Κατηγοριες

Προσκεκλημενοι Συγγραφεις




Το σημείωμα αυτό έχει σκοπό να συνεισφέρει στον προβληματισμό γύρω από την ιστορία και τον ρόλο της. Έχω την αίσθηση ότι υπάρχει, τόσο διεθνώς όσο και στην χώρα μας, μια τάση απαξίωσης της ιστορίας ως γνωστικού και διδακτικού αντικειμένου με πρόσχημα κάποια -μάλλον αόριστη- «πολιτική ορθότητα» ή «ουδετερότητα» και βασικό επιχείρημα ότι η ιστορία δεν μπορεί να είναι αντικειμενική. Στην καλύτερη περίπτωση η ιστορία προβάλλεται ως απλά ακαδημαϊκή υπόθεση που δεν έχει ή δεν πρέπει να έχει, σχέση με την σημερινή πολιτική πραγματικότητα. Ακόμα και σχετικά πρόσφατα γεγονότα αγνοούνται συστηματικά στις πολιτικές εκτιμήσεις με το πρόσχημα ότι είναι «ιστορικού ενδιαφέροντος».

Είναι βέβαια αλήθεια ότι ή συγγραφή απόλυτα αντικειμενικής ιστορίας, με την αυστηρή έννοια του όρου, είναι πολύ δύσκολη ακόμη και εάν υπάρχουν οι καλύτερες προθέσεις. Είναι αμφίβολο ακόμα και το εάν η απλή παράθεση γεγονότων μπορεί να είναι ακριβής λόγω χρονικής απόστασης, μεροληψίας ή και σκοπιμοτήτων των πρωτογενών πηγών και άλλων πολλών παραγόντων. Όμως κανένα γνωστικό πεδίο δεν αγγίζει καν την τελειότητα μεθόδων ή αποτελεσμάτων, πόσο μάλιστα οι λεγόμενες ανθρωπιστικές ή κοινωνικές επιστήμες με τις οποίες σχετίζεται η ιστορία. Η ψυχολογία αλλά ακόμα και η ψυχιατρική για παράδειγμα επηρεάζονται έντονα στους ορισμούς τους από τις λεγόμενες κοινωνικές νόρμες, αλλά λίγοι θα αμφισβητούσαν την χρησιμότητά τους. Ακόμα και στις λεγόμενες ακριβείς επιστήμες τα λάθη και οι διχογνωμίες είναι πολύ συνηθισμένα. Η δε αξία της ιστορίας, με όλη την ατέλεια της, για την δημιουργία συνειδητοποιημένων πολιτών (απαραίτητο στοιχείο της δημοκρατίας) είναι δύσκολα αμφισβητήσιμη. Γιατί όποιος δεν γνωρίζει το παρελθόν δεν μπορεί να καταλάβει σε βάθος το παρόν ή να «δει» – στο βαθμό του δυνατού – το μέλλον.

Ούτε είναι βέβαια όλες οι ατέλειες της ίδιας σοβαρότητας. Με μια πρώτη σκέψη θα μπορούσαμε να τις χωρίσουμε στις εξής κατηγορίες:
• Λάθη, ανακρίβειες ή παραλείψεις που οφείλονται στις αντικειμενικές δυσκολίες της ιστορικής έρευνας όπως η έλλειψη επαρκών πηγών ή οι αδυναμίες των υπαρχόντων, η δυσκολία επιλογής μεταξύ αντικρουόμενων αναφορών κτλ.
• Η παραμορφωτική ματιά, έστω και αθέλητη, του ιστοριογράφου που είναι αναμφισβήτητα παιδί της δικής του εποχής και τόπου και όχι αυτής των γεγονότων που περιγράφει.
• Προσπάθειες «ωραιοποίησης», που δίνουν έμφαση στα γεγονότα που κάνει μια ομάδα ανθρώπων υπερήφανη μετριάζοντας ταυτόχρονα αυτά που δεν θέλει να θυμάται. Αυτές μπορούν να είναι ηθελημένες ή αθέλητες και να ποικίλουν σε έκταση.
• Υπάρχει τέλος και ο κατάφωρος βιασμός της ιστορίας με την εκ των υστέρων αλλοίωση ή δημιουργία γεγονότων ή την ολοσχερή απάλειψη άλλων.
Είναι φανερό ότι δεν μπορούμε να βάζουμε όλες αυτές τις διαφορετικές περιπτώσεις στο ίδιο σακί. Είναι άλλο πράγμα το να προσπαθήσει να απολογηθεί η σύγχρονη Τουρκία για την γενοκτονία των Αρμενίων προτάσσοντας τις ιδιαίτερες συνθήκες της εποχής εκείνης και άλλο το να αμφισβητεί την τέλεση της. Ούτε έχουν σχέση οι θεμιτές προσπάθειες ανάδειξης της επιρροής άλλων πολιτισμών, όπως παραδείγματος χάριν του Αραβικού / Ισλαμικού, στον Ευρωπαϊκό με τις ψευδοεπιστημονικές θέσεις του ακραίου Αφροκεντρισμού.

Το χειρότερο είναι ότι η απαξίωση της ιστορίας μπορεί να χρησιμοποιηθεί με διάφορους τρόπους (και επιλεκτικά) σαν πολιτικό όπλο. Τα περισσότερα πολιτικά προβλήματα του σήμερα έχουν τις ρίζες τους στο κοντινότερο ή μακρινότερο χθες. Οι δίκαιες και βιώσιμες λύσεις (για να χρησιμοποιήσουμε μια συνήθη έκφραση της διπλωματίας) των πολιτικών προβλημάτων όμως, βασίζονται σε αναγνώριση και μελέτη της προϊστορίας του προβλήματος.

αν ξεχάσουμε εντελώς την ιστορία πριν από τον 19ο αιώνα τότε όλες οι εξεγέρσεις των βαλκανικών λαών εναντίον της Οθωμανικής αυτοκρατορίας και οι μεταγενέστερες συγκρούσεις είναι απλά ανεξήγητοι επεκτατικοί πόλεμοι

Το να προσπαθήσουμε να λύσουμε μια διακρατική διένεξη για παράδειγμα, εξετάζοντας μόνο την παρούσα κατάσταση και τις σημερινές πολιτικές ανάγκες μοιάζει λίγο με το να προσπαθούμε να εκδικάσουμε μια υπόθεση του ποινικού δικαίου χωρίς να εξετάσουμε τις συνθήκες που τελέστηκε το έγκλημα. Μια γυναίκα που εμφανίζεται από το πουθενά και δολοφονεί έναν άνδρα είναι μία περίπτωση στυγερού και απρόκλητου εγκλήματος. Αν αποκαλυφθεί όμως ότι το θύμα είχε στο παρελθόν την τωρινή δολοφόνο φυλακισμένη και την βίαζε τότε τα πράγματα αλλάζουν εντελώς. Δεν είναι λίγοι αυτοί που πιστεύουν ότι ο σοβαρότερος ίσως λόγος αποτυχίας της Αμερικανικής πολιτικής στο Ιράκ (για να δώσουμε ένα επίκαιρο παράδειγμα) είναι ότι αγνόησε τον ιδιαίτερο πολιτισμό και την ιστορία της περιοχής. Παρομοίως, αν ξεχάσουμε εντελώς την ιστορία πριν από τον 19ο αιώνα τότε όλες οι εξεγέρσεις των βαλκανικών λαών εναντίον της Οθωμανικής αυτοκρατορίας και οι μεταγενέστερες συγκρούσεις είναι απλά ανεξήγητοι επεκτατικοί πόλεμοι. Αν λάβουμε όμως υπόψη αυτή την ιστορία τότε οι κρίσεις αλλάζουν εντελώς.

Πέρα όμως από την τάση απαξίωσης της ιστορίας, ή ίσως σε συνδυασμό με αυτή, παρατηρείται μια τάση «ελαστικοποίησης» ή «ρευστοποίησης» του περιεχομένου της για την επίτευξη κάποιων σκοπών. Αυτή την φορά η προσπάθεια δεν γίνεται στο όνομα του εθνικού κράτους ή του κομμουνισμού όπως έχει συμβεί στο παρελθόν αλλά της «πολιτικής ορθότητας» (αν μπορούμε να κάνουμε μια τέτοια γενικευμένη προσωποποίηση) ή κάποιας «ουδετερότητας» της ιστορίας που θεωρείται ότι ταιριάζει καλύτερα στις ανάγκες της εποχής μας. Παρόλο που η τάση αφορά την ιστορία σαν αντικείμενο γενικότερα το «μήλον της έριδος» είναι συνήθως η σχολική ιστορία. Έτσι για παράδειγμα η Γερμανική προεδρία της ΕΕ προσπαθεί να προωθήσει την συγγραφή ενός κοινού διδακτικού βιβλίου ιστορίας για την Ευρώπη με σκοπό την προώθηση της ειρήνης στην Γηραιά μας Ήπειρο, συναντώντας αρκετές αντιδράσεις. Όπως μας πληροφορεί η καθηγήτρια κ. Χριστίνα Κουλούρη, η UNESCO κάνει λόγο για «αφοπλισμό της ιστορίας» της Νοτιοανατολικής Ευρώπης, ενώ η σχολική ιστορία μετατοπίζει το κέντρο βάρους της μακριά από τις συγκρούσεις του παρελθόντος με την ελπίδα να αποτρέψει κάποιες άλλες στο μέλλον.

Ο σκοπός είναι καλός: η προαγωγή της αρμονικής συμβίωσης λαών ή κοινωνικών ομάδων. Το μέσο όμως παραμένει το ίδιο: η προβολή και ίσως και δημιουργία μια ωραιοποιημένης ιστορίας που θα απαλύνει ή δεν θα περιέχει αιχμηρά σημεία που να τροφοδοτούν τα προβλήματα. Επειδή όμως κανένας σκοπός δεν μπορεί να διεκδικεί την … αποκλειστικότητα στην ιερότητα θα πρέπει κανείς να είναι πολύ προσεκτικός στην επιλογή των μέσων. Η αυτοδιάθεση των λαών, για παράδειγμα, που σχετίζεται με το εθνικό κράτος, είναι επίσης ευγενής σκοπός, αλλά οι περισσότεροι σήμερα θα συμφωνούσαν ότι δεν δικαιολογεί την χονδροειδή προπαγάνδα. Όπως πολύ σωστά το θέτει η κ. Κουλούρη και «στις δύο περιπτώσεις, η διδασκαλία της Ιστορίας αποτελεί μέσο για την επίτευξη πολιτικών στόχων, ρητών ή υπορρήτων.» Με άλλα λόγια όλες οι θέσεις, ακόμα και αυτές που εμφανίζονται ως «ουδέτερες», έχουν στην πράξη ένα συγκεκριμένο πολιτικό ή ιδεολογικό υπόβαθρο. Ένας τέτοιος όμως ρόλος, όταν επιλέγεται ηθελημένα, ισοδυναμεί με de facto υποβάθμιση της ιστορίας ως επιστημονικού και διδακτικού αντικειμένου, καθώς της στερεί τον βασικό σκοπό της: την κατά το δυνατόν ακριβή περιγραφή του παρελθόντος και των συνθηκών που διαμόρφωσαν τον κόσμο του σήμερα. Και ο κόσμος αυτός δεν διαμορφώθηκε από την ενδυματολογική μόδα κάθε εποχής αλλά από τις φιλοσοφικές ιδέες της, από τις πολιτικές κινήσεις και αντιπαλότητες, από τις μάχες των ιδεών, αλλά και των τάξεων, των λαών, των θρησκειών, των εθνοτήτων κτλ. Το παρελθόν δεν μπορεί να προβάλλεται ως μη-αιχμηρό όταν στην πραγματικότητα ήταν μια μάζα από μεταλλικά αγκάθια.

η ωραιοποιημένη ιστορία μπορεί να δημιουργήσει ίσως ένα θετικότερο κλίμα, δεν εξαλείφει όμως τα θέματα που είναι ο πραγματικός λόγος των τριβών

Άσχετα όμως από την ηθική πτυχή τίθεται και σοβαρό ζήτημα αποτελεσματικότητας: η ωραιοποιημένη ιστορία μπορεί να δημιουργήσει ίσως ένα θετικότερο κλίμα, δεν εξαλείφει όμως τα θέματα που είναι ο πραγματικός λόγος των τριβών. Ακόμα χειρότερα, όπως έχει αποδειχθεί κατ’ επανάληψη η «αλήθεια», με όλη την υποκειμενικότητά της, γυρίζει κάποτε και σε δαγκώνει.
Ένα απτό, πρόσφατο και τραγικό παράδειγμα του πως μπορεί να επηρεάσει αρνητικά η αντίληψη αυτή για την ιστορία είναι η διάλυση της πρώην Γιουγκοσλαβίας. Η αιματοβαμμένη ιστορία της περιοχής έχει χρησιμοποιηθεί κατά καιρούς από όλες τις πλευρές για να δικαιώσει και να στηρίξει τις διεκδικήσεις τους. Χωρίς αμφιβολία μάλιστα, ο κάθε ένας από τους εμπλεκόμενους έχει χρησιμοποιήσει την δική του εκδοχή κατά το δοκούν. Από την άλλη η ιστορία έχει επίσης αποσιωπηθεί ή ωραιοποιηθεί (εξαναγκαστικά) σε τουλάχιστον δύο περιπτώσεις – κατά την Οθωμανική και την κομμουνιστική περίοδο – με σκοπό την αρμονική συμβίωση των διαφόρων κοινοτήτων. Οι ανοιχτοί λογαριασμοί παραμερίστηκαν συστηματικά χωρίς να προηγηθεί η απαραίτητη διαδικασία κάθαρσης. Τα παλαιά σύμβολα αντικαταστάθηκαν με νέα, που εξυπηρετούσαν τις ανάγκες της τότε «νέας εποχής», χωρίς την συναίνεση ή την επιθυμία των λαών. Αυτή ακριβώς όμως η αποσιώπηση των προβλημάτων και η ωραιοποίηση της κατάστασης είναι κατά την γνώμη πολλών μελετητών ένας από τους λόγους που προκάλεσαν τις πρόσφατες εκρήξεις [ (( «Το Κοσσυφοπέδιο και η Αλβανική ολοκλήρωση», Ευάγγελος Κωφός, Εκδόσεις Παπαζήση, 1998, ISBN: 960-02-1269-4.)), ((«Balkan Ghosts: A Journey Through History», Robert D. Kaplan, ISBN: 0312424930.)), ((Albanians and Serbs in Kosovo An Abbreviated History))]. Επιπλέον αυτή η άγνοια της ιστορίας της περιοχής από την «διεθνή κοινότητα» ή ακριβέστερα η άποψη ότι δεν θα πρέπει να επηρεάζει τις σημερινές επιλογές, αποδείχθηκε –επιεικώς- μη εποικοδομητική με τα γνωστά σε όλους μας αποτελέσματα. Όπως αναφέρει ο G. Richard Jansen για την επεμβαίνουσα Δύση η ιστορία της περιοχής αρχίζει το 1980. Για να λύσεις όμως το οποιοδήποτε πρόβλημα πρέπει πρώτα να γνωρίζεις και να αποδεχτείς την ύπαρξή του.

Οι πολιτισμένοι άνθρωποι δεν βασίζονται στην εξαναγκαστική λήθη για να λύσουν τα προβλήματά τους. Κοιτάνε το παρελθόν κατάματα και αποφασίζουν να το αφήσουν πίσω τους και να προχωρήσουν μπροστά. Αυτό βέβαια προϋποθέτει ότι είναι οι συνθήκες κατάλληλες, υπάρχει ειλικρινής βούληση από όλες τις πλευρές, έχει περάσει ο απαραίτητος χρόνος για να δουλέψει η «συναισθηματική λήθη» (άσχετα από την ιστορική), έχουν ανταλλαγεί οι απαραίτητες συγνώμες και κυρίως υπάρχει η αίσθηση ότι ο δρόμος μπροστά είναι και «δίκαιος» και «βιώσιμος». Η ιστορία των ελληνοτουρκικών σχέσεων, για παράδειγμα, δημιουργεί σίγουρα φόρτιση αλλά είναι αφελές να πιστεύουμε ότι είναι ο κύριος λόγος των σημερινών, πολύπλοκων και πολύ πραγματικών διμερών προβλημάτων.

Επιπλέον, όπως και στην περίπτωση απαξίωσης της ιστορίας, η «ελαστικοποίηση» της εμπεριέχει τον κίνδυνο κακόβουλης πολιτικής χρήσης της. Όποιος δεν γνωρίζει την πραγματική, έστω και σκληρή, προϊστορία ενός θέματος θα δεχθεί πιο εύκολα μια «άδικη» διευθέτηση (ότι και αν σημαίνει αυτό στην πολιτική). Αν λάβουμε μάλιστα υπόψη μας ότι στις υποθέσεις αυτές εμπλέκονται συνήθως περισσότερα μέρη με δικά τους συμφέροντα, ότι οι αλλαγές λόγω «ελαστικοποίησης» δεν είναι συνήθως ισορροπημένες κτλ. καταλαβαίνουμε ότι οι όποιες αποφάσεις προς αυτήν την κατεύθυνση απαιτούν πολύ και σοβαρή σκέψη. Άλλη άποψη θα έχει για τις διαφορές στο Αιγαίο κάποιος που νομίζει ότι οφείλονται αποκλειστικά στην παραδοσιακή εχθρότητα Ελλάδας-Τουρκίας και άλλη αυτός που γνωρίζει ότι αυτές χρονολογούνται από την δεκαετία του ’70 σαν αποτέλεσμα μιας αλλαγής της Τουρκικής πολιτικής.

Ας είμαστε ειλικρινείς. Παρόλο που συμβαίνει μέχρι τώρα και κατά πάσα πιθανότητα θα συμβαίνει και στο μέλλον, δεν είναι λύση η «ρευστοποίηση» της ιστορίας για να ταιριάζει κάθε φορά στο συγκυριακό δοχείο της εποχής. Ούτε ενδείκνυται η χρήση της σαν χαλάκι κάτω από το οποίο θα κρύβουμε τα προβλήματά μας.

Αξιολογηση:

9 Responses to “Η ιστορία ως εύπλαστο μέσο”

  1. 1 yorgos

    Νηφάλιο και καλογραμμένο κείμενο. Δεν απαντά ωστόσο στη γνωστή ένσταση, την οποία και συμμερίζομαι: το επίκαιρο θέμα δεν αφορά την ιστορία καθαυτή, αλλά την παιδαγωγική της. Θα μπορούσαμε να κάνουμε λόγο για προβληματική “ελαστικοποίηση” της ιστορίας αν θέμα μας ήταν το εγχειρίδιο της 3ης Λυκείου, θα μπορούσαμε προφανώς να μιλήσουμε για πλήρη απαξίωσή της αν το θέμα αφορούσε τέτοιες πρακτικές στο χώρο της ακαδημαϊκής ιστοριογραφίας. Αλλά για ένα βιβλίο που διδάσκεται σε 11χρονα παιδιά; Storm in a teacup, νομίζω.

  2. 2 Σωτηρης Γεωργανας

    το κειμενο ειναι καλογραμμενο, φυσικα ενδιαφερον και οπως ειπε ο Γιωργος ελαφρα αιρετικο. Το τελευταιο δεν ειναι βεβαια απο μονο του κακο. Εχω ομως καποιες ενστασεις:

    Γενικα ειμαι σιγουρα οπαδος της επιστημονικης αληθειας, αυτο σημαινει οπωσδηποτε και της ιστορικης αληθειας. Αλλα η παρουσιαση παιζει ρολο. Αν λεγαμε σε εναν οχλο ναζί το 1942 που εχουν συγκεντρωθει μπροστα απο ενα εβραϊκο μαγαζι οτι ο Χριστός προδοθηκε απο εναν Εβραιο (ας υποθεσουμε οτι ειναι ιστορικο γεγονος) θα ειμασταν νομιζω εν μερει υπευθυνοι για μια δολοφονια.

    Παρομοιως αν πληροφορουσαμε εναν οχλο φανατικων Νεοτουρκων ποσοι Τουρκοι σφαχτηκαν κατα την απελευθερωση της Ελλαδας το 1821-1830 πιθανως θα ηταν ετοιμοι για εγκληματικες πραξεις.

    Υπαρχει καποιος που ισχυριζεται οτι αυτο ειναι απιθανο να συμβει στην Ελλαδα? Ο τονισμος καποιων δυσκολων σημειων της ιστοριας μας αποκλειεται να πειθει καποιους Ελληνες να γινονται περισσοτερο αδιαλλακτοι, μισαλλοδοξοι εθνικιστες εως και ρατσιστες? Δεν μιλω για το στενο θεμα του βιβλιου ιστοριας δημοτικου, μιλαμε εδω για το γενικοτερο ζητημα πως θα επρεπε να παρουσιαζεται η ιστορια μας.

    Όποιος δεν γνωρίζει την πραγματική, έστω και σκληρή, προϊστορία ενός θέματος θα δεχθεί πιο εύκολα μια «άδικη» διευθέτηση

    αυτο δεν ειμαι καθολου σιγουρος οτι ειναι καλο. Στην καλυτερη περιπτωση οι πολιτες θα εχουν πληρη πληροφορηση σε ολα τα θεματα, πχ σε εναν εθνικο θεμα οπως το Κυπριακο θα ξερουν τελεια την ιστορια αλλα και τον συσχετισμο δυναμεων (πολιτικων και στρατιωτικων). Οταν ομως δεν ξερουν καλα το δευτερο και νομιζουν πχ οτι η Ελλαδα μπορει να διεξαγει επιτυχημενη στρατιωτικη αναμετρηση με την Τουρκια, τοτε ο υπερβολικος τονισμος της ιστοριας του θεματος θα κανει μια ισως αδικη αλλα καλη, δεδομενης της πολιτικης πραγματικοτητας, λυση για μας αδυνατη! τι πρεπει να κανει εκει η ηγεσια μας? Να αποκαλυψει ξεκαθαρα οτι στρατιωτικα δεν εχουμε ελπιδα, χανοντας ετσι καθε πλεονεκτημα της αβεβαιοτητας και ελλειψης πληροφοριας στο αντιπαλο στρατοπεδο? Ή απλα να αρχισει να ετοιμαζει την κοινη γνωμη για μια λυση που φαινεται αδικη αλλα ειναι η καλυτερη δυνατη?

  3. 3 Αλέξανδρος Κομνηνός

    Ευχαριστώ για τα σχόλια. Θα προσπαθήσω εδώ να αγγίξω ξεχωριστά κάποια σημεία:

    1. Παρόλο που λόγω της επικαιρότητας η συζήτηση εστιάζεται συνήθως στην διδαχή της ιστορίας στα μικρά παιδιά το σημείωμα δεν αφορά πρωτίστως αυτή την πτυχή και ούτε αφορά μόνο την Ελλάδα. Η απαξίωση της ιστορίας στην οποία αναφέρομαι αφορά πχ. και τον τρόπο προβολής της από τον τύπο ο οποίος βέβαια δεν απευθύνεται σε μικρά παιδιά. Μια προσεκτική ματιά στον τύπο διεθνώς θα σας πείσει ότι η προβολή της υποκειμενικότητας της ιστορίας είναι πολύ έντονη τα τελευταία χρόνια σε σημείο που να θέτει υπό αμφισβήτηση ακόμη και την καλή ακαδημαϊκή ιστορία. Πολλοί μάλιστα φτάνουν στο σημείο να θεωρούν ότι όλες οι ιστορίες είναι κατασκευασμένες για συγκεκριμένους σκοπούς, σε βαθμό που το όλο αντικείμενο να προβάλλεται ως άχρηστο. Στην βάση μάλιστα ενός κακώς εννοούμενου ρελατιβισμού ακόμα και ακαδημαϊκή ιστορία έχει επιχειρηθεί να γραφεί που προσπαθεί να αμβλύνει την αιχμηρή αλήθεια του παρελθόντος.
    2. Ακόμα χειρότερη είναι η τάση βίαιου αποχωρισμού της ιστορίας από την σημερινή πολιτική πραγματικότητα. Αν ψάξετε θα βρείτε πολλά παραδείγματα τα τελευταία χρόνια του τύπου «ο Α έχει δίκιο βέβαια από ιστορικής άποψης αλλά η ιστορία είναι καλύτερο να εξετάζεται μόνο από τους ιστορικούς». Το παράδειγμα της Γιουγκοσλαβίας που αναφέρω είναι τρανταχτό για το πώς τέτοιου είδους οπτικές μπορούν να οδηγήσουν στην καταστροφή. Και ο Robert Kaplan που παραθέτω και ο G. Richard Jansen και πολλοί άλλοι καταλογίζουν ευθέως στην επεμβαίνουσα Δύση ότι τα έκανε ..θάλασσα γιατί δεν μπόρεσε ή μάλλον δεν θέλησε να δει κατάματα την ιστορική πραγματικότητα, είτε λόγω ιδεοληψιών είτε λόγω πολιτικών σκοπιμοτήτων.
    3. Ο Σωτήρης έχει βέβαια δίκιο όταν μιλάει για την αθέμιτη χρήση της ιστορίας σε «εν θερμώ» καταστάσεις, όμως αυτές δεν είναι καθημερινό φαινόμενο. Είναι εντελώς διαφορετικό το να ρίχνεις «λάδι στην φωτιά» με επιλεκτική χρήση της ιστορίας όπως στα παραδείγματα που εύστοχα αναφέρει ο Σωτήρης και άλλο το να μελετάς ή να παρουσιάζεις σε ανύποπτο χρόνο μια ιστορία που σέβεται τον εαυτό της. Να είστε άλλωστε σίγουροι ότι ούτε οι Ναζί ούτε οι Νεότουρκοι ούτε κανένας άλλος χρειάζεται την ιστορία για να φανατίσει σε παρόμοιες καταστάσεις – η απλή προπαγάνδα αρκεί. Η δε γνώση της νηφάλιας ιστορίας μάλλον σαν αντίδοτο λειτουργεί εδώ. Σωστά ειπώθηκε επίσης ότι ο τρόπος παρουσίασης μετράει. Όμως και εδώ υπάρχει ένας ενδεδειγμένος τρόπος, αυτός με τον οποίο γράφεται η καλή ακαδημαϊκή ιστορία: παρουσίαση και ανάλυση των γεγονότων όσο το δυνατόν ψυχρά χωρίς περιττούς συναισθηματισμούς. Ακόμα και ένα βιβλίο του δημοτικού μπορεί να γραφτεί έτσι, προσαρμοσμένο βέβαια στην ηλικία των παιδιών. Προσέξτε όμως ότι ούτε αυτή η ιστορία αποφεύγει τα ακανθώδη σημεία, απλά τα παρουσιάζει διαφορετικά, χωρίς επίκληση στο συναίσθημα. Αν μετά από όλα αυτά υπάρχουν κάποιοι που θα γίνουν εθνικιστές ή δεν ξέρω εγώ τι άλλο λόγω αυτών που διάβασαν (αμφιβάλω για να πω την αλήθεια), ε ας γίνουν. Ας μην ξεχνάμε ότι σε μία δημοκρατία (φιλελεύθερη, Δυτικού τύπου) ο καθένας είναι προσωπικά υπεύθυνος για τα πιστεύω και τις πράξεις του.
    4. Όσον αφορά το τελευταίο σημείο που αναφέρει ο Σωτήρης: Σε μία δημοκρατία ο κάθε πολίτης έχει σοβαρή ευθύνη ή ακριβέστερα ένα μερίδιο συνυπευθυνότητας. Για αυτό ναι, πιστεύω πράγματι ότι θεωρητικά οι πολίτες που ψηφίζουν και ιστορία οφείλουν να γνωρίζουν και πληροφόρηση και συναίσθηση του πολιτικού περιβάλλοντος οφείλουν να έχουν. Η δε πολιτεία και οι κάθε λογής «ηγεσίες» έχουν καθήκον να μορφώνουν τον λαό ανάλογα. Αυτά βέβαια σε έναν ιδανικό κόσμο, γιατί παρόλο που η ιδιαιτερότητα αυτή της δημοκρατίας είναι γνωστή από την εποχή της αρχαίας Αθηναϊκής πολιτείας, δεν γνωρίζω κανένα κράτος που να εφαρμόζει τέτοια πολιτική σε έστω ικανοποιητικό βαθμό. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι πρέπει να φτάσουμε στο αντίθετο άκρο όπου οι πολίτες χειραγωγούνται με βάση τις ανάγκες της στιγμής. Αν μια ηγεσία φτάσει στο σημείο να χρειάζεται το «αναισθητικό» της λήθης για να εξηγήσει μία δύσκολη απόφαση τότε έχει αποτύχει πολύ πριν. Πρώτον γιατί δεν φρόντισε αυτόν τον συσχετισμό δυνάμεων που αναφέρει ο Σωτήρης. Δεύτερον γιατί δεν φρόντισε να εξηγήσει νηφάλια την κατάσταση πολύ πριν ο «κόμπος φτάσει στο χτένι» (το να μην το μάθει ο «εχθρός» δεν είναι ποτέ ο πραγματικός λόγος, ο αντίπαλος ξέρει πολύ περισσότερα από τον μέσο πολίτη οποιουδήποτε κράτους, δεν περιμένει τις δημόσιες ανακοινώσεις για να μάθει). Κτλ, κτλ.
    5. Τέλος θα πρέπει να ξανατονίσω αυτό που γράφω στο σημείωμα ότι δηλαδή παραπροβάλεται συνήθως άδικα ο ρόλος της ιστορίας στα σημερινά προβλήματα. Για παράδειγμα, οι πρόσφατες Ελληνοτουρκικές κρίσεις δεν είχαν ΠΟΤΕ σχέση με την ιστορία (τουλάχιστον όχι από την Ελληνική πλευρά). Αυτό που ενόχλησε τους ΄Έλληνες πέρυσι το καλοκαίρι είναι ότι μια γειτονική χώρα στην οποία, παρά τις κακές εως μέτριες διμερείς σχέσεις, παρέχουμε υποστήριξη για την είσοδο της στην ΕΕ, έκανε (και κάνει ??) αναγνωριστικές / φωτογραφικές αποστολές στρατιωτικών μας εγκαταστάσεων μέχρι και στην Κρήτη κάθε δύο εβδομάδες. Το δε θυμικό του Έλληνα επηρεάστηκε από τον θάνατο του Κ. Ηλιάκη, όχι από την ανάμνηση του … Ομέρ Βρυώνη.

  4. 4 Αλέξανδρος Κομνηνός

    Σχετικά με το επίκαιρο θέμα της διδαχής της ιστορίας στα μικρά παιδιά που θέτει ο Yorgos. Παρατηρείστε καταρχήν (και αυτό είναι ένα από τα κύρια σημεία του σημειώματος) ότι όλες ανεξαιρέτως οι θέσεις σχετικά με το περιεχόμενο αυτής της ιστορίας είναι κατά βάση ιδεολογικές και όχι παιδαγωγικές, επιστημονικές κτλ. Η «πολιτικά ορθή» (τεχνητός όρος, το γνωρίζω) θέση, δεν είναι a priori λιγότερο ή περισσότερο ιδεολογική από την «εθνικιστική», την «μαρξιστική» ιστοριογραφία ή οποιαδήποτε άλλη. Ως εκ τούτου καμία θέση δεν μπορεί να διεκδικήσει τον χαρακτηρισμό την «απόλυτης ουδετερότητας» που θα την έκανε ίσως παιδαγωγικά πιο αποδεκτή. Αν θεωρούμε ότι τα μικρά παιδιά δεν είναι έτοιμα να διδαχθούν μία μη-τέλεια ή αντικειμενική / ουδέτερη ιστορία τότε δεν θα πρέπει να διδάσκονται καθόλου ιστορία – θέση που προσωπικά δεν συμμερίζομαι. Από την στιγμή που θα αποφασίσουμε να τα διδάξουμε ιστορία, για μένα η σωστή λύση όπως προανέφερα είναι η καλή ακαδημαϊκή ιστορία, προσαρμοσμένη βέβαια στην ηλικία / γλώσσα / επίπεδο / ψυχισμό / πνευματικές ικανότητες των παιδιών, τους διδακτικούς περιορισμούς κτλ. Χωρίς «εθνικιστικές» ή άλλες κορώνες αλλά και χωρίς ωραιοποιήσεις που στο όνομα μιας θολής «πολιτικής ορθότητας» ή «ουδετερότητας» προσπαθούν να παρουσιάσουν το παρελθόν σαν μία συλλογή από «ροζ συννεφάκια» πάνω στα οποία «ζούσαν όλοι καλά και αρμονικά, και εμείς καλύτερα».

  5. 5 Κωνσταντίνος Μιχαηλίδης

    Ακόμα και σχετικά πρόσφατα γεγονότα αγνοούνται συστηματικά στις πολιτικές εκτιμήσεις με το πρόσχημα ότι είναι «ιστορικού ενδιαφέροντος».

    Χμμ, αυτό δεν θα έπρεπε να είναι αντίστροφα;

    Τα σχετικά πρόσφατα γεγονότα αγνοούνται εξαιτίας της πολιτικής ή κοινωνικής ευαισθησίας που προκαλούν και της ΕΛΛΕΙΨΗΣ ιστορικού ενδιαφέροντος λόγω της πρόσφατης δημιουργίας τους.

    Το μέσο όμως παραμένει το ίδιο: η προβολή και ίσως και δημιουργία μια ωραιοποιημένης ιστορίας που θα απαλύνει ή δεν θα περιέχει αιχμηρά σημεία που να τροφοδοτούν τα προβλήματα.

    Εδώ θα πρέπει να κάνουμε ένα διαχωρισμό. Η ιστορία, όπως όλα τα γνωστικά αντικείμενα, μπορεί να μελετηθεί σε διάφορους βαθμούς.

    Για ένα σχολικό βιβλίο η παραπάνω προσέγγιση δε μου φαίνεται νοσηρή, ίσα ίσα, απ’τη στιγμή που αποφορτίζει τα εθνικιστικά ένστικτα και καλλιεργεί μια νέα γενιά Ευρωπαίων πολιτών δεν βρίσκω να υπάρχει πρόβλημα. Φυσικά τα πράγματα αλλάζουν αν μιλάμε για πανεπιστημιακό σύγγραμμα. Εκεί η προσήλωση στα hard facts και την σκληρή αλήθεια πρέπει να είναι ολοκληρωτική.

  6. 6 SARMA.GR entopismos parakolouthisi εντοπισμος κινητου παρακολουθηση κινητου εντοπισμος παρακολουθηση παρακολουθηση υπολογιστη

    This post is worth everyone’s attention. Wherfe can I find
    out more?

  1. 1 buzz
  2. 2 Anonymous
  3. 3 baskets air jordan

Leave a Reply




Αρθρογραφος:
Αλέξανδρος Κομνηνός



Ιστοσελιδα:
Κλικ εδω

Προφιλ:
Ο Α. Κ. είναι Systems Engineer με ειδίκευση και μεταπτυχιακά στο Software και πολύχρονη διεθνή επαγγελματική εμπειρία. Εκτός από την τεχνολογία και τις θετικές επιστήμες, ενδιαφέρεται για την διεθνή πολιτική, την ιστορία, την φιλοσοφία και πολλά άλλα. Δηλώνει ρομαντικός στις αρχές, πραγματιστής στις μεθόδους και Σκεπτικιστής στην προσέγγιση

 

Κειμενα με παρομοιο τιτλο