίνεται τώρα 121 ευρώ. Οι τόκοι το τρίτο έτος θα είναι 12.1 ευρώ. Βλέπουμε ότι και το χρέος και το κόστος εξυπηρέτησής του αυξάνονται κατά 10% το χρόνο (100, 110, 121, και 10, 11, 12.1), με ρυθμό δηλαδή ίσο του επιτοκίου.
Continue reading ‘Περί της βιωσιμότητας του Ελληνικού δημόσιου χρέους’

Τι μπορεί να διαπραγματευτεί με την Τρόικα η κυβέρνηση?

Αν και ο Πωλ Κρούγκμαν συχνά με εκνευρίζει με τα γραφόμενά του, καμιά φορά η ανάλυσή του είναι ενδιαφέρουσα. Πρόσφατα ανέβασε στο ιστολόγιό του ένα κείμενο στο οποίο εξετάζει τι ακριβώς μπορεί να διαπραγματευτεί η Ελλάδα. Όπως διάφοροι οικονομολόγοι έχουν επισημάνει, αυτό που ουσιαστικά μετράει για τους Έλληνες είναι όχι το μέγεθος του δημόσιου χρέους αλλά η αποπληρωμή του. Με άλλα λόγια, ένα δεύτερο κούρεμα έχει σημασία μόνο εάν μειώσει την καταβολή των τοκοχρεωλυσίων, κάτι που όμως μπορεί να συμβεί και χωρίς κούρεμα, εάν επιμηκυνθεί η διάρκεια αποπληρωμής του χρέους ή εάν μειωθούν περαιτέρω τα επιτόκια. Ο τρόπος με τον οποίο το δημόσιο αποπληρώνει το χρέος του είναι το πρωτογενές πλεόνασμα. Continue reading ‘Τι μπορεί να διαπραγματευτεί με την Τρόικα η κυβέρνηση?’

Πολιτική ωριμότητα και δημοκρατία α λα Ελληνικά

Το καλοκαίρι που βρισκόμουν στην Ελλάδα παρακολούθησα ολόκληρη, μη με ρωτήσετε γιατί, τη συζήτηση στη βουλή για τις μεταρρυθμίσεις που προωθούσε στη δημόσια διοίκηση ο Κυριάκος Μητσοτάκης. Η στάση του ΣΥΡΙΖΑ, και συγκεκριμένα των Κωνσταντοπούλου και Λαφαζάνη, ήταν αρνητική. Αυτό που δεν κατάλαβα ήταν το γιατί. Και οι δύο παρέθεσαν κάποιους λόγους για τους οποίους, κατά την άποψή τους, η μεταρρύθμιση δεν θα έχει τα θεμιτά αποτελέσματα, αλλά παρά τις παραινέσεις του υπουργού δεν είχαν να αντιπροτείνουν κάτι. Ουσιαστικά παρέμειναν απολογητές του στατους κβο. Στην τελευταία του παρέμβαση ο Λαφαζάνης πρότεινε επιτέλους μια λύση η οποία συνοψίζεται ως, “να φύγετε εσείς για να έρθουμε εμείς”. Κατά την άποψή του το πρόβλημα δεν είναι θεσμικό, αλλά θέμα προσώπων. Οι κυβερνώντες είναι ανίκανοι ή δεν έχουν τη βούληση να λύσουν τα προβλήματα, και αν έρθουν οι του ΣΥΡΙΖΑ στην εξουσία θα βελτιωθούν τα πράγματα. Τι διάολο, έχει η ριζοσπαστική αριστερά τέτοιο πλεονέκτημα στην προσέλκυση ικανών στελεχών?

Ο Λαφαζάνης ήξερε τι έκανε. Το κύριο σκεπτικό του Έλληνα ψηφοφόρου επί δεκαετίες κάθε φορά που καταψήφιζε μια κυβέρνηση ήταν, “ας δούμε και τους άλλους”. Continue reading ‘Πολιτική ωριμότητα και δημοκρατία α λα Ελληνικά’

Εις μνήμην Νίκου Παππά

Η είδηση του θανάτου του ναυάρχου Νίκου Παππά μου προκάλεσε θλίψη. Μεγαλύτερη όμως θλίψη μου προκάλεσε το γεγονός ότι αρκετοί συνομήλικοί μου και πολλοί νεότεροι δεν γνωρίζουν για το κίνημα του ναυτικού και την ανταρσία του Α/Τ Βέλος. Κατά συνέπεια αγνοούν το ποιός ήταν ο  Παππάς. Ίσως διότι, όπως γράφει εδώ ο Μιχάλης Τσόχος, “ο Νίκος Παππάς δεν φώναξε ποτέ ‘Εδώ αντιτορπιλικό Βέλος, εδώ αντιτορπιλικό Βέλος’.” Αλήθεια, πώς να τιμήσει κανείς έναν τόσο σπουδαίο άνθρωπο? Θα μπορούσα ίσως να γράψω μια σύντομη περίληψη όπως πάρα πολλές άλλες που αναρτήθηκαν στο διαδύκτιο μετά την είδηση του θανάτου του. Αντί αυτού όμως, αποφάσισα να προτρέψω τους αναγνώστες της αναΜόρφωσης να διαβάσουν την εξαιρετική αφήγηση και ανάλυση των γεγονότων στο ιστολόγιο του Κωστή Γκορτζή, σημαιοφόρου τότε του Βέλος. Ναι, το κείμενο είναι μακροσκελές και η ανάγνωσή του παίρνει ώρα, αλλά αξίζει κάθε λεπτό. Ας είναι αιωνία η μνήμη του Ναυάρχου Παππά!

Δέκα απαντήσεις στα ερωτήματα του καθηγητή Τοκμακίδη

Ανακυκλώνονται στο διαδίκτυο δέκα ερωτήματα που είχα λάβει μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου και παλαιότερα. Τα ερωτήματα τα έθεσε, υποτίθεται, ένας καθηγητής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης με το όνομα Κωνσταντίνος Τοκμακίδης. Επειδή θεωρώ ότι ο ακαδημαϊκός οφείλει πρώτα να ενημερώνεται για ένα θέμα και ύστερα να μιλάει για αυτό, δυσκολεύομαι να πιστέψω ότι συνάδελφος θα ήταν τόσο ανεύθυνος ώστε να προσπαθήσει, στις κρίσιμες στιγμές που περνάει η χώρα, να εκμεταλευτεί την άγνοια των συμπολιτών του για να δημιουργήσει εντυπώσεις. Για αυτό το λόγο χρησιμοποιώ τη λέξη “υποτίθεται”. Από την άλλη ποιός ξέρει, ίσως να βάζω τον πήχη υπερβολικά ψηλά. Εν πάση περιπτώσει. παραθέτω τα ερωτήματα μαζί με τις απαντήσεις, καταρρίπτοντας έτσι τον ισχυρισμό ότι δήθεν δεν απαντώνται.

Ερώτηση 1. Πως γίνεται και ενώ το Λουξεμβούργο, η Αγγλία, η Ελβετία, το Βέλγιο, η Γαλλία, η Δανία και η Αυστρία έχουν ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΟ ποσοστό χρέους από εμάς, αυτοί να ΜΗΝ ΧΡΕΙΑΖΟΝΤΑΙ σώσιμο, αλλά αντίθετα έρχονται να σώσουν εμάς;

Απάντηση 1. Το ερώτημα δεν εξηγεί σε ποιό χρέος αναφέρεται. Σίγουρα πάντως όχι στο δημόσιο χρέος, το χρέος δηλαδή του Ελληνικού κράτους προς Έλληνες και ξένους. Continue reading ‘Δέκα απαντήσεις στα ερωτήματα του καθηγητή Τοκμακίδη’

Ο νικητής τα παίρνει όλα! Υπεραστέρες και ανισοκατανομή του εισοδήματος

Αφορμή για την παρούσα ανάρτηση μου έδωσε ο σχολιασμός που ακολούθησε αυτό το άρθρο του Σωτήρη Γεωργανά. Σκοπός μου είναι να εκθέσω κάποιες σκέψεις σχετικά με την αύξηση της ανισοκατανομής εισοδήματος που παρατηρείται τις τελευταίες δεκαετίες στις περισσότερες ανεπτυγμένες χώρες. Θα ξεκινήσω με ένα υποθετικό, αριθμητικό παράδειγμα, το οποίο στη συνέχεια θα γενικεύσω παραθέτοντας κάποιους προβληματισμούς.

Ας υποθέσουμε ότι σε μια πόλη κατοικούν 200 άτομα τα οποία πάνε θέατρο μια φορά το μήνα. Από αυτούς οι 140 είναι λάτρεις του θεάτρου, και άρα είναι διατεθειμένοι να πληρώσουν παραπάνω για μια παράσταση. Ας υποθέσουμε επίσης ότι στην πόλη υπάρχουν δύο θίασοι, του Χατζή και του Χρήστου. Ο θίασος του Χατζή είναι καλύτερος, και έτσι οι θεατρόφιλοι είναι διατεθειμένοι να πληρώσουν μέχρι 50 ευρώ για μια παράστασή του και μόνο 30 ευρώ για μια παράσταση του Χρήστου. Οι υπόλοιποι 60 είναι διατεθειμένοι να πληρώσουν 30 ευρώ για μια παράσταση του Χατζή και 20 ευρώ για μια παράσταση του Χρήστου. Πώς θα κατανεμηθεί το εισόδημα μεταξύ των δυο θιάσων? Ο θίασος Χατζή ξέρει ότι για να προσελκύσει και τους 200 θεατές θα πρέπει να βάλει είσοδο το πολύ 30 ευρώ. Στην περίπτωση αυτή τα μηνιαία του έσοδα θα είναι 6.000 ευρώ (200 επί 30). Αν όμως επικεντρωθεί στους θεατρόφιλους, τότε μπορεί με είσοδο 50 ευρώ να κερδίσει 7.000 ευρώ το μήνα (140 επί 50). Αν ο θίασος Χατζή επιλέξει την πιο κερδοφόρα επιλογή τότε οι υπόλοιποι θα πάνε στον θίασο Χρήστου, ο οποίος χρεώνοντας την ανώτατη δυνατή είσοδο θα βγάλει 1.200 ευρώ το μήνα (60 επί 20). Ένα σημαντικό στοιχείο είναι ότι η θεατρική αγορά δεν είναι ανταγωνιστική. Ο θίασος Χατζή έχει ένα ταλέντο το οποίο ο θίασος Χρήστου δεν μπορεί να μιμηθεί. Αυτό του δίνει σε ένα βαθμό μονοπωλιακή δύναμη.

Ας υποθέσουμε τώρα ότι ο θίασος Χατζή μπορεί να αναμεταδώσει την παράσταση έναντι πληρωμής με το λεγόμενο σύστημα pay per view, με ελάχιστο οριακό κόστος. Continue reading ‘Ο νικητής τα παίρνει όλα! Υπεραστέρες και ανισοκατανομή του εισοδήματος’

Γιατί τίποτα δεν είναι δωρεάν?

Τον υπόλοιπο χρόνο τρώγομαι για όλα όσα μου λείπουν. Για τα παρκέ πατώματα που θα ήθελα να έχει το σπίτι. Για το αυτοκίνητο που κλείνει δέκα χρόνια και δεν έχω καταφέρει να το αλλάξω. Για τα Broadway shows που θα ήθελα να δω με τη σύζυγο αλλά δεν μας βγαίνει να πληρώσουμε και εισιτήρια και babysitter για τόσες ώρες. Τώρα στις γιορτές όμως, όταν κάθομαι στο τραπέζι με την οικογένειά μου, το μυαλό μου πάει αυτόματα στον Αφροαμερικανό, πρέπει να ήταν στην ηλικία μου, που με πλησίασε πριν μερικούς μήνες και με παρακάλεσε να του αγοράσω ένα χάμπουργκερ για να φάει, ή στους άστεγους, τους ξεχωρίζεις από το καροτσάκι του σούπερ μάρκετ με το οποίο κουβαλάνε τα λιγοστά υπάρχοντά τους, που ψάχνουν μια ζεστή γωνιά για να περάσουν ένα ακόμα κρύο βράδυ του χειμώνα.  Και τότε αισθάνομαι ευγνώμων για όλα όσα έχω.

Αν ρωτήσει κανείς απλούς πολίτες γιατί δεν έχουμε εγώ, ο άστεγος, και ο επισκέπτης των συσσιτίων αντίστοιχα καινούργιο αυτοκίνητο, στέγη, και φαγητό, η πιο συχνή απάντηση ίσως θα είναι η έλλειψη χρημάτων. Αυτή είναι και η λάθος απάντηση. Αν το πρόβλημα ήταν η έλλειψη χρημάτων η λύση θα ήταν απλή. Θα μπορούσαμε να τυπώσουμε περισσότερο χρήμα και να το δώσουμε στον κόσμο για να ικανοποιήσει όλες του τις επιθυμίες. Ωστόσο η οικονομική θεωρία, αλλά και η εμπειρία όσων κρατών προσπάθησαν κάτι τέτοιο, λένε ότι το αποτέλεσμα μιας τέτοιας προσπάθειας θα είναι η άνοδος των τιμών. Ο κόσμος θα έχει μεν περισσότερα χρήματα να ξοδέψει αλλά λόγω της άνοδου των τιμών το βιωτικό του επίπεδο δεν θα έχει βελτιωθεί, καθώς θα μπορεί να αγοράσει τα ίδια αγαθά όπως και πριν. Αφού λοιπόν το τύπωμα χρήματος δεν είναι η λύση, το πρόβλημα δε μπορεί να είναι η σπανιότητά του. Continue reading ‘Γιατί τίποτα δεν είναι δωρεάν?’

IQ, παραγωγικότητα, και Ελληνική πραγματικότητα

Σε μια μελέτη που δημοσιεύτηκε το 2010, οι Jones και Schneider βρίσκουν ότι η μέση νοητική ικανότητα ενός έθνους, όπως μετριέται από το IQ, επηρεάζει την παραγωγική του ικανότητα.  Χρησιμοποιώ την έκφραση “νοητική ικανότητα” και όχι τη λέξη “εξυπνάδα”, διότι διάφορες μελέτες έχουν δείξει ότι το IQ επηρεάζεται από το περιβάλλον στο οποίο μεγαλώνει κανείς καθώς και την παιδεία που λαμβάνει. Επομένως, τουλάχιστον μέρος του IQ είναι επίκτητο. Ακόμα πιο ενδιαφέρον όμως είναι το εύρημα ότι η επίπτωση του εθνικού IQ στην παραγωγικότητα του ατόμου είναι αρκετά μικρότερη από την επίπτωσή του στην παραγωγικότητα του έθνους. Ας γίνω  πιο συγκεκριμένος.

Οι συγγραφείς ξεκινούν εξετάζοντας αν μεταξύ των μεταναστών που κατοικούν στις ΗΠΑ το IQ της χώρας προέλευσης έχει επίπτωση στον μισθό τους.  Πράγματι, η μελέτη βρίσκει ότι όταν το IQ της χώρας προέλευσης είναι υψηλότερο κατά ένα βαθμό, ο μέσος μετανάστης κερδίζει στις ΗΠΑ  1% υψηλότερο μισθό. Το εύρημα αυτό είναι ίσως αναμενόμενο. Άλλωστε, θα περίμενε κανείς ότι άτομα με υψηλότερη νοητική ικανότητα μπορούν να παράξουν μεγαλύτερη αξία προϊόντος ανά ώρα εργασίας. Παρόλα αυτά, όταν οι συγγραφείς εξετάζουν αν η επίπτωση του IQ στην παραγωγικότητα του ατόμου μπορεί να εξηγήσει τη διαφορά στο εισόδημα μεταξύ των χωρών, βρίσκουν ότι στην καλύτερη περίπτωση μόνο το 20% της διαφοράς μπορεί να εξηγηθεί. Με άλλα λόγια, η επίπτωση του IQ στην παραγωγικότητα του ατόμου είναι πολύ μικρή ώστε να εξηγήσει για ποιό λόγο χώρες με υψηλό IQ έχουν 15 φορές μεγαλύτερο εισόδημα από χώρες με χαμηλό IQ.

Η εξήγηση που δίνει ο Jones σε μια σειρά από άλλες μελέτες είναι ότι το ομαδικό IQ είναι πιο σημαντικό από το ατομικό για διάφορους λόγους. Ένας από αυτούς είναι ότι άτομα με υψηλότερο IQ δείχνουν περισσότερη εμπιστοσύνη το ένα στο άλλο, συνεργάζονται περισσότερο, και συμπεριφέρονται με πιο κοινωνικά επιθυμητό τρόπο. Σύμφωνα με τον Jones, αυτό οδηγεί σε ποιοτικότερους θεσμούς, οι οποίοι επιδρούν θετικά στην παραγωγικότητα των πολιτών. Έτσι, μέσω των θεσμών,το IQ έχει και έμμεση επίπτωση στην παραγωγικότητα ενός έθνους, με αποτέλεσμα η συνολική επίπτωσή του να είναι μεγαλύτερη. Άλλος λόγος είναι ότι, όπως διάφορες μελέτες έχουν δείξει, άτομα με υψηλότερο IQ είναι πιο υπομονετικά. Αυτό σημαίνει ότι χώρες με υψηλότερο IQ αποταμιεύουν περισσότερο και έτσι κατέχουν περισσότερο πλούτο από τον οποίο κερδίζουν εισόδημα. Επιπλέον, οι υπομονετικότερες χώρες εχουν μικρότερη πιθανότητα να επιλέξουν πολιτικές που, αν και ευχάριστες βραχυπρόθεσμα, επιβαρύνουν τις μελλοντικές γεννιές. Π.χ., η διαφθορά σε αυτές τις χώρες είναι μικρότερη. Αν ο Jones έχει δίκιο, τι σημαίνουν όλα αυτά για την Ελλάδα?

Μια λίστα με το IQ των χωρών μπορεί κανείς να βρεί εδώ, στον πίνακα της σελίδας 357. Η κατάταξη είναι ονομαστική, άρα ο πίνακας χρειάζεται μερικά λεπτά μελέτης. Όπως είναι αναμενόμενο, οι Ασιατικές χώρες (Ιαπωνία, Κίνα, Χονκ Κονγκ, Κορέα, Σιγκαπούρη, Ταιβάν) έχουν το υψηλότερο IQ στον κόσμο. Από την άλλη, η Ελλάδα βρίσκεται στον πάτο μεταξύ των ανεπτυγμένων χωρών, αρκετά πίσω από τα Αμερικανάκια, και στο ίδιο περίπου επίπεδο με Βουλγαρία και Τουρκία. Η κατάταξη αυτή καταρρίπτει βεβαίως πολλούς από τους εθνικούς μας μύθους, και θέτει τις οικονομικές μας επιδόσεις σε διαφορετική βάση. Δεν είναι δηλαδή περίεργο το ότι η παραγωγικότητά μας είναι χαμηλότερη από αυτή των βορειο-Ευρωπαίων, αλλά το ότι είναι τόσο υψηλή, σημαντικά υψηλότερη από αυτή των γειτόνων μας με το ίδιο IQ. Ποιά είναι η διαφορά μεταξύ ημών και υμών? Ότι η Ελλάδα είναι μέλος της Ε.Ε. και, ως τέτοιο, αναγκάστηκε να ακολουθήσει πολιτικές που δεν ήταν ιδιαίτερα δημοφιλείς μεταξύ των Ελλήνων. Οπότε γεννιέται το ερώτημα αν εμείς, και όχι οι ξένοι, είμαστε οι εχθροί του εαυτού μας.

Σκέψεις ενόψει των επαναληπτικών εκλογών

Κάποτε έπρεπε να ξεσπάσει ο κόσμος και το έπραξε. Στις εκλογές της 6ης Μαϊου λειτουργήσαμε αντανακλαστικά και εξωτερικεύσαμε τα αισθήματά μας. Δώσαμε τα απαραίτητα μηνύματα προς όλες τις κατευθύνσεις. Τώρα όμως τα ψέματα τελείωσαν. Στις επόμενες εκλογές κρίνεται το μέλλον της χώρας. Πρέπει να σκεφτούμε προσεκτικά, και να πράξουμε υπέυθυνα. Ιδού κάποιες σκέψεις.

Ξεκινάω με ένα παράδοξο. Στις δημοσκοπήσεις το 81% των ερωτηθέντων θέλει να παραμείνει η Ελλάδα στο Ευρώ. Ωστόσο το λεγόμενα αντιμνημονιακά κόμματα: K.K.E., ΣΥ.ΡΙ.ΖΑ., Ανεξάρτητοι Έλληνες, και Χρυσή Αυγή συγκεντρώνουν αρκετά πάνω από το 19% του εκλογικού σώματος. Πώς εξηγείται αυτό? Οι συνομιλίες μου με φίλους που ψήφισαν για πρώτη φορά ένα από αυτά τα κόμματα με έχουν οδηγήσει στο να τους χωρίσω σε τέσσερις κατηγορίες. Ας μου επιτρέψουν οι φίλοι αυτοί, ανάλογα με την κατηγορία στην οποία ανήκουν, να τους θέσω κάποιους προβληματισμούς.

 Α’ Κατηγορία: ΣΥ.ΡΙ.ΖΑ /Ανεξάρτητοι Έλληνες δεν θα μας βγάλουν από το Ευρώ.

Όσοι το πιστεύουν αυτό αυταπατώνται. Όλα τα κόμματα στηρίζουν μια προσπάθεια αναδιαπραγμάτευσης του μνημονίου. Εκεί που διαφωνούν είναι στο τι μορφή θα πρέπει να έχει. Οι μεν Ανεξάρτητοι Έλληνες είναι υπέρ της μονομερούς καταγγελίας και της στάσης πληρωμών προς τους δανειστές. Από όσο όμως γνωρίζω δεν υπάρχει κανένας Ευρωπαίος αξιωματούχος που να δέχεται κάτι τέτοιο. Και δεν μιλάω μόνο για Μέρκελ, Σόιμπλε, και Ρεν. Μιλάω και για Ολάν και τη Γερμανική κεντροαριστερά. Μπορεί οι δεύτεροι να πιέζουν για περισσότερα αναπτυξιακά μέτρα και μεγαλύτερη περίοδο προσαρμογής, αλλά όλοι  συμφωνούν ότι η Ελλάδα πρέπει να τηρήσει τα συμφωνηθέντα. Ο δε ΣΥ.ΡΙ.ΖΑ. έχει χίλιες διαφορετικές θέσεις στο θέμα (ανάλογα με τον ποιον ρωτάει κανείς) αλλά επιμένει στην απαρέγκλιτη εφαρμογή του προγράμματός του το οποίο περιλαμβάνει την κρατικοποίηση όλων των τραπεζών, του Ο.Τ.Ε., της Δ.Ε.Η., και των ΕΛ.ΤΑ., χιλιάδες προσλήψεις στο δημόσιο, μονιμοποίηση συμβασιούχων, κ.α. Ανεξάρτητα από το αν κανείς συμφωνεί με όλα αυτά  η εφαρμογή τους μας οδηγεί νομοτελειακά εκτώς Ευρώ καθώς δεν υπάρχει καμία περίπτωση να γίνουν δεκτά από την τρόικα. Η δήλωση των στελεχών του ΣΥ.ΡΙ.ΖΑ. ότι θα βρει τα λεφτά για να κάνει τα παραπάνω διότι έχει την πολιτική βούληση να πατάξει τη φοροδιαφυγή ενώ οι άλλοι δεν την είχαν (δηλαδή δεν το ήθελαν ο Αλογοσκούφης και ο Χριστοδουλάκης και το θέλει ο Λαφαζάνης) ελέγχεται ως αστεία. Το ίδιο ισχύει και για τα εισπρακτικά μέτρα που προτείνουν, όπως ανώτατο φορολογικό συντελεστή 75% και, σύμφωνα με τον υπεύθυνο οικονομικής πολιτικής Γιάννη Μηλιό, φόρο 1% επί του τζίρου των επιχειρήσεων (δηλαδή ανεξάρτητα από το αν είναι κερδοφόρες ή ζημιογόνες-αν δεν τον είχα δει με τα ίδια μου τα μάτια να το λέει στο δελτίο του Μέγκα δεν θα το πίστευα).

Β’ Κατηγορία: Το ΠΑΣΟΚ και η ΝΔ των σκανδάλων μας έφεραν εδώ, γιατί να τους ψηφίσουμε?

Η ένστασή μου έχει να κάνει με το γενικό τσουβάλιασμα των δυο κομμάτων. Επί ΠΑΣΟΚ έχουμε στοιχειοθετημένα σκάνδαλα όπως του Χρηματιστηρίου, του Τσουκάτου-Siemens, και του Τσοχατζόπουλου-υποβρυχίων.  Επί ΝΔ έχουμε τρία μεγάλα σκάνδαλα: Υποκλοπές (από τις ΗΠΑ) οι οποίες ωστόσο ήταν εις βάρος της Ελληνικής κυβερνήσεως και τέλος πάντων δεν ζημίωσαν το δημόσιο, το μη σκάνδαλο του Βατοπεδίου καθώς το σώμα ορκωτών εκτιμητών αλλά και τέσσερις ξένοι οίκοι αποφάνθηκαν ότι η ανταλλαγή δεν ήταν επιζήμια για το δημόσιο, και τα δομημένα ομόλογα τα οποία όμως επαναγόρασε η J.P. Morgan όταν ξέσπασε το θέμα χωρίς να χάσουν λεφτα τα ταμεία και τα οποία ήταν αντίστοιχου ή μικρότερου ρίσκου από τα Ελληνικά κρατικά ομόλογα. Μένουν δηλαδή μόνο τα “σκανδαλάκια” Παυλίδη, Ζαχόπουλου, και το αναψυκτήριο Μαγγίνα. Όπως θα συμβαίνει πάντα με κάθε κόμμα εξουσίας στελέχη και των δυο κομμάτων έχουν “φάει”, αλλά δεν μπορούμε ακόμα και σήμερα να θεωρούμε σκάνδαλο το Βατοπέδι και να το βάζουμε μάλιστα στο ίδιο τσουβάλι με αυτό της Siemens. Επίσης πρέπει να αντιπαραβάλλει κανείς τις προειδοποιήσεις του Καραμανλή πριν τις εκλογές για την ανάγκη λήψης δυσάρεστων μέτρων με τη δημαγωγική στάση του Γ.Α.Π., με το “λεφτά υπάρχουν” και τα περί “πράσινης ανάπτυξης”, και να αναλογιστεί βεβαίως και τις ευθύνες του εκλογικού σώματος που τιμώρησε τον πρώτο εκλέγοντας τον δεύτερο.

Ένσταση έχω επίσης και με το τσουβάλιασμα στελεχών. ΠΑΣΟΚ δεν είναι μόνο ο Τσουκάτος, ο Τσοχατζόπουλος, και ο Γ.Α.Π. Είναι και ο Λοβέρδος, ο Χρυσοχοϊδης, ο Ευθυμίου, κ.α. Αντίστοιχα ΝΔ δεν είναι μόνο ο Σαμαράς ή ο Παυλίδης. Είναι και ο Κωστής Χατζιδάκης, ο Στυλιανίδης, ο Παπαθανασίου, κ.α. Οι άνθρωποι αυτοί, παρά τα λάθη και τις παραλείψεις που είναι αναπόφευκτα για οποιονδήποτε καλείται να λάβει αποφάσεις έχουν αποδεδειγμένα επιτελέσει έργο, και κυρίως διαθέτουν εμπειρία που είναι πολύτιμη στη διαχείρηση των κρίσιμων θεμάτων που καλείται να αντιμετωπίσει η χώρα. Είναι δυνατόν να θέλουμε να τους πετάξουμε έξω? Αν κάποια στελέχη ελέγχονται για τα πεπραγμένα τους ας μην πάρουν σταυρούς. Όμως στα ψηφοδέλτια τόσο της ΝΔ όσο και του ΠΑΣΟΚ υπάρχουν στελέχη που αξίζουν μια ψήφο. Ας επιλέξουν οι ψηφοφόροι των κομμάτων αυτών σωστότερα.

Γ’ Κατηγορία: Τόσα χρόνια μας κυβερνούν ΠΑΣΟΚ-ΝΔ. Ας δούμε και τους άλλους. Έτσι κι αλλιώς χειρότερα δεν γίνεται.

Όσοι το λένε αυτό επίσης αυταπατώνται. Τα επίπονα μέτρα σιγά-σιγά αποδίδουν. Χάρη σε αυτά το πρώτο τρίμηνο του 2012 είχαμε πρωτογενές πλεόνασμα. Δυστυχώς φοβάμαι ότι ως αποτέλεσμα της πολιτικής αστάθειας τα νούμερα θα χειροτερέψουν πάλι. Αν αντιστρέψουμε τα μέτρα και παράλληλα ανατρέψουμε τη δανειακή σύμβαση το πρωτογενές έλλειμα θα επανέλθει. Οι θυσίες των τελευταίων χρόνων θα πανε χαμένες. Χωρίς να μπορούμε να δανειστούμε από κανέναν, χωρίς την Ε.Κ.Τ. να εξασφαλίζει ρευστότητα στις Ελληνικές τράπεζες, με τις ιδιωτικές επενδύσεις να εγκαταλείπουν με ακόμα ταχύτερους ρυθμούς τη χώρα, ακόμα και αν πούμε ότι δεν πληρώνουμε κανένα δανειστή και πάλι το κράτος δεν θα μπορεί να εκπληρώσει ούτε αυτές τις μειωμένες υποχρεώσεις του σε συνταξιούχους, δημοσίους υπαλλήλους, και ανέργους, ούτε βέβαια να εγγυηθεί τις τραπεζικές καταθέσεις, Εκτός και αν επιστρέψουμε στη δραχμή όπου εκεί θα έχουμε μια τεράστια και απρόβλεπτη ανακατανομή του πλούτου και αύξηση του πληθωρισμού σε διψήφιο νούμερο. Πιθανόν για πολλούς συμπολίτες μας τα πράγματα να μην μπορούν να γίνουν χειρότερα. Για την πλειονότητα του κόσμου ωστόσο τα πράγματα μπορούν να γίνουν πολύ χειρότερα.

Δ’ Κατηγορία: Στα @@ μου. Σημασία έχει να φύγουν οι ξένοι. Θα αναγεννηθούμε από τις στάχτες μας σαν τον φοίνικα, όπως και στο παρελθόν.

Αυτό βεβαίως είναι μια μεταφυσική άποψη (και μάλλον λανθασμένη σχετικά με το ιστορικό προηγούμενο). Μπορούμε όμως να τζογάρουμε τις ζωές 10 εκατομμυρίων Ελλήνων και των μελλοντικών γενεών με βάση μια δοξασία?

Η δική μου άποψη είναι ότι υπάρχουν τρεις υπεύθυνες επιλογές. Η μια είναι ο κεντροδεξιός συνασπισμός που φαίνεται να σχηματίζεται με συμμετοχή ΝΔ, Δημοκρατικής Συμμαχίας, ίσως Καρατζαφέρη, και ελπίζω και Μάνου, η δεύτερη είναι το ΠΑΣΟΚ, και η τρίτη είναι η Δημοκρατική Αριστερά. Και τα τρία αυτά πολιτικά μορφώματα έχουν εκφράσει την ανάγκη επαναδιαπραγμάτευσης του μνημονίου με συγκεκριμένα αιτήματα (ο Πέτρος Δούκας μίλησε για μείωση Φ.Π.Α. πάγωμα μισθών και συντάξεων και σταδιακή αναπροσαρμογή προς τα πάνω κάποιων από αυτές), αλλά χωρίς μονομερείς αποφάσεις και χωρίς τις ασύδοτες πολιτικές που αύξησαν το χρέος 19 φορές από το 1981 μέχρι το 1989 και μας έφεραν στη σημερινή κατάσταση. Οποιαδήποτε άλλη επιλογή βάζει τη χώρα σε χρονομηχανή που αναμένεται να γυρίσει το επίπεδο διαβίωσης μισό αιώνα πίσω.

Η προχειρότητα της Ελληνικής πολιτικής πρακτικής

Εδώ και καιρό φλερτάρω με τη σκέψη να ψηφίσω Δράση ή Δημοκρατική Συμμαχία. Αποτελούν καλές εναλλακτικές λύσεις για όποιον δεν θέλει να επιβραβεύσει τα δυο μεγάλα κόμματα για τα απίστευτα περιστατικά διαφθοράς, αλλά ταυτόχρονα δεν θέλει σε αυτές τις δύσκολες ώρες να παραδώσει τη σκυτάλη σε ένα επικίνδυνα λαϊκιστικό συνοθύλευμα με μόνη κοινή συνιστώσα την αντιμνημονιακή ρητορική. Άλλωστε στα προγράμματά τους και τα δυο αυτά κόμματα περιλαμβάνουν θεσμικές αλλαγές τις οποίες υποστηρίζω εδώ και χρόνια, όπως το ασυμβίβαστο βουλευτικής και υπουργικής ιδιότητας, τα κουπόνια εκπαίδευσης, η κάλυψη από τους κρατικούς ασφαλιστικούς φορείς της περίθαλψης σε ιδιωτικά νοσοκομεία, κ.α. Παρόλα αυτά, μια πιο προσεκτική ανάγνωση των θέσεων των υποψηφίων τους με έχει αφήσει προβληματισμένο.

Ας πάρουμε ως παράδειγμα το πώς θα εφαρμωστούν τα κουπόνια εκπαίδευσης. Ο Αλέξανδρος Ηλιόπουλος, υποψήφιος βουλευτής με τη Δραση, προτείνει στο ιστολόγιό του να πάρουμε  “τα χρήματα του κρατικού προϋπολογισμού που θα δοθούν για την Παιδεία στο επόμενο διδακτικό έτος και αντί να τα δώσουμε στο Υπουργείο Παιδείας να τα διαχειριστεί, τα διαιρούμε με τον αριθμό των μαθητών που θα πάνε σχολείο τον ίδιο χρόνο και δίνουμε το ποσό που αναλογεί σε κάθε μαθητή, στον γονέα του! Αυτό το ποσό το δίνουμε με τη μορφή κουπονιού.” Το σχέδιο φαντάζει ωραίο μέχρι να αναλογιστεί κανείς ότι οι σπουδές ενός σημαντικού μέρους των παιδιών, αυτών που πάνε σε ιδιωτικό σχολείο, δεν χρηματοδοτούνται από το κράτος αλλά από τους ίδιους τους γονείς. Αν γίνουν και αυτά τα παιδιά μέτοχοι της ίδιας δαπάνης, όπως άλλωστε είναι και το σωστό, τι ποσό θα αντιστοιχεί τελικά σε κάθε μαθητή? Θα επαρκεί αυτό για να εγγράψει κανείς το παιδί του σε ιδιωτικό σχολείο? Υπάρχει δυνατότητα τα ιδιωτικά σχολεία να καλύψουν μια μεγάλη αύξηση της ζήτησης, και πώς θα ελέγξει το κράτος την πιθανή αύξηση των διδάκτρων που θα επιφέρει μια τέτοια κίνηση? Τέλος, τι θα γίνουν οι καθηγητές στα δημόσια σχολεία που δεν θα συγκεντρώσουν επαρκή αριθμό μαθητών, αλλά και οι εναπομείναντες σε αυτά μαθητές? Ας πάρουμε ένα άλλο παράδειγμα, αυτό της φορολογίας εισοδήματος. Και τα δυο κόμματα προτείνουν ενιαίο φορολογικό συντελεστή 20%. Τι φορολογικά έσοδα αναμένεται να προκύψουν με βάση τον συντελεστή αυτό? Οι δικοί μου γνωστοί ισχυρίζονται ότι κατά μέσο όρο πληρώνουν μεταξύ 35% και 40% του εισοδήματός τους στην εφορία. Αν ισχύει κάτι τέτοιο μιλάμε για σημαντική μείωση. Πώς θα καλυφθεί η διαφορά? Ίσως μετά από δεκαπέντε χρόνια διαμονής μου στις ΗΠΑ να έχω κακομάθει, αλλά θεωρώ ότι η διαδικασία θα έπρεπε να είναι η εξής.

Α) Πρώτα καθορίζουμε τί θα πρέπει να παρέχει το κράτος στους πολίτες, πώς, και πόσο. Continue reading ‘Η προχειρότητα της Ελληνικής πολιτικής πρακτικής’

Μήπως παραείμαστε απόγονοι των αρχαίων Ελλήνων?

Τελευταία λαμβάνω πολλά ηλεκτρονικά μηνύματα με περιεχόμενο απαξιωτικό για τους βόρειους συν-Ευρωπαίους. Μας ζηλεύουν, λένε, διότι εμείς ψήνουμε τον οβελία όταν εκείνοι δουλεύουν και το Πάσχα. Μας αντιπαθούν διότι πίνουμε ουζάκι δίπλα στη θάλασσα όταν εκείνοι ατενίζουν τον μουντό και βροχερό ορίζοντα από το παράθυρο του γραφείου. Δεν μας καταλαβαίνουν διότι ξέρουμε να χαιρόμαστε τη ζωή ενώ εκείνοι ξέρουν μόνο να δουλεύουν. Διαβάζοντάς τα μηνύματα αυτά θυμήθηκα το βιβλίο του οικονομολόγου ιστορικού Joel Mokyr με τίτλο “The Lever of Riches: Technological Creativity and Economic Progress“. Ο Mokyr επισημαίνει ότι ευρήματα όπως ο μηχανισμός των Αντικυθήρων αποδεικνύουν ότι “ο κλασσικός πολιτισμός είχε τη διανοητική ικανότητα να δημιουργεί πολύπλοκες τεχνικές συσκευές. Το ερώτημα παραμένει γιατί τόσο λίγη από αυτήν την ικανότητα πραγματώθηκε και μεταφράστηκε σε οικονομική πρόοδο”. Η απάντηση που δίνει o Mokyr αργότερα έχει να κάνει με τις αξίες του συγκεκριμένου πολιτισμού: “Μεταξύ των μεγάλων πολιτισμών της αρχαιότητας οι Έλληνες εκτιμούσαν την άθληση και τη μάθηση, ενώ οι Ρωμαίοι θεωρούσαν πιο σπουδαία την πολεμική και διοικητική ικανότητα…Αυτό που ονομάζουμε ‘παραγωγή’ ήταν στιγματισμένο από την Ελληνο-Ρωμαϊκή κοινωνία σαν μια απασχόληση των κατώτερων τάξεων,πιθανόν συνυφασμένη με τη δουλεία, απαραίτητη αλλά βρώμικη.” Tα ηλεκτρονικά μηνύματα που έλαβα με έκαναν να αναρρωτηθώ κατά πόσο για την οικονομική δυσπραγία του έθνους ευθύνεται και η πολιτισμική μας ομοιότητα με τους αρχαίους Έλληνες. Μήπως τελικά το πρόβλημα είναι ότι είμαστε άξιοι απόγονοί τους?
Continue reading ‘Μήπως παραείμαστε απόγονοι των αρχαίων Ελλήνων?’

Οικονομική ελευθερία και οικονομικές επιδόσεις στη Λατινική Αμερική

Ακολουθεί μεταφρασμένη περίληψη εργασίας που συγγράψαμε με το συνάδελφο Γρηγόριο Λιβάνη, και η οποία πρόσφατα έγινε δεκτή για δημοσίευση σε επιστημονικό περιοδικό.

Το 2007 οι ΗΠΑ είχαν το υψηλότερο ΑΕΠ ανά εργαζόμενο στον κόσμο. Βόρεια, το ΑΕΠ ανά εργαζόμενο του Καναδά ήταν στο 81% εκείνου των ΗΠΑ και παρόμοιο με αυτό της Γαλλίας και του Ηνωμένου Βασιλείου. Νότια ωστόσο την καλύτερη οικονομική επίδοση την είχαν στην Καραϊβική το Τρινιντάντ και Τομπάγκο με ΑΕΠ ανά εργαζόμενο στο 60% εκείνου των ΗΠΑ, και στη Λατινική Αμερική η Χιλή με ΑΕΠ ανά εργαζόμενο στο 33% εκείνου των ΗΠΑ. Πώς γίνεται η φαντασιακή γραμμή που χωρίζει τις ΗΠΑ από το Μεξικό να σηματοδοτεί τέτοιες πραγματικές διαφορές στην παραγωγικότητα του πληθυσμού που ζει βόρειά της και εκείνου που ζει νότια? Στη μελέτη με τίτλο “Economic Freedom and Economic Performance in Latin America: A Panel Data Analysis” εξετάζουμε την υπόθεση ότι οι ανισότητες αυτές αντικατοπτρίζουν το διαφορετικό βαθμό στον οποίο οι χώρες της Αμερικανικής ηπείρου έχουν επιτρέψει στο αγοραίο σύστημα να κατανείμει τους παραγωγικούς πόρους.

Το δείγμα μας περιλαμβάνει 23 χώρες της Λατινικής Αμερικής και Καραϊβικής για τις οποίες στοιχεία είναι διαθέσιμα. Η χρονική περίοδος καλύπτει από το 1984 μέχρι το 2007. Για να εξετάσουμε αν η οικονομική ελευθερία επηρεάζει την παραγωγικότητα στη Λατινική Αμερική διαφορετικά από ότι στις ανεπτυγμένες χώρες χρησιμοποιούμε σαν ομάδα σύγκρισης τις 23 χώρες του ΟOΣΑ (πλην Λουξεμβούργου). Continue reading ‘Οικονομική ελευθερία και οικονομικές επιδόσεις στη Λατινική Αμερική’

Είναι η δημοσιονομική πολιτική αποτελεσματική? Επιστήμη και ιδεοληψία

Έχουν περάσει 75 χρόνια από τότε που ο Κέυνς δημοσίευσε το βιβλίο του General Theory of Employment, Interest, and Money. Σε αυτό υποστήριξε ότι, για λόγους που εξηγώ εδώ, διακυμάνσεις στη συνολική ζήτηση επιφέρουν μεταβολές στην οικονομική δραστηριότητα. Για τη σταθεροποίηση των οικονομικών κύκλων ο Κέυνς πρότεινε την άσκηση δημοσιονομικής πολιτικής, ιδίως όταν η νομισματική πολιτική έχει εξαντλήσει όλα τα μέσα που έχει στη διάθεσή της. Κάτι τέτοιο συμβαίνει στην “παγίδα ρευστότητας”, όταν δηλαδή οι νομισματικές αρχές έχουν μειώσει τα ονομαστικά επιτόκια στο μηδέν και άρα δε μπορούν να τα ρίξουν περισσότερο προκειμένου να τονώσουν τη ζήτηση. Σε μια τέτοια παγίδα βρίσκονται σήμερα οι ΗΠΑ. Το επιτόκιο διατραπεζικού δανεισμού (Federal Funds Rate) που ελέγχει η Φεντ είναι σχεδόν μηδενικό εδώ και δυο χρόνια περίπου, ωστόσο οι καταναλωτές και οι επιχειρήσεις αρνούνται να αυξήσουν τις δαπάνες τους. Υπό αυτές τις συνθήκες πολλοί οικονομολόγοι υποστήριξαν ότι η αύξηση των κρατικών δαπανών, στις Η.Π.Α. με τη μορφή των δυο stimulus bills, είναι απαραίτητη προκειμένου να αντισταθμίσει τη μείωση των καταναλωτικών και επενδυτικών δαπανών. Η Κεϋνσιανή συνταγή προτρέπει το κράτος να δανειστεί τις πλεονάζουσες ιδιωτικές αποταμιεύσεις αφού οι επιχειρήσεις αρνούνται να το κάνουν, και να τις χρησιμοποιήσει για να αγοράσει αγαθά και υπηρεσίες τονώνοντας έτσι την παραγωγική δραστηριότητα. Ωστόσο μια μερίδα οικονομολόγων, και μάλιστα ηχηρά ονόματα όπως οι Robert Lucas, Robert Barro, Ed Prescott, Gary Becker, Lee Ohanian, John Cochrane και άλλοι έχουν εκφράσει προβληματισμούς σχετικά με την αποτελεσματικότητα της δημοσιονομικής πολιτικής. Είναι οι προβληματισμοί αυτοί βάσιμοι? Continue reading ‘Είναι η δημοσιονομική πολιτική αποτελεσματική? Επιστήμη και ιδεοληψία’

Δεν είμαι ο Έλληνας που έχεις συνηθίσει!

Όσοι διαβάζουν τα κείμενά μου γνωρίζουν ότι επανειλημμένα έχω ασκήσει αυστηρή κριτική σε κακές νοοτροπίες διαδεδομένες στην Ελλάδα, και στις πολιτικές επιλογές των Ελληνικών κυβερνήσεων του παρελθόντος.  Ωστόσο έχω κουραστεί όπου βρεθώ στο εξωτερικό να ακούω υποτιμητικά σχόλια συχνά εκφρασμένα με ιδιαίτερα αγενή τρόπο, όπως π.χ. με ερωτήσεις του τύπου “Γιατί δεν πετάνε οι Ευρωπαίοι την Ελλάδα έξω από το Ευρώ?”  Ακόμα περισσότερο με ενοχλεί η προσπάθεια από διάφορα Ευρωπαϊκά μέσα μαζικής ενημέρωσης να εμφανιστεί ο μέσος Έλληνας ως κηφήνας που τρώει και πίνει αραχτός σε μια παραλία και περιμένει από τους Γερμανούς να του πληρώσουν το λογαριασμό.  Με ενοχλεί όχι διότι είμαι Έλληνας, αλλά επειδή γνωρίζοντας το οικονομικό δράμα που βιώνουν εκατομμύρια συμπατριώτες μου ξέρω ότι η εικόνα αυτή δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα.  Αλήθεια, ποιό είναι το κρίμα των Ελλήνων?

Αυτό που μας προσάπτουν, και προσάπτουμε και εμείς στους εαυτούς μας, είναι ότι επιτρέψαμε λόγω της απληστίας μας στην Ελληνική κυβέρνηση να συσσωρεύσει ένα υπερβολικά μεγάλο δημόσιο χρέος.  Τι σημαίνει ωστοσο “υπερβολικά μεγάλο?”  Αν σημαίνει τόσο μεγάλο ώστε να μη μπορούμε να το αποπληρώσουμε άμεσα τότε το ίδιο ισχύει για όλο το δυτικό κόσμο.  Χώρες όπως η Γερμανία, η Αγγλία, οι Η.Π.Α. και άλλες μπορεί μεν να έχουν  χαμηλότερο χρέος ως ποσοστό του ΑΕΠ σε σχέση με την Ελλάδα (μεταξύ 60% και 75% αντί για 140%) αλλά ούτε αυτές θα μπορούσαν να ξεπληρώσουν το χρέος τους σε ένα-δυο χρόνια αν καλούνταν να το πράξουν.  Αυτό που κάνουν όλες οι κυβερνήσεις είναι να μετακυλίουν το χρέος τους. Continue reading ‘Δεν είμαι ο Έλληνας που έχεις συνηθίσει!’

Μια εβδομάδα στην Πάρο: Εμπειρίες-Σκέψεις-Εικόνες

Ξενοδοχείο: Είχα διαβάσει στην ιστοσελίδα του Anezina Village Hotel στο Δρυό ότι τα διαμερίσματα (bungalow) είναι βιοκλιματικά και ότι το ξενοδοχείο δίνει μεγάλη προσοχή στο περιβάλλον. Πράγματι, με το που άνοιξε η πόρτα στο ευρύχωρο και όμορφο διαμέρισμα, χτισμένο στην παραδοσιακή κυκλαδίτικη αρχιτεκτονική, ένιωσα ένα δροσερό αεράκι να βγαίνει. Για όσες μέρες ήμασταν εκεί δεν χρειάστηκε να χρησιμοποιήσουμε κλιματισμό ούτε μια φορά. Η ταμπέλα στην κουζίνα που εξηγούσε ότι το ξενοδοχείο έχει ξεχωριστούς κάδους για ανακύκλωση και κομποστοποίηση με άφησε άφωνο! Η συνεχής παρουσία των ιδιοκτητών, της Μαρίας και του γιού της Σταύρου, στο ξενοδοχείο και η συνδιαλλαγή με τους θαμώνες έκανε την παραμονή Ελλήνων και ξένων να αποκτήσει  μια οικιότητα που είναι αδύνατο να βρει κανείς σε απρόσωπη ξενοδοχειακή μονάδα σαν αυτές που αρέσουν στον Σωτήρη.  Οι Αμερικανίδες που γνωρίσαμε είχαν να το λένε πως αισθάνονταν σαν φιλοξενούμενοι και όχι σαν πελάτες. Ιδιαίτερη σχέση αναπτύξαμε και με την εξαιρετική μαγειρική της Μαρίας, εγώ κυρίως με τα ρεβύθια ψημένα σε ξυλόφουρνο (που τους δίνει μια μοναδική γεύση) και το σπιτικό ψωμί της, και η γυναίκα μου με τη σαλάτα “Ανεζίνα”. Δεν είναι τυχαίο ότι Έλληνες, Αμερικάνοι, Γάλλοι, και Ρώσοι θαμώνες δέχτηκαν πρόθυμα να συμμετάσχουν στον μπουφέ που οργανώνει κάθε Δευτέρα το ξενοδοχείο. Εκεί απολαύσαμε όχι μόνο το φαγητό και το κρασί, αλλά και εξαιρετική ζωντανή μουσική με κιθάρα και μπουζούκι η οποία έκανε και τους πιο διστακτικούς να σηκωθούν για χορό. Οι Αμερικανίδες που γνωρίσαμε συμμετείχαν επίσης και στα μαθήματα Ελληνικής μαγειρικής που παραδίδει η Μαρία κάθε Πέμπτη. Δήλωσαν ενθουσιασμένες με την εμπειρία και ρωτούσαν αν τα Ελληνικά υλικά που χρησιμοποίησαν είναι διαθέσιμα στις ΗΠΑ. Continue reading ‘Μια εβδομάδα στην Πάρο: Εμπειρίες-Σκέψεις-Εικόνες’

Πώς το ΠΑΣΟΚ σκότωσε τον Κεϋνσιανισμό

Είμαι Κεϋνσιανός! Και επειδή ο συγκεκριμένος όρος είναι  και παρεξηγημένος και παρεξηγήσιμος, ας εξηγήσω τι εννοώ. Οι κλασσικοί οικονομολόγοι δεν δέχονταν ότι  υφέσεις μπορούν να προκύψουν λόγω πτώσης στη συνολική δαπάνη για αγαθά και υπηρεσίες. Και επειδή ίσως αυτό ακούγεται τεχνικό, ας φέρω ένα παράδειγμα. Ας υποθέσουμε ότι τα μερομήνια προβλέπουν βαρύ χειμώνα για το 2012. “Ρε λες να έχουν δίκιο?” λέμε, και αποφασίζουμε να βάλουμε στην άκρη περισσότερα χρήματα σε περίπτωση που αναγκαστούμε να κάψουμε περισσότερο πετρέλαιο του χρόνου. Αν αρκετοί από εμάς πράξουμε έτσι θα έχουμε μείωση της ζήτησης για καταναλωτικά αγαθά: οι ταβέρνες θα έχουν λιγότερους πελάτες, τα ξενοδοχεία περισσότερα άδεια δωμάτια, οι χρυσοχόοι λιγότερες παραγγελίες, κ.ο.κ. “Κανένα πρόβλημα!”, θα έλεγαν οι κλασσικοί οικονομολόγοι. Η αύξηση της αποταμίευσης θα οδηγήσει σε αύξηση της προσφοράς δανείων (π.χ. οι τράπεζες θα έχουν περισσότερες καταθέσεις να δανείσουν) και άρα σε μείωση των επιτοκίων. Η μείωση στο κόστος δανεισμού θα ενθαρρύνει τις επιχειρήσεις να δανειστούν τις επιπλέον αποταμιεύσεις για να αγοράσουν κεφαλαιουχικά αγαθά (να ανακαινίσουν το μαγαζί, να αγοράσουν νέο υπολογιστή, κ.ο.κ.). Το τελικό αποτέλεσμα θα είναι αλλαγή στη διάρθρωση της συνολικής δαπάνης (λιγότερες καταναλωτικές-περισσότερες επενδυτικές) και όχι στο μέγεθός της. Αλλά ακόμα και αν μειωθεί η συνολική δαπάνη, προκειμένου οι επιχειρήσεις να μην χάσουνε πελάτες θα ρίξουν τις τιμές, πείθοντας έτσι και τους εργαζόμενους να δεχτούν μειώσεις αποδοχών (υπό το φόβο και της απόλυσης). Παρόλο που λιγότερα Ευρώ θα δαπανηθούν για την αγορά αγαθών και υπηρεσιών η μείωση στις τιμές θα επιτρέψει στους καταναλωτές και τις επιχειρήσεις να αγοράσουν την ίδια ποσότητα αγαθών όπως και πριν. Έτσι δεν θα υπάρξει μεταβολή στην παραγωγή ή την απασχόληση. Continue reading ‘Πώς το ΠΑΣΟΚ σκότωσε τον Κεϋνσιανισμό’

Αυτεπίστροφος διαιτητικός ακτιβισμός…

…ή αλλιώς, προς μια  Ολυμπιακοποίηση του ποδοσφαίρου.

Σχεδόν προφητικά, αμέσως μετά το Μουντιάλ είχα ασκήσει κριτική στη νοοτροπία των Ελλήνων παικτών για την αντίδρασή τους απέναντι στους φιλάθλους της Εθνικής. Επικεντρώθηκα δε στον Τοροσίδη, ο οποίος με τη συμπεριφορά του στο χθεσινό “ντέρμπυ” επιβεβαίωσε ότι είχα δίκιο. Ένας ποδοσφαιριστής ταλαντούχος που θεώρησε ότι αρκεί το ότι έπαιξε στον Ολυμπιακό, τώρα που βλέπει να παίρνει ποδοσφαιρικά την κάτω βόλτα προσπαθεί με ψευτοτσαμπουκάδες να πουλήσει Ολυμπιακοφροσύνη για να τον κρατήσουν. Γιατί όχι? Άσχημα του βγήκε του Μητρόπουλου, που ήταν και ατάλαντος?
Continue reading ‘Αυτεπίστροφος διαιτητικός ακτιβισμός…’

Είναι ο Σοσιαλισμός μια κακή ιδέα?

Το παρακάτω κείμενο επανεξετάζει τα επιχειρήματα που συνήθως προβάλλονται εναντίον του Σοσιαλισμού, μερικά από τα οποία παραθέτει ο ΣΓ στο κείμενό του “Είναι ο κομμουνισμός μια κακή ιδέα?“. Η επανεξέταση γίνεται υπό το πρίσμα της οργανωτικής θεωρίας και των εξελικτικών (evolutionary) οικονομικών. Χρησιμοποιώ τον όρο “Σοσιαλισμός” αντί για “Κομμουνισμός” διότι έχει σαφή ορισμό: Σοσιαλιστικό είναι το σύστημα στο οποίο το κράτος είναι ιδιοκτήτης του κεφαλαίου, δηλαδή των παραγώμενων από τον άνθρωπο παραγωγικών μέσων (κτήρια, μηχανήματα, λογισμικό, κ.ο.κ).

Η συνήθης λογική απόρριψης του σοσιαλισμού έχει ως εξής:
(α) Ο σοσιαλισμός προϋποθέτει και συνεπάγεται τον κεντρικό σχεδιασμό, δηλαδή την κατανομή των παραγωγικών πόρων μεταξύ εναλλακτικών δραστηριοτήτων από γραφειοκράτες. Αντίθετα, στον καπιταλισμό η κατανομή των πόρων (π.χ. το αν ένας αγρότης θα παράγει καπνό ή ελιές) γίνεται από τους ίδιους τους παραγωγούς με βάση τις σχετικές τιμές των αγαθών (την τιμή που πιάνει ο καπνός σε σχέση με τις ελιές) όπως αυτή διαμορφώνεται στην αγορά.

(β) Ο κεντρικός σχεδιασμός είναι υποδεέστερος του αγοραίου συστήματος οργάνωσης για δυο λόγους. Continue reading ‘Είναι ο Σοσιαλισμός μια κακή ιδέα?’